دانلود پایان نامه ارشد درمورد امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

1-9- مقدمات تهذیب نفس
1- اجتناب از مصاحبت با اشرار را لازم دانسته و دوری از همنشینی صاحبان اخلاق بد را واجب و از شنیدن قصهها و کنایات آنها اجتناب کرده و با نیکان و صاحبان اوصاف حسنه مجالست نماییم.
2- همیشه مراقب احوال، متوجه افعال و اعمال خود بوده و هر عملی که میخواهیم انجام دهیم ابتدا در آن تأمل کرده و اگر امری موافق صفات پسندیده نبود انجام نداده، نفس خود را تأدیب کرده و در مقام تنبیه و مجازات آن برآییم. به این صورت که اول خود را سرزنش و ملامت کرده و بعد از آن محتمل اموری شویم که بر ما شاق است. مثلا اگر کام خود را به لقمهای که نباید بخوریم شیرین کرده، مذاق خود را با روزه داشتن تلخ کرده و اگر غضبی بی جا از ما سرزده خود را به صبر در واقعه دیگر مؤاخذه کرده و یا تلافی آن را به نذر و صدقه دهیم.
3- از آنچه باعث تحریک قوه شهویه یا غضبیه میشود دوری کنیم و چشم خود را محافظت نماییم و از دیدن آنچه غضب یا شهوت را به هیجان میآورد اجتناب کنیم و سعی بیشتر در محافظت دل نماییم.
4- فریب نفس را نخوریم و اعمال و افعال خود را حمل بر صحت نکنیم و در طلب عیوب خود سعی نماییم و در جست و جوی معایب خود باشیم و اگر عیبی پیدا کردیم آن را از بین ببریم.94

1-10- عوامل و اسباب مؤثر در تهذیب نفس
از جمله عوامل مهم در تهذیب نفس میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

1-10-1- توفیق الهی
مهمترین عامل تزکیه بشر توفیق الهی و فراهم کردن اسباب از جانب خدا است. اگر فضل و رحمت خداوند در این مورد وجود نداشته باشد هیچ انسانی قادر به تزکیه خود نخواهد بود. خداوند در قرآن کریم میفرماید:
(يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَكى‏ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً وَ لكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ سَميعٌ

عَليمٌ)95
«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! از گامهاى شيطان پيروى نكنيد! هر كس پيرو شيطان شود (گمراهش مى‏سازد، زيرا) او به فحشا و منكر فرمان مى‏دهد! و اگر فضل و رحمت الهى بر شما نبود، هرگز احدى از شما پاك نمى‏شد؛ ولى خداوند هر كه را بخواهد تزكيه مى‏كند، و خدا شنوا و داناست‏.»

1-10-2- رهبران الهی
پیامبران، امامان و دیگر رهبران الهی با آشنا کردن انسانها با معارف دین از دیگر عوامل عمده تزکیهی انسانها به شمار می‌روند. خداوند میفرماید:
(لَقَدْ مَنَ‏ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنينَ إِذْ بَعَثَ فيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبينٍ)96
«خداوند بر مؤمنان منت نهاد [نعمت بزرگى بخشيد] هنگامى كه در ميان آنها، پيامبرى از خودشان برانگيخت؛ كه آيات او را بر آنها بخواند، و آنها را پاك كند و كتاب و حكمت بياموزد؛ هر چند پيش از آن، در گمراهى آشكارى بودند.»
نقش پیشوایان دین در تزکیه و خودسازی انسانها، تنها به انتقال معارف و هدایت گفتاری آنها خلاصه نمیشود؛ بلکه سلوک رفتاری و منش اخلاقی آنها میتواند الگوی رفتاری مناسبی برای سوق دادن انسانها به سمت خودسازی و تهذیب اخلاق باشد. از همین روست که یکی از شرایط پیشوایان الهی و هر آن کس که وظیفه تزکیه دیگران را برعهده دارد تزکیه‌ی خود قبل از دیگران است چنانکه به پیامبر که وظیفه تزکیه‌ی مردم را برعهده دارد فرمان می‌دهد که از آلودگیها دوری نماید:
(وَ ثِيَابَكَ فَطَهِّرْ – وَ الرُّجْزَ فَاهْجُر)97
(و لباست را پاك كن – و از پليدى دورى كن»

1-10-3- قرآن کریم
قرآن کتابی است که میتواند سرلوحه‌ی انسان برای انجام خودسازی و پیش گرفتن تهذیب نفس باشد. چراکه کتابی است که از سوی خداوند برای خارج کردن انسانهای از ظلمات جهل و گرداب اعمال ناشایاست نازل شده است. خداوند میفرماید:
(الر كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلى‏ صِراطِ الْعَزيزِ الْحَميد)98 «الر، (اين) كتابى است كه بر تو نازل كرديم، تا مردم را از تاريكيها (ى شرك و ظلم و جهل،) به سوى روشنايى (ايمان و عدل و آگاهى،) بفرمان پروردگارشان در آورى، بسوى راه خداوند عزيز و حميد»
از اینرو عمل به قرآن انسان را از تاریکیها به سوی نور و روشنایی هدایت می‌کند و باعث می‌شود انسان از آلودگیهای جهالت شرک و گناه پاک گردیده و نفس خود را تطهیر نماید.99

