دانلود پایان نامه ارشد درمورد خواجه نظام الملک، نهضت ترجمه، هلال ماه

دانلود پایان نامه ارشد

اسلامي، تنها حوزه پيشرفت براي مسلمين نبود؛ و مسلمين در علومي که در غير از حوزه دينشان بود به پيشرفت‌هاي قابل ملاحظه‌اي دست يافتند و دانش خود را به ديگر نقاط نيز صادر کردند. به قول دکتر هونکه: “تمدن اسلامي کشف ها و اختراعهاي پرانبهاي بي شماري در هم? بخشهاي علم تجربي، که اکثر آن ها را بعدها نويسندگان اروپايي دزدانه به حساب خودشان گذاشته انذ به مغرب زمين هديه کرده است.”99
1. شيمي
مقوله کيمياگري برآيند علم و فن و جادو بود که تدريجا شکل اوليه شيمي را به خود گرفت. متون فراواني وجود دارد که در دوازده سده گذشته نوشته شده ودر مورد اين صنعت صحبت ميکند مهمترين اين آثار مربوط به جابر است که، با ظهور جابر کيميا نزد مسلمين از صورت خرافي به صورت دانش تجربي و آزمايشگاهي درآمد.. تا آنجا جابر به پيش رفته که، به علت فراواني تعداد آثاري که به نام جابر نوشته شده حتي برخي دانشمندان غربي صحت تعدادي از اين آثار منصوب به وي را مورد ترديد قرار داده اند.100
پس از جابر، زکرياي رازي بدن شک از مهمترين کيمياگران بوده است. وي در کتاب سر‌الاسرار خود شرح بسياري از آزمايشات را نوشته است. در سده 4 هجري ابن سينا و فارابي، بعدها عبدالملک صالحي خوارزمي و…و آخرين فرد مطرح در زمينه شيمي عزالدين جلدکي است101
به گوستاولوبون به نقش ابتكارى مسلمانان در علم شيمى اشاره كرده، مى نويسد: “…اگر لابراتوارهاى هزار سال پيش مسلمين و اكتشافات مهم آن ها در اين علم نبود، هيچ وقت لاوازيه نمى توانست قدمى به جلو بگذارد.”102
2. مکانيک
دانش مکانيک، نزد مسلمانان علم‌الحيل خوانده مي‌شد.علم حيل، دانش يا شناخت ابزارهاي شگردساز در اصطلاح پيشينيان بود که بر اساس آن ، معرف آشنايي با انواع وسايلي بود که هر يک کاري انجام مي‌دادند.103
در علم فيزيک و مکانيک(علم الحيل) يعقوب بن اسحاق کندي، بنوموسي، ابن هيثم، عبدالرحمان خازني و ديگران کارهايي انجام دادند که در دنياي آن روز سابقه نداشت. بنوموسي(احمد، حسن و محمد) کتاب الحيل که نخستين رساله درباره مکانيک است را نوشتند که در آن صد دستگاه شرح داده شده که بيشتر آنان به صورت خودکار و با استفاده از خواص مکانيکي سيالات کار مي‌کنند. برادران بنوموسي پانصد سال قبل از اروپا براي اولين بار ميل لنگ را در حوزه دانشهاي فني به کار بردند.104
ابن هيثم که در اروپا به الهاذن مشهور بود با کتاب المناظر، شهرت جهاني يافت و در آن از مباحث نور و انعکاس آن سخن گفت. او اولين کسي است که پديده “اتاق تاريک” را در خلال کسوف شرح داده و قرنها قبل از نيوتن به اصل “حداقل زمان ” معتقد بود و درشت نمائي عدسي هاي مسطح محدب را اندازه گرفت.105ويل دورانت نيز با تاکيد بر اينکه ابن هيثم معروفترين دانشمند مسلمان است، شهرت کتاب المناظر ابن هيثم را ياد آور مي شود و مي گويد: چيزهايي را که ابن هيثم در آن زمان به آن ها رسيده بود ، بعد از 300 سال از آن زمان راجر بيکن، ويتلو به آنها رسيد و مي آورد،: “اگر ابن هيثم نبود راجربيکن به وجود نمي آمد.”106
مهمترين دست‌آوردهاي مسلمانان در فيزيک و مکانيک در آشنا ساختن اروپا با باروت‌و سلاح هاي آتشين بسيار مؤثر بود پيشينه استفاده از باروت وسلاح‌هاي آتشين در جنگها و به ويژه هنگام هنگام محاصره شهرها به سده هشتم هجري مي رسد. برخي از کاربرد سلاح‌‌هاي آتشين ابتدايي توسط سلاطين اسلامي آفريقا ياد کرده‌اند.107
