دانلود پایان نامه ارشد درمورد آیات و روایات، امیرالمومنین

دانلود پایان نامه ارشد

ايمان به خدا هستند، مشركند!»
هر کلام از آیات شریفه قرآن به نحو خاصی «یقظه» میآورد. در نتیجه با تلاوت آیات و تدبر عمیق در آنها و با تکرار تلاوت و تدبر و نیز با تعمّق بیشتر، همهی حجب اوهام و غفلت کنار رفته و حقایق برای انسان معلوم گردیده و بصیرت حاصل گشته و بالاخره انسان به خود آمده و بیدار میشود و از راهی که قبلا در پیش گرفته بود برمیگردد و در راهی که باید در پیش بگیرد قدم میگذارد. درست مانند کسی که در خواب باشد و خواب ببیند و در همان عالم خواب بر اساس یافتههای خیالی خویش فکرها داشته و تصمیمها گرفته و راه و روشی برای خود در پیش بگیرد، ولی یک دفعه بیدار شده و همه را باطل بیند و حقیقت را چیز دیگر یافته و راه خود را اتخاذ کند.129
به همین لحاظ خدای متعال در خود قرآن به تدبر در آیات و تعمّق در اشارات آیات با لحن و بیان خاصی تأکید نموده و به آن امر میکند.
(كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِّيَدَّبَّرُواْ ءَايَاتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُوْلُواْ الْأَلْبَاب)130 «اين كتابى است پربركت كه بر تو نازل كرده‏ايم تا در آيات آن تدبّر كنند و خردمندان متذكّر شوند!»
و در آیه دیگر میفرماید:
(أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْءَانَ أَمْ عَلىَ‏ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا)131
«آيا آنها در قرآن تدبّر نمى‏كنند، يا بر دلهايشان قفل نهاده شده است؟»
این آیه حاکی از آن است که تدبر در آیات قرآنی موجب یقظه و بیداری است مگر اینکه انسان به دست خویش قفل یا قفلهایی که مخصوص دلهاست و آنها را از کار میاندازد و از حرکت باز میدارد بر دل خویش بزند. تلاوت و استماع آیات قرآنی و تدبّر در آنها، ایجاد آمادگی در وجود انسان میکند تا نور یقظه و جذب الهی به سراغ او آمده و او را غفلت و اوهام نجات داده و به خود آورد.
نور یقظه و جذب حق متوجه هم میباشد و قلوب انسانهاست که یا استعداد قبول را دارند و یا چنین استعدادی را نداشته و پذیرای آن نمیباشند. آن هم به لحاظ حجب و موانعی که صاحبان این قلوب به دست خویش در دلهای خود ایجاد کردهاند. نفحات ربوبی به سراغ همه میآید، لیکن همه استعداد دریافت را ندارند و خود، به خود ظلم نمودهاند.
در نتیجه باید تضرع نمود و از خدا خواست، و به تدبر و تفکر در آیات قرآن پرداخت و سعی در رفع موانع ازقلب نمود، تا نور یقظه بر دل بتابد و جذب الهی روی آورده و تنبه حاصل شود و زمینه سیر الی الله آماده گردد.

2-2- توبه
بعد از یقظه قدم بعدی در سلوک الی الله توبه یا بازگشت است. توبه یعنی پاک شدن از گناهان گذشته و شستشوی قلب از آلودگیهای روحی که باعث هدایت و سیر الی الله میشود. چنان چه خداوند میفرماید:
(وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ‏ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى)132‏
«و من هر كه را توبه كند، و ايمان آورد، و عمل صالح انجام دهد، سپس هدايت شود، مى‏آمرزم!»
از این آیه شریفه استفاده میشود که توبه و ایمان به خداوند و عمل صالح موجب هدایت و سعادت سالک میشود و موجب پذیرش از جنب خداوند میگردد که او را می پذیرد.133
پیشگیری و ترک گناه موجب تهذیب نفس میشود. انسان وقتی که هنوز به گناه آلوده نشده یقینا از گناهکاری که بعدا توبه کند افضل است و بهتر میتواند از گناه چشم بپوشد. اما اگر انسان به گناه آلوده شود، نباید از رحمت خداوند مأیوس گردد؛ زیرا سیر و صعود الی الله و اصلاح نفس هیچگاه مسدود نمیشود. بلکه خداوند راه توبه و بازگشت را برای گناهکاران باز نموده است.134 خداوند میفرماید:
( مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحيم)‏135
«هر كس از شما كار بدى از روى نادانى كند، سپس توبه و اصلاح (و جبران) نمايد، (مشمول رحمت خدا مى‏شود چرا كه) او آمرزنده مهربان است.»‏
توبه همانند دارویی میباشد که سالک الی الله با دستورات خاصی که متناسب با وضعیت روحی و آلودگی آن میباشد، استفاده کند و مطابق دستور، بدون هیچ کم و زیادی عمل کند.136
توبه در تعریف عام و وسیع آن عبارتست از بازگشت به سوی حق، از مخالفت و معصیت به موافقت و اطاعت، از غفلت و نسیان به ذکر و طلب، از اغیار به مقصود و…
از اول سلوک تا آخر آن، به تناسب مراحل و منازل مختلفی که پیش میآید، سالک در حقیقت توبه و بازگشت است و در مدارج توبه پیش میرود و قدم به قدم به سوی موطن اصلی خویش بر میگردد.
(وَ تُوبُواْ إِلىَ اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكمُ‏ْ تُفْلِحُون)137
«و همگى بسوى خدا بازگرديد اى مؤمنان، تا رستگار شويد!»
آیه ناظر بر این حقیقت است و صاحبان ایمان را به توبه در مدارج مختلف آن تا نیل به مقصود دعوت میکند.
توبه از اول سلوک شروع میشود و سالک در مرحله اول از مخالفت با حق و معصیت او، به موافقت با حق و طاعت از او بازگشت میکند و در مراحل بعدی از غفلت و نسیان حق به ذکر دائم و طلب او و از تعلق قلب به اغیار به انقطاع از اغیار و اقبال به سوی او و از مراتب خفیه شرک به عین توحید و بالاخره از خود و نام ونشان خودی به فناء فی وجه الله بازگشت مینماید.
بنابراین توبه فقط در توبه از حرامها که عبارتند از ترک واجبات و ارتکاب محرّمات خلاصه نمیشود.
در هر مرحلهای از مراحل سلوک و در هر منزلی از منازل سیر توبهای هست که متناسب با همان مرحله و با همان منزل میباشد. توبه از حرامها در اول سلوک است و اما در مراحل و منازل بعدی به حسب هر کدام از آنها توبه دیگری مطرح است.138

