دانلود پایان نامه ارشد درمورد ساختار بازار، مصرف کنندگان، رقابت در بازار، قیمت گذاری

دانلود پایان نامه ارشد

کنار هم قرار گرفته اند.
ساختار بازار معرف خصوصیات سازمانی بازار می باشد و به کمک این خصوصیات می توان رابطه اجزای بازار را مشخص نمود که از این جمله می توان به رابطه بین فروشندگان با یکدیگر، رابطه خریداران با یکدیگر و نیز رابطه خریداران و فروشندگان در بازار و در نهایت رابطه بین فروشندگان فعال در بازار و فروشندگان بالقوه اشاره نمود.
ساختار بازار در واقع آن دسته از خصوصیات سازمانی بازار می باشد که با آشنایی آنها می توان ماهیت قیمت گذاری و رقابت در بازار را مشخص نمود.
بخش اقتصادی یکی ازمهمترین ساختارهای تشکیل دهنده هربازاری می باشد که نقش اساسی را در تعیین قیمت محصول بازی می کند. در ساختار اقتصادی بازار عوامل مهمی مانند تقاضای افراد، سطح درآمد، نحوه توزیع درآمد، میزان تورم موجود در جامعه، رونق یا رکود نرخ های بهره وجود دارد که لازم است عرضه کننده محصول جهت تعیین قیمت این عوامل را مد نظر قرار دهد. یکی از عوامل مهم در ساختار اقتصادی بازار بحث تقاضا و پیش بینی تقاضا در بازار است. در واقع شناخت رابطه بین قیمت و تقاضا مهمترین وظیفه بازار یاب در فرآیند قیمت گذاری است که به عنوان بخشی از ساختار اقتصادی در بازار به شمار می آید. اهمیت تقاضا به عنوان بخشی از ساختار بازار بدین جهت است هنگامی که خریدار مایل و توانا به پرداخت بهای کالا و یا خدمتی باشد تقاضا به وجود می آید.
بطور كلي ساختار بازار مبتني بر تعداد و نحوه توزيع سهام بنگاهها در يك اقتصادمي باشد. ساختار همچنين به اهميت و مشخصات هر بازار در يك اقتصاد مرتبط است. ساختار يك صنعت بر مبناي ارتباط عناصر متشكله آن كه تأثير راهبردي بر طبيعت رقابت و قيمت گذاري دارد و در داخل بازار از آن به عنوان عوامل ساختاري نام برده مي شود، تبيين مي شود. بر اساس معیارهایی چون عرضه و تقاضا و درجه متجانس بودن کالا، بازار به انواع مختلفی از جمله  بازار رقابت کامل، بازار انحصار کامل، بازار رقابت انحصاری و بازار چندقطبی تقسیم شده است.
عامل تعيين كننده در تعريف بازار، تعداد، نحوه توزيع و قدرت بازار فروشندگان وخريداران است كه تمركز بازار خوانده مي شود. در عمل، هيچ بازاري منطبق با شرايط آرماني رقابت كامل نيست و آن چه واقعيت دارد رقابت ناقص است كه در نهايي ترين شكل آن به انحصار كامل مي رسد. بنابراين، انواع بازارها و توزيع و اندازه شركت ها بين اين دو دامنه قرار مي گيرد كه مشخصه اصلي آنها بازارهايي با ساختار رقابت ناكامل است. اين تفاوت ها، عمدتًا از سطح تمركز بازار، مقياس توليد، درجه تفاوت كالا و سهولت ورود (يا خروج) بنگاههاي جديد به بازار ناشي مي شود.
