دانلود پایان نامه ارشد درمورد امر به معروف، نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد

زيان در كارها و بهره‌گيري از فرصت‌ها تأكيد دارند: “إذا أمكنت الفرصة فانتهزها فإن إضاعة الفرصة غصة.”586 ممنوعيت راكد گذاشتن سرمايه و به كار نگرفتن آن “تَرْكُ التِّجَارَةِ يَنْقُصُ الْعَقْلَ”587 و تأكيد به در نظر گرفتن وسايل مناسب براي رسيدن به اهداف در كليه كارهاي فردي و اجتماعي و روايات فراوان ديگري از اين دست، ناظر به سطح ابزارشناسي عقل مي‌باشند.
5- ترغيب به علم آموزي
فرهنگ دينى “طلب العلم فريضةٌ علي كل مسلم”،588 جستجوى دانش را بر هر مسلمانى لازم شمرد و در نتيجه آن صدها دانشمند همچون فارابى، ابن سينا، خوارزمى و خواجه نصير پديد آمدند؟589
اسلام کسب علم را مستحب اعلام کرد و در برخي موارد، بر عوام و خواص واجب ساخت و با همگاني کردن دانش در ميان تمام مسلمانان، آن را از انحصار طبقه اي خاص درآورد و فرمود: “هر کس به راهي برود که به کسب علمي بينجامد، خدا براي او راهي به سوي بهشت ميگشايد. “590
بايد اذعان کرد، آنچه مايه ترقيات علمي و پيشرفت هاي مادي را براي مسلمين ميسر ساخت در حقيقت، آموزه‌هاي اسلام بود که با تشويق مسلمين به علم و ترويج نشاط حياتي، روح معاضدت و تساهل را جانشين تعصبات دنياي باستاني کرد و در مقابل، رهبانيت کليسا، که ترک و انزوا را توصيه ميکرد، با توصيه مسلمين به راه وسط، توسعه و تکامل صنعت و علم انساني را تسهيل کرد
قرآن نيز به عنوان کتابي مشوق عقل و جهل ستيز عالم را همچون اهل ايمان مراتب والائي ميبخشد و ايمان و علم را مايه سرافرازي و بلند مرتبگي انسان ميداند و ميفرمايد:”يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ”591
رسول خدا(صلى الله عليه وآله با”اُرسلتُ بالتعليم”592 هدف از بعثتش را تبيين كرد. جامعه را به فراگيرى هر دانشى كه براى روح و جسم انسان سودمند باشد، فرا خواند
ويل دورانت هم با بيان احاديثي در اين مورد، بر تاثير تشويق و ترغيب اسلام به علم اندوزي صحه ميگذارد و زمينههاي اجتماعي را، که بر اثر اين تشويقات منجر به رشد علم و دانش گرديد، ذکر ميکند: “به طوري که از احاديث نبوي معلوم ميشود، پيامبر مردم را در طلب علم تشويق ميکرد و اين کار را محترم مي دانست و از اين جهت، با مصلحان ديني تفاوت داشت”… “593
انتشار دين اسلام، که مسلمانان به آن مامور بودند، مستلزم پيکار با بيسوادي بود; “زيرا آيات قرآن کريم نوشته مي شد و کسي که توانايي داشت آن ها را براي ديگري ميخواند. . . پس از جنگ بدر، براي رهايي هر اسيري آموختن دو طفل از اهالي مدينه مقرر شده بود و اين يک نمونه روشن از طرز فکر بنيانگذار اسلام است. پيامبر اسلام براي بعضي ياران خود، حتي يادگرفتن زبان بيگانه را لازم شمردند و زيدبن ثابت را مامور يادگرفتن زبان يهود نمودند. . . عده ديگري را نيز حضرت وادار کرد زبان سرياني بياموزند. “594
6- توصيه به استفاده از علوم سايرين
دين اسلام نه تنها با علم و تمدن تعارضي ندارد وحتي.اسلام با تشويق و تحريک مسلمانان به علم اندوزي زمينه را براي توسعه علمي آنها فراهم نموده و اجازة استفاده از پيشرفتهاي علمي ساير تمدن ها را داده است