2-2-1- توبه از حرامها
سالک بیدار در مقام توبه از حرام ها باید وضع خویش را در ایام گذشته و حال به خوبی مورد دقت قرار داده و نگاه دقیق و عمیقی به خود کند و ببیند در باطن امر در حین معصیت و مخالفت خداوند در چه وضعی بوده و میباشد. وقتی نظر به وضع خود به هنگام انجام دادن معصیت میکند، حقیقت امر را چنین میبیند که معصیت بسیار بزرگ و فوق تصور به هنگام ابتلا به حرام، دامنگیر وی میگردد و او در حقیقت از نظر حق میافتد و به حال خود واگذار میشود و بلکه تحت ولایت شیطان قرار میگیرد و این معصیتی است بس بزرگ که هر کس بفهمد راضی به آن نگردد.139
(… وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ‏ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُون‏)140
«… و آنها كه توبه نكنند، ظالم و ستمگرند!»
ذیل این آیه آمده توبه درست به تحقق نرسد مگر بعد از شناختن گناه و شناختن گناه به این است که در سه چیز نگاه کنی: اول اینکه نگاه کنی به بیرون رفتن خود از عصمت الهی در حین انجام دادن گناه. دوم اینکه نگاه کنی به شاد شدن خود به هنگام دست یافتن به گناه. سوم اینکه نگاه کنی به چاره جویی نکردن خود برای ترک گناه و اصرار ورزیدن بر آن در حالی که یقین داری خدای متعال تو را مینگرد.141
وقتی سالک بیدار بر وضع خویش به هنگام گناه پی برد، میبیند هر چه زودتر از این معصیت بزرگ و بی شرمی درد آور باید توبه کند. میبیند نباید این بازگشت را لحظهای به تأخیر بندازد و نیز نباید اگر چه گناه او زیاد باشد مأیوس گردد. باید به عفو و مغفرت بی حد و بی نهایت حضرت حق امیدوار باشد که رحمت او واسع و عفو او شامل است.142