1-10-4- ایمان و عمل صالح
پذیرش دین الهی و انجام اعمال نیک از دیگر عوامل تزکیه در نگاه قرآن است. عمل صالح اختصاص به کاری خاص نداشته بلکه انسان هر کاری را خالصانه و به قصد تقرب به خدا انجام دهد موجب دور شدن از آلودگی‌ها و تهذیب نفس خواهد شد.
خداوند می‌فرماید: (…فَمَنْ ءَامَنَ وَ أَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيهِْمْ وَ لَا هُمْ يحَْزَنُون) (انعام/48) «…آن‌ها كه ايمان بياورند و (خويشتن را) اصلاح كنند، نه ترسى بر آن‌هاست و نه غمگين مى‏شوند.»
مراد و منظور دين و حاصل از هرگونه اعتقاد دينى، از ديدگاه قرآن، چيزى جز ايمان به خداوند و در نتيجه انجام عمل شايسته نيست، غايت هرگونه انذار و تبشير دينى توسط انبياى الهى نيز جز اين نيست.100
1-10-5- تقوا
نفس بشرى طبيعتا مستعدّ آن است كه دنبال فسق و فجور برود و خود را پليد و آلوده گرداند. در عين حال، استعداد تقوا و پرهيزكارى را نيز دارد و مى‏تواند كه آن‌را تزكيه‏ كند و پاكيزه گرداند. اين مسئوليت انسان است كه با استفاده از عقل و اراده خويش يكى از آن دو راه را انتخاب كند: راه پاكى و رشد و تعالى، يا بيراهه آلودگى و ركود و عقب‏ماندگى. در اين مورد ترديدى وجود ندارد كه هرگاه راه تزكيه را در پيش بگيرد، در واقع در مسير سعادت و رستگارى گام نهاده است: (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى)‏ (اعلى/ 14)
همچنين خداوند متعال در مورد انسان، وقتى كه روز قيامت در محضر كردگار حاضر مى‏شود، مى‏فرمايد:
(وَ مَنْ يَأْتِهِ مُؤْمِناً قَدْ عَمِلَ الصَّالِحاتِ فَأُولئِكَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلى‏* جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَ ذلِكَ جَزاءُ مَنْ تَزَكَّى‏) (طه/ 75- 76) «هر كس با ايمان و عمل صالح به نزد پروردگار برود، چنان كسانى داراى مراتب والايند. باغ‌هاى (بهشت) جاويد است (كه جاى ماندگارى است و) از زير (قصرها و درختان) آن‏ جويبارهايى جارى است؛ جاودانه در آن مى‏مانند، و اين پاداش كسى است كه (با ايمان و اطاعت) خود را پاكيزه دارد (و در مسير رشد قرار دهد).»
همه انبيا مردم را به تزكيه نفس فرامى‏خوانده‏اند، يكى از بخش‌هاى اساسى رسالت حضرت محمّد (9) «تزكيه» است؛ بر اين پايه، مسئوليت رسول خدا در ارتباط با مردم امّى عرب داراى دو بخش بوده است:
اوّل، پاك گردانيدن عقول از خرافات شرك و اباطيل، و تطهير قلوب از قسوت جاهليت، و تطهير اراده از شهوات حيوانى، و خلق خوى درندگى، و تطهير رفتار از رذايل اخلاقى جاهليت.
دوّم: رشد و نموّ بخشيدن به عقول به وسيله معرفت، و روشن گردانيدن قلوب به وسيله ايمان و تربيت اراده پيروان به وسيله اعمال نيك، و تعالى بخشيدن به رفتار مسلمانان به وسيله التزام به عدالت و احسان و مكارم اخلاق.101