3. رياضيات
در جريان نهضت ترجمه، آثار بسياري از رياضيدانان يوناني به عربي برگردانده شد و به سرعت رياضيدانان اسلامي از سطوح دانسته‌هاي رياضيدانان يوناني گذشتند. مي‌توان قرن‌هاي سوم و چهارم هجري را عصر زرين دانش رياضي در بين مسلمين دانست، زيرا انديشمندان مسلمان دراين رشته نتايج خوبي به دست آوردند.108
نقش درهم آميزند? رياضيات اسلامي بين مکتب‌هاي رياضي شرق و غرب، يعني بين رياضيات يونان و هند از ارزنده‌ترين دستاوردهاي رياضيات اسلامي براي نوع بشر به حساب مي آمد . اين نقش بسيار مهم رياضيات اسلام بود که توانست دانسته‌هاي رياضيات هندسي ، از همه مهمتر شيوه عدد نويسي دهدهي را را با ديگر مفاهيم طرح شدعه در يونان درهم آميزد و از آن صورت واحدي درآورد و به غرب ارائه دهد.109
ايجاد و توسعه شاخه‌هاي رياضيات چون هندسه، مثلثات و جبر توسط خوارزمي،خواجه نصيرالدين طوسي، عمر خيام نيشابوري و ابوالوفاي جوزجاني صورت گرفت که در ساير تمدن‌ها سابقه نداشت. علاوه برآن کشف ترتيب کسور اعشاري، وضع و کاربرد علامت صفر و تعميم مفهوم اعداد، از ابداعات مسلمانان بود.110
4. طب
علم طب از نخستين دانش‌هايي است که در بين مسلمين رواج يافت. اهميت اين علم به حدي بود که علم ابدان در رديف علم اديان شمرده شد. نکته‌اي که به ويژه به عنوان مهمترين عامل در بررسي دانش پزشکي در حوزه تمدن اسلام بايد بدان توجه شود، خاصيت بومي شدن زودهنگام پزشکي در اسلام است. گرچه خيلي از دانسته‌هاي مسلمين از راه ترجمه آثار يوناني به دست آمد؛ اما برخي بيماري‌ها به خاطر شرايط خاص سرزمينهاي اسلامي به وجود آمده بود که در کتب يوناني به آن پرداخته نشده بود. کتاب‌هايي همچون قانون ابن سينا پديد آمد که در تمام دروران پزشکي غرب چنين کتاب جامعي پديد نيامده بود و به همين خاطر هم بعدها به عنوان کتاب درسي در غرب مورد توجه قرار گرفت.111 ابن سينا دو کتاب دارد؛ يکي شفا که دايره المعارفي در هجده مجلداست و ديگري قانون که بحث بسيار مفصلي درباره وظيف? اعضا، علم بهداشت، درمان و دارو شناسي است.112
ابوالقاسم زهراوي اندلسي نيز نزد غربي‌ها، بزرگترين پزشک و جراح عصر خود بلکه مشهورترين جراح مسلمانان بود113 ولي بايد اذعان کرد اروپا پس از گذشتن هفت سده از رواج چشم پزشکي در اسلام توانست از مجموعه دانسته‌هاي چشم پزشکان مسلمان گذر کند.114
بيمارستان عضدي در بغداد که توسط عضدالدوله در سال 371 ساخته شد از بزرگترين بيمارستان‌هاي اسلامي شمرده مي‌شده است. در اين بيمارستان عده‌اي پزشک و خزانه‌دار و دربان و پيشکار و ناظر حضور داشتند. عضدالدوله دستور داد تا آنچه از دارو و شربت و فرش و وسائل ديگر لازم بود، در آن فراهم سازند و بزرگترين پزشکان آن زمان را براي تصدي و اداره آن معين نمود.115
5. نجوم
مسلمانان به ويژه به دلايل دينى، به نجوم توجه خاصى کردند. تعيين سمت قبله و طلوع و غروب خورشيد و اوقات نماز و وضعيت خسوف و کسوف و شناخت هلال ماه براى عباداتى همچون نماز و روزه و حج، آگاهى از نجوم را الزام مى‌کرد.. افزون بر اين، يافتن راه‌ها در سفرهاى بيابانى و علاقه حکام به احکام نجوم نيز در رونق يافتن نجوم بى‌تأثير نبود. در مجموع احساس نياز مسلمانان به فنون نجومي باعث پيشرفت آنان در نجوم وعرضه نوآوريها در اين عرصه گشت.
