دانلود پایان نامه ارشد درمورد توسعه شهر، حمل و نقل، سازمان فضایی، بخش مرکزی شهر

دانلود پایان نامه ارشد

ميشود.این الگو با رشد سریع مراکز شهری فشرده در گذشته در امتداد خطوط ارتباطی عمومی جدید التاسیس به صورت خود بخودی پدیدار گشته است (کوین لینچ، 1384: 496).
الگوي شهري حاضر به موازات افزایش جمعیت ، سازمانها وتاسیسات بخش مرکزی شهرها، مراحل مختلف اکولوژی شهری( جدایی گزینی، هجوم وجایگزینی ، توالی وتسلسل و…) ظاهر می شود؛ ودراثرایجاد موج توسعه، شهر به نواحی اطراف وبیرونی خود توسعه می یابد. حرکت جمعیت ،تاسیسات، صنایع وسازمانهای شهری به اطراف شهرها ، به یک شکل عمل نمی نمایند، وازجهات مختلف شهر به سوی ناحیه مرکزی ، به یک مقیاس صورت نمی گیرند. درمقابل توسعه شهر، وجود موانع طبیعی مانند شیبهای تند، تپه ها وکوهها، عاملی بازدارنده است؛ ولذا شهر یا بدان جهات توسعه پیدا نمی کند ویا درصورت توسعه، مشکلات و هزینه هایی را به دنبال دارد.
مسیرهای حمل ونقل، شاهراه ها ، خیابانها وخطوط راه آهن ، همه تحت تاثیروجود عوامل نامنظم ونامساعد طبیعی شهرها واطراف آنها واقع می شوند. چنین شبکه های ارتباطی سعی دارند که درشکل شعاعی بوجود آیند. ولی عملاً تعداد معدودی ازآنها به حداکثر ظرفیت وکارآیی خود دست می یابند. لذا، امکانات دستیابی به مسیرهای حمل ونقل، میزان تراکم را درسطوح شهری افزایش می دهد وزمینهای شهری با امکانات وسیع حمل ونقل نسبت به سایر زمینها ، دارای ارزش بیشتری می شوند.
درجریان دگرگونیهایی که درنتیجه عملکرد امکانات حمل ونقل وشبکه راهها درسطوح شهری مشاهده می گردد، شکل دایره ای مناطق متحد المرکز تعدیل یافته وبه شکل شعاعی (ستاره ای) تبدیل می شود وبه توسعه شهر،ساخت ستاره ای می بخشد (شكوئي ،1387 :518-519).

شکل(2-3) الگوی شهر ستاره ای مأخذ : رهنما و همکار ، 1387 : 22
2-2-4- فرم چند هسته اي 8
چنسي هريس و ادوارد اولمن9 دو محقق برجسته آمريكايي با استفاده از نظريههاي مناطق دايرهاي شكل ارنست برگس و ساختار قطاعي همر هويت به تنظيم و ارائه نظريه تازهاي توفيق يافتند كه با عنوان ساخت چند هستهاي معروف است. این دو عقيده دارند استفاده از زمينهاي شهر اغلب در اطراف چند هسته مستقل شهري و در كنارههاي يك هسته يا يك مركز معين ظاهر ميشوند. در این نظريه ،هسته و مرکز به عواملی اطلاق ميگردد كه در اطراف آن امكان توسعه شهر وجود دارد، مانند عوامل مسكوني، تجاري، صنعتي، دانشگاهي، خرده فروشي، عمده فروشي، مذهبي، زيارتگاهي و گذران اوقات فراغت (شكوئي ،1387: 520 ).
ريچارد چورلي و پتر هاگت جغرافيدانان انگليسي تعداد و موقع هسته هاي اصلي شهر را مربوط به وسعت ، جمعيت و عوامل تاريخي آن مي دانند . در شكل گيري هسته هاي متعدد درون شهري عواملي از قبيل :
فعاليت هاي ناهمسان و ناهماهنگ در منطقه اي از شهر،فعاليت هاي ويژه و تخصص در منطقه اي از شهر ، تفاوت فاحش در ميزان اجاره،تمركز و تراكم بخشي از فعاليت هاي شهري مي توانند نقش داشته باشند .
بخش مركز تجاري شهر؛ 2- منطقه صنايع سبك؛ 3- منطقه مسكوني طبقه سوم؛ 4- منطقه مسكوني طبقه متوسط؛ 5- منطقه مسكوني طبقه اول؛ 6- منطقه صنايع سنگين؛ 7- منطقه تجاري دور از مركز شهر؛ 8- حومه مسكوني؛ 9- حومه صنعتي
شكل(2-2-4)ساخت چندهسته اي شهر مأخذ: شكوئي، 1387 : 521
2-2-5- فرم اقماری
نظريه شهرهاي اقماري بيارتباط با شهرهاي ستارهاي شكل نيست. به این ترتيب كه همهی شهر مركزي بايد بوسيله اقماري كه به اندازه محدود و فواصل معين در اطراف آن قرار ميگيرند، محصور شود. مركز اصلي و شكل كلي شعاعي شهر حفظ شده، ليكن رشد اضافي به جاي اينكه سبب توسعه مداوم شهر در طول خطوط شعاعي گردد، به صورت شهركهايي جدا از شهر اصلي درميآيد.هر شهرك اقماري داراي مركز و خدمات خاص خود بوده و مقداري نيز فعاليت هاي توليدي دارد. رفت و آمد روزانه معمولاً محلي بوده و در داخل شهرك صورت ميگيرد (لينچ، 1384 : 497و496 ).
محدوديت ابعاد منطقه از معايب كلي این طرح است؛ زيرا هنگامي كه شهر از ابعاد خاص خود گذشت؛ هم بازدهي و هم كيفيت خود را از دست ميدهد.

