دانلود پایان نامه ارشد درمورد “، خلاقيت، روشهاي

دانلود پایان نامه ارشد

مدارس مي تواند باشد. معلمان بعنوان موثرترين و كارسازترين مولفه نظام تعليم وتربيت نيز در فرآيند ياددهي و يادگيري و ايجاد تفكر خلاق در دانش آموزان داراي نقش اساسي هستند . شخصيت و خلاقيت خود معلم و نگرش وي نسبت به موضوع ، شيوه تدريس ، سبك اداره كلاس ، در پرورش تفكر خلاق و انتقادي در دانش آموزان بسيار مهم است بطوريكه اثر هيچ عامل ديگر حتي برنامه درسي و مديريت با تاثير نقش معلم برابري نمي كند چرا كه تاثيرگذاري آن هم مستقيم و هم غير مستقيم است ( فلاح ، سايت اينترنتي همشهري آنلاين ) . متاسفانه هنوز نظام آموزش و پرورش كشورمان تا حدود زيادي معلم محور است چنين روشي جزو شيوه هاي غير فعال آموزش طبقه بندي مي گردد. در شيوه غيرفعال دانش آموز مصرف كننده علم و دانش است تا توليد كننده آن . انديشه ورزي جايگزين انديشه آفريني است. ايوان ايليچ159 وضع چنين مدارسي را اينگونه توصيف مي كند ” هنگامي كه در مدارس باز مي شود در آموزش و پرورش بسته مي شود” ( كريمي ، 1378، ص 46 و47). لاجرم مي بايست روشهاي سنتي و قديمي آموزشي بايد پيوسته جاي خود را به روشهاي نو و خلاقانه بدهند كه در آن خيلي از چيزها از جمله محتوي كتابها ، نگرشها و روشها مي بايست تغيير بيابند و دانش آموز و توجه به رشد استعدادهاي فردي محور كار باشد . تحقيقات تورنس ، البيرخ ، آرتوا ، كارين ، والاس و رابرت نشان داده است كه نقش مثبت معلمان خلاق و روشهاي فعال تدريس در رشد قواي خلاقانه دانش آموزان موثرتر است( غني زاده ، 1387 ، ص 74). سيروتنيک و کلارک160 ( 1998) با اذعان به نقش ويژه مدرسه در آموزش خلاقيت مي گويند ” فرصت نهائي براي هر گونه تغيير و اصلاحي در آموزش و پرورش در دست ، مغز و قلب کساني است که در مدرسه کار مي کنند ” ( مويد نيا ، 1384 ، ص2 ).