از برجسته ترین جنبه ها و خصوصیات سازمانی بازار می توان به تمرکز فروشندگان، تمرکز خریداران، شرایط ورود و درجه تفاوت کالا اشاره نمود:
الف – درجه تمرکز فروشندگان: درجه تمرکز فروشندگان در بازار توسط تعداد فروشندگان و چگونگی توزیع اندازه آنها تعیین می شود. اندازه فروشندگان را می توان برحسب فروش، ارزش افزوده و یا اشتغال تعیین کرد. تمرکز بازار یکی از خصوصیات سازمانی بازار است که به کمک آن ماهیت قیمت گذاری و درجه رقابت یا انحصار در بازار مشخص می شود. تمرکز بازار شاخص مناسبی است که به کمک آن می توان تشخیص داد که بازار مورد بررسی به چه شکلی اداره می شود. هم نظریه های اقتصادی و هم بسیاری از کارهای تجربی موید آن هستند که رقابت در بازار به شدت متاثر از درجه تمرکز بازار است. بازارهای واقعی را باتوجه به مقدار شاخص تمرکز می توان از انحصار تا رقابت تقسیم بندی نمود. برای مثال بازاری که شاخص تمرکز برای آن معادل 100 باشد و یک بنگاه تمامی سهم بازار را در اختیار داشته باشد بازار انحصاری و بازاری که یک بنگاه بین 50 تا 100 درصد بازار را در اختیار داشته باشد بازار «بنگاه مسلط» و بازاری که سهم تجمعی چهار بنگاه برتر به روی هم 100-60 باشد به انحصار چندجانبه محکم و بازاری که سهم چهار بنگاه برتر به روی هم کمتر از 40 درصد باشد به انحصار چندجانبه سست معروف است.
ب – تمرکز خریداران: تمرکز خریداران نیز یکی دیگر از خصوصیات سازمانی بازار است که نقش موثری در ماهیت و میزان رقابت در بازار ایفا می کند. تمرکز خریداران اشاره به توزیع محصول بازار بین خریداران مختلف دارد. هرچه درصد بیشتری از محصول تولید شده توسط تعداد کمی از خریداران خریداری شود درجه تمرکز خریداران بیشتر خواهد بود و تولیدکنندگان در تعیین و تثبیت قیمت به دلخواه خود عاجز خواهند بود.
ج – تفاوت کالا: تفاوت کالا نیز یکی از متغیرهای ساختاری بازار است. تفاوت کالا اشاره به این امر دارد که آیا محصولات فروشندگان رقیب از نظر خریداران، مشابه وهمگن است یا خیر؟ تفاوت در کیفیت و مرغوبیت کالاهای رقیب، تفاوت در طراحی و بسته بندی و یا تفاوت در شهرت و اعتبار این محصولات باعث می شود خریداران بعضی از آنها را ترجیح دهند. درجه تفاوت محصول بنگاههای رقیب برمیزان رقابت بین فروشندگان و عملکرد آنها موثر می باشد. مصرف کنندگان معمولاً متقاضی کالا با نام و نشان مخصوصی هستند که قبلاً آن را تجربه کرده اند و به کیفیت آن اطمینان دارند و به همین علت است که بنگاهها با تحمل هزینه های سنگین تبلیغاتی کالای خود را به مصرف کنندگان معرفـی می کنند. علاوه بر تبلیغات، بعضی از بنگاهها با سعی و کوشش و ابداع روشهای جدید تولید و تحمل هزینه های سنگین تحقیقات محصولات خود را به شکل ممتاز و مشخص نسبت به مارکهای موجود در بازار ارائه می نمایند تا در ذهنیت مصرف کنندگان کالای آنها، جایگاه ویژه ای به دست آورد.
د – شرایط ورود: شرایط ورود بیانگر سختی و یا سهولت ورود به یک بازار می باشد و هرچه ورود به یک صنعت برای بنگاههای بالقوه سخت تر باشد بنگاههای موجود در صنعت قادر به همکاری و در پیش گرفتن رفتار غیررقابتی خواهند بود. اساساً موانع ورود به یک صنعت امتیازات فراوانی برای بنگاههای موجود در صنعت فراهم می کند. شرایط ورود به بازار و میزان ارتقا موانع، مشخص می سازد که بنگاههای قبلی تا چه حد نسبت به بنگاههای بالقوه مزیت دارند. همین امر میزان قدرت رقابتی بنگاههای بالقوه و توانایی بنگاههای موجود در پرهیز از رفتار رقابتی را تا حدی تعیین می کند.