چنانكه در احاديث نبوى به اين فراگيري علم در هر کجا و از هر کسي ، توجه داده شده است كه رسول اكرم فرمود: “كلمه الحكمه ضاله المومن فحيث وجدها فهو احق بها” 595
بدين‌سان، اسلام فرهنگ تساهل در علم‌آموزي را ميان مسلمانان ترويج كرد. با اين فرهنگ‌سازي، مسلمانان در مدت يك قرن و اندي مطالب و علومي به زبان عربي ترجمه كردند كه روميان در مدت چندين قرن از انجام آن عاجز بودند. آري، مسلمانان در ايجاد تمدن شگفت‌آور خود در غالب موارد به همين سرعت پيش رفته‌اند.596
7- احترام به دانشمندان
علاوه بر سنّت گفتارى پيامبر اكرم(ص)، كه مشوّق مسلمانان در فراگيرى علوم بود سيره عملي و رفتاري پيامبرفراگيري علم و دانش را تأئيد مي نمايد؛ در جنگ بدر، بهاى آزادى هر اسير را آموزش خواندن و نوشتن به ده مسلمان قرار داد،597 و در پىروى از همين سيره نبوى است كه مسلمانان شرط آزادى اسيران جنگى چينى را، كه در شهر سمرقند آورده بودند، ادامه شغل سابقشان قرار دادند; چون اسرا در كارخانه كاغذسازى كار مىكردند. همين سبب شد كه در شهر سمرقند، صنايع كاغذسازى مهمّى رشد كرد.598
ب- باورها در انحطاط
بايد اذعان کرد که دين اسلام با آموزه هاي مترقي‌اش هيچ آموز? اصلي که باعث پسرفت انسان ها شود ندارد منتها گاها برخي آموزه هايش گرفتار بدفهمي و نافهمي گرديده و از اصل کارايي خود دور شده است.
باورهاي دنيا گريز
مطالعه تاريخ تمدن اسلام به خوبي گوياي آن است كه هم فرايند شكل‌گيري و هم پويايي تمدن اسلامي ارتباط تنگاتنگي با حضور فعال و مؤثر اسلام در عرصه اجتماع داشته است. سير نزولي تمدن اسلامي زماني آغاز شد كه حضور مؤثر دين در عرصه اجتماع رو به كاهش نهاد .
پس از آن که وضع اقتصادي مسلمانها در اثر فتوحات بهبود يافت و مزه فريبنده “جاه و مال” در کام عدهاي از محرومين و عناصر سست ايمان و منافق به خوبي انعکاس يافت، عکس العمل عدهاي در مقابل اين انحراف به سوي جاهطلبي و ثروت اندوزي اين بود که ؛ برخي به بهانه حفظ خويشتن را از آلودگيها و فساد و دنياپرستي و اختلافاتي که دامنگير اکثريت مسلمانان شده بود ، از اوضاع کناره گرفته و به زهد و ترک دنيا پناه بردند.599
عدهاي با سوء برداشت از مفاهيم الهياي چون:آيات و روايات در مذمت دنيا
“آيا به زندگانى دنيا به جاى حيات آخرت رضايت داديد؟ متاع و کالاى دنيا در مقابل عالم آخرت بسيار اندک و ناچيز است”.600 تنبلي را برگزيدند چرا که “خداوند روزى را براى هر که بخواهد فراخ يا تنگ مىگرداند و (کافران) به زندگانى دنيا خشنود و دلشادند و حال آن که زندگانى دنيا در قبال آخرت، متاع ناقابلى است”601 معرفي ميکردند و بنابراين دنيا يعنى هر چيزى که بازيچه و سرگرم کنندهى انسان و وسيلهى غفلت انسان از خداوند باشد دوري ميکردند. 602
بدون ترديد زهد، امري سفارش شده در اسلام است و علي (عليه‌السلام) آن را عبارت از “ملول نشدن به گذشته و خوشحال و متکي نبودن به آنچه شخص از دنيا دارد”603 معرفي کرده بود، به صورت فرار از دنيا و ترک همه گونه لذائذ مباح و پشت پا زدن به شئون دنيوي و رياضت کشي و فقر در آوردند.