شکل(2-5)الگوی شهر اقماری مأخذ: شيعه، 1381: 71
2-2-6-فرم خطي (کریدوری) 10
تمرکز رشد در راستای کناره های خطی تقویت شده از بخش تجاری مرکزی و حمایت شده توسط زیر ساختار حمل و نقل عمومی را ساختار کریدوری یک شهر می نامند (ویلیامز و دیگران، 79:1383).
کنزو تانگه11 را باید یکی از پیشگامان طراحی شهری بر اساس طراحی ساختار و استخوان بندی اصلی دانست. تانگه ایده اصلی خود را با الهام از موجودات زنده بر تغییر ساختار تک مرکزی شهر، که الگویی مرکزی- شعاعی دارد، به یک “الگوی خطی” استوار می کند. وی برای طرح پیشنهادی خود اهداف ذیل را مطرح می نماید:
1. جایگزینی یک سیستم شعاعی متمایل به مرکز با یک سیستم توسعه ی خطی.
2. تبدیل استخوان بندی اصلی شهر ، سیستم حمل و نقل و معماری شهری به یک ارگانیسم واحد.
3. یافتن یک نظام فضایی جدید متناسب با سازمان فضایی شهر و جابجایی جمعیت (پاپلی وهمکار، 112:1382).در سالهای گذشته در بیشتر موارد، توسعه ی حوزه های شهری از شکل ستاره ای آغاز می شد و بعدها به شکل نزدیک به دایره می رسید. در سالهای اخیر، ایجاد بزرگراهها، باعث توسعه ی شکل “خطی یا کریدوری” در مسیر این بزرگراهها و گسترش تراکم فشرده ای در سطوح همین کریدورها شده است. (شکوئی، 534:1379)

