دانلود پایان نامه ارشد درمورد امام صادق، جهان اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

خود و مسلمين متحمل ميشدند. چنان که: اميرمؤمنان على(عليه السلام( با دست رنج خود، هزار برده خريد و آزاد كرد.”558
1) کرامت کارگر در اسلام
ارزش کارگر زماني مشخص ميشود که اهتمام به احترام کارگر را در بلندمرتبه ترين شخص آن دين ببينيم. يکي از موارد که در تاريخ معروف است، هنگام بازگشت پيامبر از جنگ تبوک اتفاق افتاد؛ که سعد انصاري به استقبال آن حضرت رفت و پس از مصافحه حضرت از خطوط کف دست وي پرسيد،که در اثر چيست؟ سعد گفت با ريسمان و بيل کار مي کتم تا مخارج عايلهام را تتامين کنم. حضرت کف دست وي را بوسيد و گفت” هذه يد لاتمسها النار”559
کار در اسلام سبب کسب عزت ميشود و آموزههاي فراواني در اين باره وجود دارد. امام صادق به يکي از اصحاب خود که سوال داشتند، در اين صبح زود به کجا ميروي، فرمودند: ” اغدوا الي عزک”560
2) کارگر در صف مجاهد
کارگران در ديد اسلامي به مثابه سربازاني محسوب مي شوند که در راه خدا مجاهدت مي کنند:
مجاهدان در راه خدا با جان فشاني و جهاد خود، امنيت سياسي- اجتماعي را بر جامعه اسلامي حاکم ميکنند و کرگزان با کوشش خود امنيت و استقلال اقتصادي و بهبود معيشتي را براي امت اسلامي به ارمغان ميآورند؛ شايد از اين رو بوده که امام صادق کارگر را در رديف جادگر در راه خدا قلمداد کرده: کسي که کار و کوشش مينمايد تا نيازهاي عايله خود را تامين کند مانند مجاهد در راه خداست561
و به واقع کارگر نه تنها براي خود عزت ميخرد که با تلاش خود موجبات عزت تمام کيان اسلامي را فراهم ميآورند.
د- علمي
سدههاى نخستين اسلامى، به ويژه قرن دوم تا پنجم، عصر طلايى جهان اسلام است. مسلمانان با محوريت قرآن و با الهام از تعاليم پيامبر(صلى الله عليه وآله)و با كمك اندوختههايى كه از غرب و شرق گرفته و با آموزههاى اسلام آميخته بودند، به پيشرفتهاى علمى و فرهنگى خوبى دست يافتند. شهرهاى مهم دنياى اسلام به صورت مراكز علم و فرهنگ درآمدند و دانشمندان ابتكارات خود را عرضه نمودند.562
علم، اساسي‌ترين رکن و لايه تمدن، از مهمترين دستاورد انبياي الهي، و فرهنگ نيز در ابعاد مختلف آن، فرآيند بعثت انبياي الهي بوده است. و وحي دستاوردي مهم و زيربنايي به نام و علم الهي براي بشريت داشته و به تناسب درک و کشش انسانها و مقتضاي زمان خود، به ترويجِ انواع علوم در عصر خويش پرداختهاند و قرآن نيز پيامبران را، معلم معرفي نموده است: (کَما أَرْسَلْنا فِيکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ يَتْلُوا عَلَيْکُمْ آياتِنا وَ يُزَکِّيکُمْ وَ يُعَلِّمُکُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَيُعَلِّمُکُمْ ما لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ).563
در اسلام، علم فريضه‌اي است که نه از لحاظ متعلم و نه از لحاظ زمان و نه از لحاظ مکان محدوديت ندارد، و اين عاليترين و بالاترين توصيه‌اي ست که مي‌توانسته بشود و شده است.564 و علوم ديني و غير ديني را تحت پوشش دستورات خويش قرر مي هد.