امروزه ديگر اثبات شده است، که کپلر و کوپرنيک پايه گذاران مهم ترين کشف نجومي عالم ، با عنوان مدل خورشيد مرکزي منظومه شمسي در ارائه آراي خود تحت تاثير دانشمندان اسلامي و از همه مهمتر خواجه نصير بوده اند و خواجه نصير بزرگترين شارح مجستي، ايرراد بزرگيبه نظريه زمني مرکزي بطلميوس وارد کرد. هم زمان با خواجه نصيرر بطروجي اشبلي، ستاره شناس مسلمان اندلسي در اسپانيا چهره شناخته شده بود116
نجوم اسلامي دانشمندان بسييار ديگري را ر اين عرصه به دنيا شناسانده من جمله: محمدبن موسي خوارزمي، صاحب کتاب زيج السند، ” بنو صباح” سه برادرستاره شناس به نام هاي ابراهيم، محمد و حسن117
4- تأسيس مراکز علمي
با استقرار نظام نوبنياد اسلامي و تکامل دروني اين اجتماع، به تدريج نهادهاي آموزشي به وجود آمد که نقش مهمي در پرورش و گسترش علوم و فنون داشت؛ از جمله:
1) بيت الحکمه
نخستين مرکز مهم علمي که براي ترويج و پرورش علوم، در تمدن اسلامي به وجود آمد، بيت‌الحکمه بود، که در بغداد به تاسيس شد. اين مرکز که با هزينه دولتي اداره مي شد، محل اجتماع دانشمندان و پژوهشگران و به ويژه مترجمان شايسته‌اي بود که کتاب‌هاي علمي و فلسفي را به عربي ترجمه مي کردند. اساس بيت‌الحکمه را هارون الرشيد پايه‌ريزي کرده بود و پس از آن منصور عباسي، که در زمان وي کار ترجمه آغاز شده بود، دستور داد کتاب‌هايي از زبان‌هاي ديگر به عربي ترجمه شوند ودر زمان مأمون بيت الحکمه توسعه يافت118
در واقع، “رونق‌ علمي‌ كه‌ در قرن‌ اوليه‌ حكومت‌ عباسي‌ به‌ وجود آمد يك‌ جريان‌ طبيعي‌ و خود جوش‌ نبود، بلكه‌ پديده‌اي‌ بود كه‌ از بيرون‌ وارد مركز امپراطوري‌ اسلام‌ در بغداد شده‌ بود. آنچه‌ كه‌ بدنه‌ علوم‌ اسلامي‌ را تشكيل‌ مي‌داد برگرفته‌ از تمدنهاي‌ ديگر بود. نهضت‌ علمي‌ در زمان‌ مأمون‌ و ديگر خلفاي‌ علم‌گرا در حقيقت‌ يك‌ نهضت‌ طبيعي‌ خود جوش‌ نبود بلكه‌ يك‌ نهضت‌ ترجمه‌ بود. دارالحكمه‌ نيز يك‌ دانشگاه‌ نبود بلكه‌ بيشتر يك‌ دارالترجمه‌ بزرگ‌ بود” 119
توجه به اين مرکز چنان بود که، که با ظهور خلفاي عباسي دروان کوتاهي فرارسيد که تحت حکومت خلفايي مانند منصور، هارون الرشيد، مامون و حتي در زمان متوکل، دانشمندان به چنان درجه اي مورد تشويق قرار گرفتند که از زمان تشکيل موزه اسکندر به بعد ديده نشده بود. و در واقع، حمايت مالي درباريان و تاجران ثروت‌مند باعث شد که پزشکان و اخترشناسان اسلامي ‌بتوانند با آسايش خيال، به تجارب علمي ‌و مشاهده‌گري بپردازند.120 در همين زمين? مي‌نويسند: ” مأمون آن‌قدر بخشش مي‌کرد که نزديک بود بيت‌الحکمه را ورشکست کند؛ زيرا به پاداش “حنين” معادل وزن کتاب‌هايي که ترجمه کرده بود، طلا مي‌داد”.121