اما گرايش انحرافي صوفيانه، بهانهاي که براي رفتار خود داشتند را وجود برخي آيات که انسانها را به دوري از دنيا ترغيب ميکردند ، ومشابهت صوري بين زهد اسلامي و روش صوفيانه نقش موثري در نمو روح تصوف و پيشرفت آن در ميان مسلمين داشته است. ابن جوزي در اين باره مينويسد: ” علت اقبال مردم به تصوف اين است که مدح زهد در اذهان مسلمين از ابتدا نقش بسته بوده است و عموم مسلمين پارسايي را بزرگترين و با ارزشترين چيزها شمردهاند و از آن جا که صورت ظاهر صوفيان را موافق زهد يافتند و نيز گفتار آنان را لطيف و موافق ذوق ديدند گروهي به آنها گرويدند”و درادامه در فرق زهد اسلامي با عزلت تصوف ميآورد “در صورتي که روش قدما بر خلاف رويه صوفيه خالي از خشونت و خشکي نبوده است.به علاوه تصوف هم ظاهرش آراسته به پاکيزگي و تعبد و زهد است و هم باطناً راحتي و تسلي بخش ميباشد و آن خشکي و خشونت را نيز ندارد که مانع از سماع و امور ذوقي گردد”604
اهل تصوف نه تنها از زندگي بين مردم دست برداشته بودند؛ بلکه به اعمالي خلاف شان دست ميزدند . نقل است جنيد دو مرتبه ابوبکر شبلي را امر به گدايي کرد و در هر مرتبه وي يک سال دريوزهگي ميکرد، ميگويد: “هر روز گدايي مي کردم و به او (جنيد) ميبردم و او آن را به درويشان ميداد و شب مرا گرسنه هميداشت.”605
مشخص است چنين برداشت نابجايي از آموزههاي ديني، براي کساني که اعتقاد به چنين امري پيدا کنند چيزي جز عزلت از اجتماع، دوري از پيشرفت و عقب ماندگي اجتماعي نخواهد بود.
احکام عملي
روايات فراواني وجود دارد که دين به معناي اسلام و آيين نازل شده بر پيامبر اسلام به کار رفته است ، براي نمونه رسول خدا ميفرمايد: اسلام بر ده سهم استوار شده، بر شهادت لااله الاالله که عمده و اساس است و نماز که فريضه است و حج که معظم شريعت است و روزه که سپر است و زکات که موجب طهارت[ مال] است و حج که معظم شريعت است و جهاد که مايه عزت است و امر به معروف ونهي از منکر که سبب وفا به دين خدا و طريق پيامبران است و جماعت که موجب انس‌و الفت است و‌عصمت از معاصي که اطاعت از خداست606
نوع برخورد اسلام با تکاليف طوري است که همچنان كه در سخن گفتن و ارتباط كلامي از مغلق‌گويي پرهيز كرده، در تكاليفي هم كه بر عهده انسان‌ها گذاشته، توانايي آنها را لحاظ كرده است:”لاَ يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا.”607. به قول علّامه طباطبائي در تفسير الميزان، اين نفي سختي تكليف، هم مربوط به فهم است و هم مربوط به اطاعت عملي.608
اعتقاد به آموزه هاي ديني نقش هاي متعدد را در اجتماع و فرد بر عهده دارد اين آموزه ها در عين اينکه عبادي اند، سياسي هم هستند و در عين اين که جنبه پيش برنده را دارند، جنب? پيشگيرانه را هم بر عهده دارند. قوانين فقهي، مثل حکم قصاص و ديه، حکم جهاد، تقسيم غنائم، حکم ارث، حرمت خمر، حدّ سرقت، حدّ زنا، احکام حج، تعدد نسوان و غيره باعث ايجاد وحدت در جامعه اسلامي گرديد و اين رسالت زندگي عرب را يکسره دگرگون کرد و کساني را که در غرور و فساد جاهليت خويش، گويي به نفاق و شقاق ابدي محکوم شده بودند، به وحدت و اتحاد کشانيد.609