اسلام با علوم جديد و “افکار آزاديخواهانه و عقايد تازه” نيز سازگاري دارد، حتي فارغ از مشکلاتي که امثال لوتر (پيشواي جنبش پروتستانتيسم) با آن مواجه بوده‏اند.565
1- اسلام دين علم و خرد
سر پذيرفته شدن اسلام در مجامع علمي و پيشرفت کنوني آن در ميان دانشمندان، پيوند جاودانه آن با دانش و خرد ميباشد متون ديني اسلام به ويژه اصيلترين و معتبرترين آنها قران کريم، بستگي اين آئين مقدس را با علم و عقل پايهريزي و تأييد مينمايد. عقل نظري، عقل عملي و عقل ابزاري، سه اصطلاح مهم و رايجي هستند كه در واقع، هر يك بعدي از ابعاد اين قوّه شناختي را توضيح مي‌دهند.566
روايات اسلامي عقل را در عرض انبياء حجت الهي ما بين خداوند و بندگانش قرار داده و آنرا محبوبترين مخلوق خدا و وسيله امتياز انسان از ساير حيوانات و علت ثمربخش شدن عبارت و مدار کيفر و پاداش ميداند567
اسلام با نگاهي معرفت گرايانه ضمن ستودن سطوح سه‌گانه عقل، انسان را به بهره‌گيري هرچه بيشتر از اين نعمت الهي فرامي‌خواند و كساني را كه از آن استفاده نمي‌كنند با شديدترين عبارت‌ها مذمّت مي‌كند تا جايي كه آنها را از حيوان هم پست‌تر مي‌داند: “وَ لَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرا مِنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَـئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَـئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ”568
عقلانيت اسلامي برخلاف عقلانيت مدرن غرب که تنها به ساحت ابزاري بودن عقل محدود مي گردد،از هر سه سطح برخوردار بوده و در يک موالات و ترتيب منطقي، ابتدا در يک پرسش اصلي و کلان، از انسان و حيات مي پرسد و وقتي سنگ بناي عقلانيت را گذارد و مختصات‌و اهداف و مباني آن‌را معلوم کرد به تنظيم اخلاقيات مينشيند‌و عاقبت به روشها و ابزار تأمين اهداف مادي و معنوي بشريت مي پردازد.569
عقل اسلامي ساختار ويژه‌اي دارد و در ذيل راهنمايي آموزههاي ديني معنا مييابد و لذا ميتواند از ديگر قواي آدمي از قبيل خشم و شهوت و احساسات رهانيده شده و در جايگاهي فوق آنها، مهار و کنترل ديگر قوا را دراختيار بگيرد. مبتني با اين نگاه است که عقل در جايگاه “ماعبد به الرحمن واکتسب به الجنان”570 .اين عقل حجت الهي است و به فرموده امام صادق عليه‌السلام مي‌فرمايد: “الْعَقْلُ دَليِلُ الْمُؤْمِنِ.”571
توليد و توسعه علم در تمدن اسلامي مورد عنايت خاص قرار گرفته؛ دراسلام از سويي، كليه طبقه‌بندي‌ها در عرصه دانش‌اندوزي را برانداخت و همه را به تدبّر در احوال كائنات و تأمّل در آيات الهي دعوت كرد.572 اسلام امر كرد، حتي در برابر كفار زانوي تلمّذ بزنيد،573 ازتن‌پروري و تن‌آسايي بپرهيزيد و براي فراگيري علوم سخت‌ترين گردنه‌ها را پشت سر بگذاريد574 و به دورترين نقاط عالم سفر كنيد،575
در واقع مهمترين نقشي که اسلام در ايجاد تمدن اسلامي ايفا کرد زمينهسازي مناسب براي رشد و شکوفايي علم است. بر اين اساس، لازم است نشان دهيم که اسلام با چه شيوههايي عناصر گوناگون تمدن اسلامي را ميسر ساخته است