2-2-2- توبه از رذایل اوصاف و اخلاق
مسئله مهم دیگری که در مرحله اول توبه مطرح است و سالک باید به آن توجه داشته باشد، مسئله توبه از رذایل اوصاف و اخلاق است. سالک وقتی صادقانه قدم در طریق گذاشت همه چیز به تدریج برای او معنا پیدا میکند. او دیگر مانند عامهی مردم نیست که حقایق را ساده بگیرد و واقعیتها را سهل بگیرد.
او با استفاده از اشارات آیات و روایات به وضوح به این حقیقت میرسد که اوصاف و اخلاق، یک سلسله واقعیتها در وجود انسان و روح او هستند و قسمتی از موجودیت واقعی وی را تشکیل میدهند. رذایل اوصاف و اخلاق مانند: حسد، حرص و طمع، خشم، ترس و کینه، عداوت و صفات رذیله دیگر خصوصیات و مسائل جهنمی هستند و به آنجا برمیگردند. پیداست کسی که حامل آنهاست، همانها او را به سوی عالم خود که جهنم است میبرند. بنابراین سالک در مقام توبه باید از رذایل اوصاف و اخلاق نیز توبه کند و در تطهیر خود از آنها مجاهدت نموده و در این امر هیچگونه سستی به خود راه ندهد. او باید از تک تک رذایل که در آیات و روایات به آنها اشاره شده توبه کند و از وجود خود کنار بزند، تا جایی که همه آنها را از خود دور نموده و به مقابل آنها یعنی فضایل اوصاف و اخلاق متصف گردد.143
به صفات زشت و رذایل اخلاق و هرگونه آلودگی، حجاب ظلمانی گویند که بر فردی که قصد تهذیب دارد لازم است از تک تک این حجابها رهایی یافته و با تلاش و کوشش هر یک از آنها را از خود دور کند.
حجب ظلمانی عبارت است از حجاب تعلق به بدن مادی، حجاب کفر و شرک و عناد با حق و آیات حق، حجاب عقاید و افکار باطل و ناصحیح، حجاب اخلاق و اوصاف رذیله، حجاب عادات، حجاب اوهام و تخیلات، حجاب تعلق و اسارت به مظاهر مادی و آنچه غیر حق است، و…… و در یک عبارت کوتاه، هر خصوصیت و هر رنگی که عارض روح انسان گشته و روح را به سوی غیر خدا سوق داده و در جهت غیر او، و دوری و فرار از او قرار میدهد.144
هر یک از حجابهایی که نام برده شد به طریقی انسان را از حق دور کرده و او را به سوی پلیدیها و زشتیها سوق میدهد. لذا بر کسی که قصد دارد خویشتن را تهذیب کند، لازم است که آنها را شناخته و وجودش را از همه حجابهای ظلمانی پاک و طاهر کند.
در اینجا نمیتوانیم به بیان نحوه حجاب زدایی از همه آنها بپردازیم، تنها به یک نمونه اشاره میکنیم:

2-2-2-1- حجاب اوصاف رذیله
هر خلق و صفت بد حجابی از حجابهای ظلمانی است و خروج از حجاب هر خلق بد و هر صفت بد و نجات یافتن از آن، با مجاهدتها و مراقبتهای پیگیر انجام میگیرد. قرآن کریم با بیان اخلاق و اوصاف بد و با تحذیر از آنها و دعوت به مجاهدت، و با ارائه اخلاق فاضله و اوصاف کریمه، میخواهد انسانها را از حجاب و حجابهای ظلمانی اخلاق و اوصاف رذیله نجات داده و بیرون بیاورد.145
به عنوان مثال خشم گرفتن در جایی که نباید خشمگین و غضبناک شد از صفات رذیله بوده و به سرعت انسان را وارد جهنم میکند. امیرالمومنین (ع) می فرمایند:
«الْغَضَبُ‏ نَارٌ مُوقَدَةٌ…»146
(غضب آتش افروخته است…)
لذا اگر این آتش مهار نشود هم خود غضب کننده و نیز دیگران میسوزند .
در مقابل، کسی که با مجاهده و تلاش این صفت زشت را از خود دور کرده و یا به تعبیری دیگر، مهار غضب را به دستش گرفته، او توانسته است یکی از بزرگترین حجب ظلمانی را از خود دور کرده و ملبس به صفت حلم و صبر شده است .
البته روایات متعددی برای فرو نشاندن غضب و طریقه مهار کردن آن وارد شده است و بزرگان ما نیز راهکارهایی را بیان کرده اند که میتوان به کتب حدیث و کتب اخلاقی بزرگان رجوع کرد .

2-2-3- توبه نصوح
زمانی که انسان تصمیم به توبه می گیرد و می خواهد توبه خویش را در تمام طول عمرش نگه دارد باید در آن دقت بیشتری کند تا کامل و صحیح انجام شود و این توبه حتما باید بعد از یقظه و بیداری باشد که آن را توبه نصوح مینامند. یعنی سالک هنگامی که از خواب غفلت بیدار شود متوجه میگردد که چه نعمتهای معنوی را از دست داده است، لذا در صدد توبه بر میآید و این جاست که خداوند وعده داده است که هر کس توبه نصوح کند عقب افتادگی او را جبران میکنیم:
(يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسى‏ رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُم‏…)147 «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد بسوى خدا توبه كنيد، توبه‏اى خالص؛ اميد است (با اين كار) پروردگارتان گناهانتان را ببخشد…»
سالک هنگامیکه از تمامی گناهان توبه میکند باید تا آخر عمر بر توبه خود پایدار بماند و آن را نشکند و آن چه را که از دست داده جبران کند. چنین توبهای توبه نصوح است. پس واجب است بر سالک الی الله که از هر چیزی که غیر خدا باشد خارج شود، حتی وجود و تعلقات نفسانی خویش. 148
در نتیجه سالک وقتی توبه میکند و پایدار به آن باقی میماند یک قدم به پاکی نفس خود نزدیکتر میشود و میتواند امیدوار باشد که به این

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد محبت خداوند، رضایتمندی از زندگی، ارتباط با طبیعت Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد پیامبر (ص)، شهید مطهری، سیر و سلوک