غزالي که در کتاب احيا العلوم به دنيايي بودن فقه اشاره ميکند، به نماز و روزه و حلال و حرام به صورت معنويترين حالت اشاره ميکند. به تعبير فقيهان شيعه و اهل سنت، علم فقه، مجموعهاي از گزاره هايي است که از کتاب و سنت واجماع و عقل و ديگر منابع فقهي جهت ببان اعمال افعال مکلفين استنباط ميشود. فقيهان شافعي مسلک به تبع دسته بندي اخلاق اسلامي را به عبادات، مناکحات و جنايات منشعب ساخته و مباحث فقهي را به ديني و اخروي مرتبط کرده اند؛ بنابراين عبادات براي تامين سعادت اخروي و معاملات براي زندگي کاري و مناکحات براي حفظ نوع بشر و احکام جنايي و جزايي براي بقاي فرد مي‌باشد610
فقه شيعه نيزدامنه گستردهاي از احکم دنيي و اخروي را بيان ميکند. محقق حلي در شرايع الاسلام، فقه را به 4 بخش عبادات، عقود، ايقاعات و احکام تقسم ميکند611
شهيد صدر با رويکردي جديد مباحث فقهي را در چهار گروه تقسم ميکند
1- عبادات( نماز، روزه، اعتکاف، حج، عمره، کفارات)
2- اموال عمومي( خراج؛ انفال، خمس و زکات) و اموال خصوصي
3- سلوک و آداب و رفتتار شخصي که به عبادات ربطي ندارد و بر دو گروه روابط خانوادگي و اجتماعي منشعب ميشوند
4- آداب عمومي و رفتار و سلوک نهاهاي حکومتي در مسايل حکومت و…612
اسلام علاوه بر اخلاق و عقايد، داري رکن سومي هم هست که به احکام معروفند و تمام وجوه زندگي انسان را اعم از معاملات، عبادات فرا مي گيرند. قرآن کريم احکام و سنتهايي را که براي تمامي ابعاد زندگي بشر تشريع کرده به گونه‏اي است که نوع انسان را در تمامي حالاتش محکوم به احکام خود دانسته، و در تمامي شؤونات او اعم از مادي و معنوي نظر دارد.613
1- احکام عبادي
اسلام ديني است که تمام مناسک آن عبادي است و اگر مسلمان کوچکترين فعل راجح را به قصد رضاي الهي انجام دهد؛ اين مسلمان عملي عبادي انجام داده. با اين حساب حتي کارهاي روزانه و عادي که وي انجام ميدهند ميتواند رنگ عبادي به خود بگيرد. ولي مد نظر ما خصوص عباداتي است که قصد تقرب، در آنها شرط صحت قبولي آن عبادت قرار داده شده، است. و هر يک از آن تکاليف گذشته از عبادي بودنشان جنبه هاي ديگري نيززدارند و اثرات فراواني در سطح فرد و جامعه ايفا مي کنند.
حضرت علي (ع) در نهج البلاغه با اشاره به نقشي که اين آموزههاي عبادي در حراست از بحرانهاي روحي و اخلاقي دارند ميفرمايد: ” خداوند بندگانش را، با نماز و

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد امام صادق، جهان اسلام Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد نماز جمعه، نهاد خانواده، نماز جماعت، سلامت روان