شکل(2-6) الگوی شهر خطی مأخذ: رهنما و همکار ، 1387 : 23
2-2-7- فرم شطرنجي (گسترده )
شبكه مستطيل شكلي از جاده، اراضي شهر را به بلوكهاي همسان تقسيم كرده و این وضعيت را ميتوان در هر سو ادامه داد. در وضعيت مطلوب ، نه حدود و ثغوري نياز دارد و نه نقاط مركزي، هر كاربري مي تواند در هر نقطهاي از شهر قرار بگيرد زيرا كليه نقاط، داراي دسترسيهاي برابر است، بجز كنارههاي شهر ، كليه قطعات زمين نيز همشكل ميباشند.هرگونه تغيير و تحول ميتواند در هر نقطه در داخل بافت موجود و يا در مناطق توسعه يافته جديد واقع شود. زمينهاي استاندارد و هم شكل، استفاده از راه حل هاي استاندارد شده را ممكن ميسازد. اراضي را مي توان به سهولت تفكيك نموده و به فروش رساند. جالب توجه است كه شكل شطرنجي به خاطردوهدف كاملاً متضاد مورد توجه قرار گرفته است: يكي به منظور اطمينان از كنترل مركزي و ديگری تحقق جامعهاي كه افراد آن داراي حقوق فردي برابر باشند(كوين لينچ، 1384: 498). اين شكل فاقد مركزيت شهري است و از آنجايي كه توسعه شهری نامحدود خواهد بود رسيدن از نقطهاي به نقطه ديگر مدت زمان زيادي را ميطلبد. براي كوتاه كردن اين بعد مسافت معمولاً محورهاي مورّب بر آن كشيده ميشود كه اين محورها نيز تقاطعهاي نامناسبی را پديد ميآورند (رهنما و همکار، 1387 :24).

شکل(2-7) الگوی شهر شطرنجي مأخذ: رهنما و همکار ، 1387 :24
2-2-8- فرم شبكه محوري باروكي
تركيب این شكل از يكسري نقاط مهم از نظر نمادي و برجسته از نظر بصري تشكيل شده كه در نقاط مثلثي در سطح شهر پخش شده اند هر دو نقطه بوسيله يك محور ارتباطي به يكديگر وصل شده است و بعنوان يك محور بصري براي مراكز شهري و همچنين بعنوان ايجاد تداوم و هماهنگي بر روي زمين و نماي ساختمانها عمل ميكند. اطراف محورهاي اصلي را اغلب اقشار اجتماعي بالاوفعاليتهاي معتبر و متراكم اشغال ميكنند به این ترتيب شبكه نامنظم مثلثي شكل با كيفيات خاص، سطح شهر را ميپوشاند. در داخل شبكه ميتوان ساختمانها، خيابانها و كاربريها را تا آنجا كه به مركز شهر و راههاي اصلي لطمه وارد نكند، مستقيما مستقر ساخت ( كوين لينچ، 1384: 499 ).

شکل (2-8)الگوی شبکه محوری باروکی مأخذ : شيعه ، 1381 :82
2-2-9- فرم مشبك ( توري شكل )
مجتمع زيستي كم تراكمي است كه راههاي ارتباطي آن كاملاً عريض و بخش عمده اراضي را فضاهاي باز، مزارع و يا اراضي باير تشكيل ميدهد. كاربريهاي فعال شهري تنها در امتداد جاده ها و در عمق بسيار كمي مستقر ميشوند و بنابراين طرح مشبك در حقيقت نظير شبكههايي از مجتمعهاي خطي و يا شبكه شطرنجي، بزرگ شده است. تراكم فعاليتها آنقدر زياد نيست كه توقف حركت در وروديها و در طول راههاي ارتباطي مسئله مهمي را براي رفت و آمد ايجاد كند. با فدا كردن تراكم فعاليتها و طول رفت و آمدهاي روزانه، آرمان هاي شهر خطي كه همان انعطافپذيري و دسترسي مناسب ميباشد با سهولت بيشتري قابل حصول خواهد بود ( كوين لينچ، 1384 : 501 ).

2-2-10- فرم متمركز( درون گرا)
شهرهاي بسته و كاملاٌ خصوصي دوران اسلامي هستند كه هنوز هم در بعضي نقاط سنتي ديده ميشوند. در این الگو شکل شهر و اجزای آن محصور بوده و دارای در و دروازه میباشند و راههای ارتباطی محصور و بن بستهای بسیار تنگ و باریک و سپس ورودیهای خصوصی دارند ( كوين لينچ، 1384 :504 ).