در ادبیات اقتصاد خرد دو بازار رقابت کامل و انحصار کامل مورد بررسی قرار می گیرند ولی در عمل این بازارها به جز در مواردی اندک امکان تطبیق با شرایط واقعی را ندارند. زیرا در واقع بازارهای بسیاری را می توان مشاهده کرد که در حد فاصل این دو بازار واقع شده اند یعنی نه انحصار کامل هستند و نه رقابت کامل. در اکثر موارد رفتار بنگاه های تولیدی بر یکدیگر اثر می گذارد و بنگاه ها در تصمیم گیری برای میزان تولید و قیمت گذاری مجبور هستند که سطح تولید وقیمت سایر بنگاه های رقیب را در نظر بگیرند. چهار بازار ذکر شده در بالا به عنوان چهار الگوی مشخص در بازار طرح می گردند و از دیدگاه نظری فرض بر این است که کلیه بازارها به یکی از این چهار بازار مرتبط می گردند.
تعداد زیاد فروشنده تعداد کالاهااز جهات گوناگون تعداد اندک فروشنده
بازاررقابت کامل بازار رقابت انحصاری بازار انحصارچندجانبه بازارانحصار کامل
شکل (2-1)
در ادامه به شرح مختصری از هریک خواهیم پرداخت.
ساختار رقابت کامل
یکی از حالت‌های ساختار بازار، رقابت کامل است که در آن تعداد زیادی تولیدکننده و تعداد زیادی مصرف کننده وجود دارد. در یک بازار رقابت کامل، همه بنگاه‌ها قیمت پذیر هستند. به عبارت دیگر، هیچ بنگاهی توانایی تأثیرگذاری بر قیمت محصولات بازار را ندارد. در این نوع بازار سهم هر تولیدکننده از تولید آن کالای خاص اندک است و مثلا یک تولیدکننده درصد بالایی از سهم بازار را در اختیار ندارد. در نتیجه هیچ تولیدکننده‌ای نمی‌تواند با استفاده از کم و زیاد کردن تولیدش روی قیمت بازار تأثیر بگذارد. قیمت کالا در بازار رقابتی به صورت یک داده است. اگر تولیدکننده‌ای کالای خود را با قیمتی بالاتر از از قیمت بازار ارائه کند، خریداری نخواهد داشت و اگر با قیمتی پایین‌تر ارائه کند، تمام کالایش به سرعت فروش خواهد رفت. در هیچ کدام از این دو مورد سایر فروشندگان واکنشی نشان نخواهند داد.
بازار رقابت کامل بر مفروضاتی استوار است:
رفتار عقلایی : یعنی از تولیدکننده انتظار می‌رود که بر حسب رفتار عقلانی به دنبال حداکثر کردن سود باشد و از مصرف‌کننده انتظار می‌رود به دنبال بیشتر کردن مطلوبیت خود باشد. اگر غیر از این باشد رقابت مفهومی نخواهد داشت.
اطلاعات کافی عرضه‌کننده و تقاضاکننده از شرایط بازار: تمام افرادی که در این نوع بازار هستند باید از تمام شرایط بازار مانند قیمت فروش همه عرضه‌کنندگان و کیفیت کالاها اطلاع داشته باشند. در غیر این صورت ممکن است یک عرضه‌کننده کالای خود را با قیمت بالاتر و با کیفیت پایین‌تر نسبت به سایر عرضه‌کنندگان به فروش برساند.
عدم برتری و ترجیح: به این صورت که توسط یک مصرف‌کننده به دلایلی غیراقتصادی مانند شهرت یک شرکت یا روابط انسانی یا رفتار فروشنده ترجیح به وجود آید. این ترجیح باعث نقض بازار رقابت کامل می‌شود.