1-10-6- خوف خداوند
خوف از خداوند باعث می‌شود، انسان نفس خود را از هواها و خواسته‌های باطل نهی کرده و از ارتکاب گناه دور ماند.102
ابوحمزه ثمالى از حضرت زين العابدين نقل كرده كه آن بزرگوار فرمود: مردى با همسرش به كشتى نشست، كشتى در برخورد با امواج درهم شكست، از مسافران كشتى جز همسر آن مرد كسى نجات نيافت، آن زن به وسيله تخته پاره‌اى خود را به جزيرهاى رسانيد در آن جزيره مرد راهزنى بود كه از هيچ گناهى امتناع نداشت، راهزن با زن مصادف شد، زنى تنها و جوان و بدون يار و مددكار و بي‌مانع، ابداً احتمال نمي‌داد. زنى را در جزيره با اين وضع مشاهده كند، با شگفتى پرسيد تو از آدميانى يا از جنيان؟ پاسخ داد از بنى آدم، راهزن به خيال خود زمان را غنيمت‏ شمرد، و بدون اين كه كلمهاى از او بپرسد آماده عمل نامشروع شد در اين هنگام زن را چنان مضطرب و لرزان ديد كه شاخه درخت در برابر باد ميلرزد. پرسيد از چه ميترسى با سر اشاره به عالم ملكوت كرد و گفت: از خدا ميترسم، پرسيد تاكنون چنين پيش آمدى كه با مردى نامحرم جمع شوى برايت انفاق افتاده؟ زن گفت: به عزت پروردگارم سوگند هنوز چنين كارى نكردهام.
لرزيدن مفاصل زن و رنگ پريدهاش اثرى نيكو در آن راهزن به جاى گذاشت و گفت: با اين كه تو تاكنون چنين كارى را نكردهاى، اين بار هم به اجبار من با نارضايتى تن در ميدهى اينگونه ميترسى به خدا سوگند من به اين گونه ترسيدن از تو سزاوارترم، سپس از جا حركت كرده منصرف شد به خانه و خانواده خود برگشت و از گناهانش توبه كرد.
او پس از توبه با راهبى در راهى مصادف شد، چون مقدارى راه پيمودند حرارت آفتاب بر آنان تابيد، راهب گفت: جوان خوب است دعا كنى خداوند به وسيله ابرى بر ما سايه اندازد كه از اين حرارت آسوده شويم، جواب با شرمندگى گفت: مرا نزد خدا كار نيكى نيست كه جرأت دعا داشته باشم، راهب گفت پس من دعا ميكنم تو آمين بگو جوان پذيرفت.
راهب از حضرت حق درخواست سايهاى به وسيله ابر كرد، راهزن آمين گفت، چيزى نگذشت كه ابرى بر سر هر دو سايه انداخت و آن دو در سايه ابر به راه خود ادامه دادند، بيش از ساعتى راه را طى نكرده بودند كه بر سر دو راهى رسيدند، جوان از يك طرف و راهب از طرف ديگر از هم جدا شدند، ناگهان راهب ديد ابر بالاى سر جوان در حركت است به او گفت: جوان اكنون روشن شد كه تو از من بهترى دعاى تو بود كه مستجاب شد نه دعاى من!
بايد داستانت را براى من بگوئى، جوان داستان برخورد خود را با آن زن پاكدامن گفت، راهب به او خطاب كرد: «غفرلك مامضى حيث دخلك الخوف فانظر كيف تكون فيما تستقبل» (خداى مهربان به سبب همان ترسى كه بر دلت وارد شد از گناهان گذشتهات درگذشت اينك بيدار باش كه در آينده چگونه خواهى بود.)103

1-11- موانع تهذیب نفس
1-11-1- تداوم گناه
انجام هرگناه به منزله‌ی برداشتن قدمی در جهت خلاف هدف نهایی خلقت و لکّه تاریکی بر صفحه‌ی دل است. هر چه قدر که انسان بر انجام گناه اصرار ورزد، صفحه‌ی دل او تاریکتر شده و بازگشت را برای او دشوارتر میسازد، تا جایی که امکان دارد به طور کلی زمینه‌ی اصلاح نفس و تهذیب اخلاق در وی از بین برود و هیچگاه موفّق به خودسازی نگردد. امام صادق (ع) فرمودند: «هر گاه بنده گناه‏ كند نقطه‏اى سياه‏ بر دلش باشد پس اگر آن بنده توبه كند و برگردد آن نقطه‏ را ريشه كن كند و چون طلب آمرزش نمايد دلش از آن سياهى پاك و نورانى گردد و اگر توبه نكرد و طلب آمرزش ننمود گناه بالاى گناه باشد و سياهى بالاى سياهى بطورى كه همه دلش را سياهى بپوشاند.»104

1-11-2- تعلقات دنیایی
یکی از موانع بزرگ مسیر کمال و خودسازی تعلقات مادی است. تعلقّاتی مانند علاقه به مال و ثروت علاقه به همسر و فرزند، علاقه به خانه و اسباب زندگی، علاقه به جاه و مقام و ریاست علاقه به پدر و مادر و برادر و خواهر حتی علاقه به علم و دانش میتواند انسان را از حرکت و هجرت و سلوک باز ‌دارند و یا لااقل طی طریق را برای وی دشوار سازند. قلبی که با محسوسات انس گرفته و شیفته و دلباخته‌ی آنها است نمی‌تواند از آنها دست بردارد و به عالم بالا سیر و صعود کند.105

1-11-3- پرخوری
یکی از موانع تهذیب نفس، پرخوری و شکم پرستی است، شخصی که شبانه روز تلاش می‌کند غذاهای خوب و لذیذ تهیه کند و شکم را از انواع غذاها انباشته سازد چگونه می‌تواند با خدای خویش خلوت کند، با او انس بگیرد و راز و نیاز کند. انسان با شکم انباشته از غذا چگونه می‌تواند حال عبادت و دعا داشته باشد. کسی که لذّتش را در خوردن و آشامیدن می‌داند، چگونه ‌می‌تواند طعم ولذت مناجات را

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد امام صادق، روایات اهل بیت (ع)، رسول خدا (ص) Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد محبت خداوند، رضایتمندی از زندگی، ارتباط با طبیعت