2-قرآن و دعوت به تجربه و حس
قران به عنوان رکن انديشه و تحرک مسلمين در جاي جاي قرآن و به هر مناسبتي از انسان خواستار تعقل مي باشد، آدمى به انديشيدن و بهره جستن از انديش? خويش براى پىبردن به اسرار جهان دعوت شده است: افلا تعقلون، لعلّهم يتذكرون، افلايتذكرون، فانظروا و…. نظاير فراوان اينها، كه در قرآن كريم آمده، همه دستورهايى است كه افراد مسلمان را به تفكر و تدبّر در هر چه آفريده شده است، مىخواند و اين خود آغاز علم و دانش است. در قرآن، برترى دانشمندان بدين زيبايى توصيف شده باشد كه “هل يَستوىِ الّذينَ يعلمونَ و الّذينَ لا يَعلمونَ” و يا در ستايش حكمت و فرزانگى چنين نغز گفتارى آمده كه “ومن يؤت الحكمة فقداوتى خيراًكثيراً.”576
علّامه طباطبائى دربار? تأثيري که اسلام و قرآن در پيشرفت مسلمين داشت آورده اند: “و به جرئت مىتوان گفت كه عامل اصلى اشتغال مسلمانان به علوم عقلى از طبيعيات و رياضيات و غير آنها به صورت نقل و ترجمه در آغاز كار و به نحو استقلال و ابتكار در سرانجام، همان انگيزه فرهنگى بود كه قرآن مجيد در نفوس مسلمانان فراهم كرده بود… و معلوم است كه مدنيّت وسيع اسلامى كه كمى بعد از هجرت و رحلت رسول اكرم(صلى الله عليه وآله( قسمت معظم معموره را تحت تسلط خود گرفت و در آن حكومت نمود و بالاخره امروز در حدود ششصد ميليون از جمعيت كره زمين را به نام اسلام مىدارد، يكى از آثار بارزه قرآن مجيد بود… و بديهى است چنين تحولى كه يكى از حلقه هاى بارز سلسله حوادث جهان مىباشد در حلقههاى بعدى تأثير بسزايى خواهد داشت و از اين رو، يكى از علل و مقدمات تحول امروزى و بسط و پيشرفت فرهنگ جهان، قرآن مجيد خواهد بود.”577
اسلام و قرآن با طرح موارد حسي و دقت ستور دادن به دقت در آن امور عقل را به کنکاش طبيعت دعوت مي کند. از آسمان و ستاره و فجر دم ميزد، از آفرينش و صورتگري در رحم سخن ميگفت، خلقت شتر را به ياد ميآورد، زندگاني مورچگان و زنبوران عسل را تذکر ميداد، به چگونگي پرواز پرندگان اشاره ميکرد، از شکفتن دانه در زمين و از خوشه گندم و خرما و. . . اين دانشها بجز علوم فقهي و تفسيري و قرآني و حديثي و ادبي بود که پايهگذار اصلي آنها نيز کتاب خدا بود.578
اسلام با قرار دادن عباداتي که احتياج به وقت در مسايل نجومي دارد، وخواهان مشاهدات دايمى تغييرات است و چون براى اداى نماز، اوقات خاصى تعيين گرديده، سبب شد دانشمندانى همچون بيرونى، خواجه نصير، ابن يونس و ديگران ابزارى براى تعيين اوقات نماز اختراع كنند. افزون بر نماز، شروع و پايان ماه رمضان و زمان طلوع و غروب خورشيد در آن، و همچنين لزوم مشاهده خورشيد و ماه گرفتگى براى اداى نماز آيات و مهمتر از همه تعيين جهت قبله، به پيشرفت اين علم در دنياى اسلام كمك نمودند. از اين جهت است که يکي از دانشمندان بزرگ جهان اسلام مي گويد: هر مسلمان پس از آموختن اصول دين و قوانين مذهبي، بايد از علم نجوم بهره مند گردد، چون به وسيله آن ست که به وحدانيت و به عظمت جهان و عالي ترين دانش و بزرگترين قدرت و کمال صنعتش پي مي بريم”. البته بايد توجه داشت كه مسلمانان موهومات مربوط به تنجيم (تأثير اوضاع كواكب در احوال مردم روى زمين از حيث سعد و نحس بودن) را رد كردند و بىاساس بودن آن را اعلام داشتند، اما آن دانش را باطل نساخته و رصد و زيج ايجاد كردند.579