جابجایی سریع عوامل تولید : به این صورت که اگر قیمت کالا پایین‌تر از هزینه متوسط تولید قرار گرفت و تولیدکنندگان دچار ضرر شدند، تولیدکنندگان بتوانند به سرعت عوامل تولید خود را به بازاری دیگر منتقل کنند. همین‌طور اگر قیمت کالا بالاتر از هزینه‌های متوسط تولید قرار گرفت، تولیدکنندگان دیگر از بازارهای دیگر بتوانند به سرعت عوامل تولید خود را به این بازار بیاورند. عدم سرعت در جابجایی عوامل تولید باعث کند شدن مکانیسم بازار می‌شود.
بر طبق این مفروضات ادعا می‌شود که در این نوع بازار قیمت برابر با حداقل هزینه‌های متوسط تولید است و از آنجا که منحنی هزینه نهایی نیز در پایین‌ترین نقطه منحنی هزینه متوسط تولید را قطع می‌کند، در نتیجه با هزینه نهایی نیز مساوی است. بنابراین قیمت در بازار رقابت کامل هرگز نمی‌تواند در درازمدت بالاتر یا پایین‌تر از حداقل هزینه متوسط تولید باشد. هرگاه قیمت بالاتر از هزینه متوسط تولید قرار بگیرد به علت آنکه سود در این بازار زیاد می‌شود، سایر تولیدکنندگان از بازارهای دیگر وارد این بازار می‌شوند و ورود عوامل تولید به این بازار تا جایی ادامه می‌یابد که نهایتاً به سبب افزایش عرضه قیمت کاهش یافته و به اندازه حداقل هزینه‌های متوسط تولید می‌رسد. همین‌طور اگر قیمت کالا پایین‌تر از متوسط هزینه تولید قرار بگیرد، تولیدکننده‌ای که قیمت بازار برایش زیان‌آور می‌شود بازار را ترک نموده و با کاهش عرضه‌کننده و عرضه، قیمت به جای قبلی خود بازمی‌گردد.
در نتیجه قیمت کالا در بازار رقابت کامل در درازمدت به علت آنکه برابر با حداقل هزینه متوسط تولید است، سود متعارف تولیدکننده و منافع مصرف‌کننده را در بر دارد. این بازارها در دنیای واقعی وجود ندارند و بیشتر محکی برای سنجش میزان رقابت در بازارهای دیگر هستند. به هر حال نزدیک‌ترین بازار به این نوع بازارها، بازار محصولات کشاورزی مثل گندم و غیره است.
ویژگی های این ساختار به شرح زیر است:
تعداد بسیار زیاد فروشنده و خریدار: همانطور که ذکر شد، در این نوع بازار، تعداد بسیار زیادی مصرف کننده وجود دارند که علاقه‌مندی و توانایی خرید محصولات را در قیمتی معین دارند. همچنین تعداد بسیار زیادی تولید کننده علاقه‌مند به تولید این نوع محصول وجود دارد.
عدم وجود مانع برای ورود و خروج: در بازار رقابت کامل، هیچ مانعی برای ورود و خروج بنگاه‌ها وجود ندارد. هر شخص حقیقی که علاقه‌مند به کسب سود در آن بازار باشد، بدون هیچ هزینه ای (با کمترین هزینه) وارد بازار می شود.
اطلاعات کامل: قیمت و کیفیت همه محصولات برای همه تولیدکنندگان و مصرف کنندگان معلوم و مشهود است.
بدون هزینه بودن مبادلات: خریداران و فروشندگان برای انجام مبادلاتشان، هیچ هزینه ای را متحمل نمی‌شوند.
ماکزیمم

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد اقتصاد باز، اقتصاد بازار، عرضه و تقاضا، هزینه سرمایه Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد قدرت بازار، تابع تقاضا، مصرف کنندگان، مصرف کننده