شکل(2-10)الگوی شهر درون گرا مأخذ: رهنماو همکار ، 1387 :25
2-3-پارادايم هاي جديد توسعه شهري
عليرغم وضوح و آشكار شدن معضلات اكولوژيكي ، زيست محيطي و برخي ابهام ها و تضادهاي تئوريك در رابطه با مفهوم چگونگي دستيابي به پايداري شهري وجود دارد كه به پيچيدگي شرايط مي افزايد . در صورتي كه اين چنين جدل هاي تئوريكي مي توانند به عنوان يك خطر بالقوه و يا مانع اساسي در مسير تحقق توسعه پايدار عمل كنند .در اواخر قرن بيستم دو بحث و نظريه اصلي و متضاد براي پايداري شهر ها ارائه گرديد كه عبارتند از :
الف ) نظريه توسعه فرم شهري گسترده (پراكنش و توسعه كم تراكم ) 12
ب) نظريه توسعه فرم شهري فشرده (متراكم كردن و فشرده سازي )13 (مثنوي ،1382: 90)
2-3-1-راهبرد پراكنش شهري
«اسپرال» يا «پراكندگي» اصطلاحي است كه به معناي رشد سريع و پراكنده نواحي متروپل و حتي شهرهاي كوچك است كه در برخي موارد تا نواحي روستايي يا مرز دِه شهر كشيده شده است (مثنوي ،1382 :31)
اشنايدر وبر اصطلاح پراكندگي را در توسعه بسيار كم تراكم خارج از مراكز شهري، بر روي زمينهايي كه سابقه توسعه نداشتهاند،مي داند(سعيدي رضواني،1375 : 9).
ازدیدگاهی دیگر، گسترش افقي یا حومهنشيني الگوی نسبتاٌ جديد ی در سكونتگاه هاي انساني است که ناشی از گرد هم آمدن اتفاقي مسكن با تراكم كم و توسعههاي نواري شكل تجاري است که معلول كاربرد وسيع اتومبيل ميباشد (رهنما و همکار، 1387 :31).
با توجه به تعاريف بيان شده اسپرال در يك منطقه شهري حاشيهاي، كه سرعت رشد و توسعه زمينهاي شهري از رشد جمعيت آن منطقه بالاتر و تراكم جمعيت بسيار پاييني دارد ودراثرعدم برنامهريزي صحيح وآگاهانه بوجود آمده است (سعيدي رضواني، 1375 :10).
مبتكر نظريه شهر پراكنده، ملوين وبر در سال 1962 است.وي كه استاد برنامهريزي شهري و منطقهاي دانشگاه كاليفرنيا است اثرات كامپيوتر را بر روي تجارت آزاد از تمركز يافتن در مكانهاي مركزي پيشبيني كرده و ماهيت پراكنده مناطق غير كانوني جديد را مورد توصيف و بررسي قرار داده است. ملوين وبر پيشبيني كرده كه درآينده سكونتگاهاي شهري ،غيركانوني خواهد بود، به اين معنا كه سكونتگاههاي شهري بيشتر داراي گرايش به پراكندگي و متنوع بودن نسبت به گذشته ميباشند. وي شكل ويژهاي را براي شهر آينده توصيف نكرد،اما اعلام كردكه شكل شهر در آينده همگن و متجانس نيست، زيرا هزينهي حمل ونقل و ارتباطات اجازه چنين چيزي را نخواهد داد. بلكه بر عكس شكلگيري و گسترش مراكز با تركيبها و تراكمهاي متفاوت و طيفي از توسعه فشرده تا پراكنده خواهد بود (زياري، 1388 :77 ).
فرم شهري پراكنده عمدتا توسط تئوريسين هاي استراليايي ، آمريكايي و كانادايي دفاع مي شود . حاميان اين نظريه عمدتا از سرمايه داران و صاحبان كارخانجات عظيم اتومبيل سازي ، صنايع وابسته و ساير كالاهاي مصرفي مي باشند و منافعشان بر پايه استفاده از وسايل نقليه شخصي و آزادي عمل در مصرف سوخت هاي فسيلي و مصرف هر چه بيشتر منابع ، مواد و ذخاير طبيعت ،باشعار فراهم آوردن شرايط رفاه و راحتي زندگي شهروندان اين كشور ها مي باشد. ( مثنوي ،1382: 91).
اینگونه شهرها از نظر كيفي و كمي داراي ويژگيهايي ميباشند كه درجدول شماره (2-1) به آن

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد جامعه آماری، توسعه شهر، شهر سازی، بافت قدیم Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد شهر فشرده، رشد جمعیت، گسترش افقی شهر، حمل و نقل