2) نظاميه
نظاميه نيز يکي ديگر از مراکز مهم و مشهور دوره‌? اسلامي بود؛ که در نيمه‌ي دوم سده‌ي پنجم هجري توسط خواجه نظام الملک به وجود آمده بود.، خواجه نظام الملک مدارسي را با نام نظاميه در بغداد و نيشابور و شهرهاي ديگر ساخت.اولين نظاميه، نظاميه بغدا بود که در 459 تاسيس شد122 در اين نظاميه‌ها اساتيد مجربي به تعليمي شاگردان مي‌پرداختند. نطاميه نيشابور به لحاظ اهميت بعد از نظاميه بغداد قرار داشت و بعد از آن نظاميه بلخ قرار داشتنند.123
3) کتابخانه‌ها
از نشانه‌هاي بزرگ، براي اعتلاي فرهنگي يک جامعه وجود مراکزي براي فراگيري علوم مي باشد. بي شک يکي از مهمترين مراکزي که مي‌تواند براي درک صحيح از اوضاع فرهنگي يک تمدن باشد وجود مکان هايي است که براي جمع آوري کتاب و مکاني براي جمع شدن اهلي دانش و تعليم مي باشد. و از اين جهت تمدن بزرگي اسامي دوران بسيار درخشاني را پشت سر گذاشت.
در عظمت کتابخانه‌هاي مراکز اسلامي، زيگريد هونكه، در بخشب به نام عشق به کتاب، اشاره مى كند كه عشق به کتاب ، همانند يک بيماري مسري در بين مسلمين رواج پيدا کرده بود و شيوع آن ر بين مسلمين به آن شدت و وسعت بود که که فقط اين زمان جديد، يعني ززمان ماست که که توانسته در اين بباره بر آنان پيشي بگيرد. دکتر هونکه بيان مي کند که در بغداددر 891م، يکصد کتابخانه عمومي وجود دداشته و حتي شهر کوچک نجف در قرن 10( م) داراي چهل هزار جلد کتاب بوده . کتابخان? خليفه االعزيز در اين ميان همين فراواني دارد124 در طول پنج قرن اولي? اسلامي در شهرهاي گوناگون کتابخانه‌هايي ساخته شد؛ ولي در قرن چهارم، کتابخانه سازي- به عنوان يک گرايش مهم- نه تنها ميان عالمان که به دست اميران و وزيران رواج يافت. امکانات گسترده‌اي که دراختيار وزيران فرهنگ دوست بود، آنان را در کنار جذب عالمان به دربار خود، به سمت گسترش کتابخانه کشاند.125
مسلمين به قدري در جمع‌آوري کتب همت داشتند که هارون الرشيد، تحويل نوشته‌هاى يونان قديم را شرط صلح با بيزانس اعلام كرد. “وى خواست تمام آثار فلاسفه كه تا آن زمان به زبان عربى ترجمه نشده بود به عنوان خراج جنگى تحويل مسلمانان داده شود”126
کتابخانه هاي بزرگي در بغداد، اندلس و مصر وجود داشت که شرح همه آنها در اين نگرش نمي گنجد و بايد به کتاب‌ها مراجعه شود. ولي در خصوص اهتمام به جمع آوري کتاب بايد گفت؛

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد نهضت ترجمه، امام صادق، سده چهارم، فرهنگ و تمدن Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد جهان اسلام، فرق و مذاهب