دانش جغرافي، در پرتو اين وجهه نجومي در پرتو فرهنگ اسلامى رشد چشمگيرى كرد. بسيارى از كتب “مسالك و ممالك” با محور قرار دادن مكّه و مدينه، كه هر ساله ميزبان زائران بيت اللهالحرام بوده اند، به نگارش درآمدند و در اين دانش پيش گام ديگر ملت ها شدند. نقشه جهانى، كه ابوعبدالله ادريسى، مؤلف كتاب نزهة المشتاق فى اختراق الآفاق اختراع نمود، مدت ها مرجع اروپاييان بود.580
3- کسب علم و عبادت
زيگريد هونكه، کسي است که در جاي جاي کتابش از اسلام تمجيد مي کند. وي نه تنها آموزهاي مترقي اسلام را مي ستايد بلکه با کنايه زدن به غرب ضعف آنها را نيز به رخشان مي کشد و مي گويد: “آيا محمّد(ص) با گفتن اين جمله كه “مدادُ العلماء افضلُ من دماءِ الشهداءِ” چيزى نگفته كه اگر آن زمان در رُم كسى اين حرف را مى زد، او را در دادگاه به عنوان ضدّ دين محاكمه مىكردند”581
وي در بحثى با عنوان “طلبُ العِلم عبادةٌ ” مى نويسد: “دنبال علم رفتن را محمّد(صلى الله عليه وآله( چنان جدّى به مردان و زنان توصيه مى كند كه شباهت به دستورات مذهبى و عبادات دارد….. طرز فكر اسلامى اين است كه همه دانش ها از جانب خدا مى آيد و به او راه مى برد. به خاطر همين، دستور مىدهد: “دانش را از هر سرچشمهاى هست، بدست آور!” آرى به خاطر خدا دانش را حتى از منابع و لسان بىدينها و لامذهبها هم بياموز.”582
از سوى ديگر، اسلام يك ساعت تفكّر و انديشيدن را برتر از يك سال عبادت به شمار آورده است;583 زيرا در پرتو تفكر صحيح است كه مى توان ره چند ساله را يك شبه پيمود. چه زيباست كه اسلام تملّقگويى و چاپلوسى را به شدت محكوم مىكند، اما اين امر مذموم را در طلب دانش جايز مىشمارد.584
4- عقل ابزاري اسلامي
روايات فراواني مسلمان را به بهره‌گيري از عقل در تامين معاش تشويق مي‌كنند؛ من جمله روايات مربوط به اهميت كار و تلاش، محاسبه، مشاوره، دورانديشي، استفاده از تجربه ديگران و عبرت گرفتن از حوادث و رخدادها، تأمين زمينه زندگي شرافتمندانه براي اعضاي جامعه از سوي دولت و تأمين زندگي مرفّه براي خانواده از سوي سرپرست خانواده، خواست اكيد اسلام است. امام صادق (ع) فرمود: مؤمن در مصرفْ كم‌هزينه، در برخورد با مردم كمك‌كار آنان و در امور زندگي خود دورانديش و زيرك است: “الْمُؤْمِنُ حَسَنُ الْمَعُونَةِ خَفِيفُ الْمَئُونَةِ جَيِّدُ التَّدْبِيرِ لِمَعِيشَتِهِ لَا يُلْسَعُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ”585 و نيز رواياتي كه به سنجش سود و

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد خانواده در اسلام، انتخاب همسر، امام صادق Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد امر به معروف، نهج البلاغه