تاثير متقابل161 معلمان – شاگردان و خلاقيت
شهيد مطهري مي فرمايند ” ستايشگر معلمي هستم که نه انديشه ها ، بلکه انديشيدن را به من آموخت” بقول شارتيه ” هنر معلم تشنه کردن ذهن متعلم است تا او خود نخجير خود را شکار کند” روسو نيز مي گويد “اجازه دهيد كودك حقايق را كشف كند اگر اطلاعات را جانشين آن نمائيد استدلال نخواهد كرد” ( مويدنيا، 1384، ص 168). برخي از دانش آموزان به داشتن ايده هاي عجيب و غريب و حتي ظاهرا احمقانه و شيطنت آميز علاقه دارند و متمايل به ابراز عقايد غيرمعمول هستند بازي، تفريح و شوخي کردن را دوست دارند از تحجر و انجماد فکري گريزان هستند همه اينها ، علائم استعدادهاي خلاقانه است ولي براي معلم ممکن است نشانه هاي ناسازگاري باشد که نياز به کنترل دارد سالها مي گذرد تعدادي از اين دانش آموزان خلاقيت فوق العاده اي از خود نشسان داده و موفق مي شوند . کلاس درس صحنه وحشتناکي براي سلطه جويي است . يکي از دلايل اساسي اين ادعا ، اصرار اغلب مديران مدارس است که معلمان صرفنظر از هر چيز ، بايد بر کلاس خودشان تسلط داشته باشند . کنترل کردن ديگران هرچقدر هم که با خوش بيني همراه باشد ، افراد بشر را به سطح اشياء تنزل مي دهد . در شرائط کنترل ، ميل به نافرماني و مبارزه زيادتر مي شود … بسياري معلمان عاجز از برقراري ارتباط سالم ، به سلطه جويي متوسل مي شوند. اخراج از کلاس ، ارسال گزارش بدرفتاري دانش آموز به خانواده ، فراخواني والدين ، جداکردن از ديگران ، جابجائي ، سرپا نگه داشتن ، در گوشه کلاس قراردادن ، فرستادن به دفتر، نشاندن در صف جلو ، ايجاد احساس گناه و… همه روشهاي سلطه جويانه ، منفي و کنترل کننده هستند کارکرد اين روشها به جاي پرورش خلاقيت ، دانش آموزان را به جانب همرنگي162 سوق مي دهد . اين روش بنا به قول اشتاينر در تضاد با هدف تربيتي رهاکردن فرد از همنوائي و همرنگي است . تاسف در اين است که اينگونه رفتارهاي سلطه جويانه از طرف معلم به جاي آنکه سازندگي ، نوآوري و کارآيي را تشويق کند شاگردان را به نقطه مقابل اين خصايل مي کشاند . اين تناقض عظيم يادگيري مدرن است و متاسفانه راه حل ساده اي هم براي رفع آن وجود ندارد . معلم و شاگرد هر دو موجود و انسان پيچيده اي هستند که در دنياي سلطه جويي انسان متمدن زندگي مي کنند … ارزيابيها حاکي است هرسال علاقه شاگردان به مدرسه کمتر مي شود . آيا احتمال دارد مدرسه جالب بودن خودش را از دست بدهد؟ آيا محيط خارج جذابتر است ؟ آيا معلمان نمي توانند مطالب را به شکل جالب ارائه دهند ؟ متاسفانه شواهد در تائيد عجز معلمان از اين توانائي است … معلم سلطه جو فقط به موضوع درس و نتيجه توجه دارد سوال ، اظهار نظر و علائق دانش آموزان را کودکانه ، احمقانه و بي اهميت مي داند اگر معلم از اعتماد به نفس برخوردار باشد مي تواند به رشد شخصي شاگرد کمک کند . درک کردن ، احترام گذاشتن و تشويق کردن سوالات کودک ، علائق ناشگفته او را به جانب خويشتن سازي سوق مي دهد . پاسخهاي سلطه جويانه که بنام کنترل خوانده مي شوند در را به روي شاگرد مي بندد ، مکالمه را قطع ساخته و از رشد کودک جلوگيري مي کنند… تدريس هنگامي شاگردان را در نيل به خويشتن سازي ياري مي کند که برمدار علايق شاگرد و معلم استوار بوده ، آشکارسازي کامل احساسات و افکار شاگرد را تشويق کند ، سوالات شاگردان و پاسخ به آنها به خوبي و با مهارت برگزار شود و به آشکارسازي کامل افکار و احساسات معلم نيز منجر گردد( شوستروم ، 1967، ص 139- 131 ).

راههاي آموزش و پرورش خلاقيت
هرچند فرض مي شود كه همه انسانها ذاتا داراي استعداد ارزشمند ابداع و نوآوري هستند لكن ميل عمومي در ميان انسانها به سمت تقليد است . ماكياول (1532) نظريه پرداز مشهور علم سياست در كتاب ” شهريار163 ” مي گويد” مردم پيوسته در راههايي گام برمي دارند كه ديگران همواركرده اند و دركارهاي خويش راه تقليد مي پويند چون نوآوري كار سختي است “وي نهايتا انسانها را به داشتن نيروي سازنده اي بنام ويرتو164 دعوت مي كند كه منشاء خلاقيت وتوانائي سرشار مردان بزرگي چون موسي ، كوروش ، رومولوس و تسه ئوس بوده است ( آهني ، 1387، ص 6) . براين اساس چشم انداز يادگيري و پرورش راههاي بروز خلاقيت چندان اميدوار كننده نيست. لكن تحقيقات تخصصي و نويد بخش فراواني وجو دارد كه خوشبختانه قابليت يادگيري و پرورش استعداد نوآوري و ابداع در نزد انسانها بويژه دانش آموزان را تائيد مي نمايد . طي سالهاي اخير به اهميت آموزش و تجربه در برابر وراثت تاكيد بيشتري شده است . تجربه عنصري است كه قادر به اعمال كنترل بيشتري بر آن هستيم. در حاليكه ما نمي توانيم اجداد خود را انتخاب كنيم و يا فرهنگ ويژه خود را تغيير دهيم . ما قادريم با آگاهي نسبت به تاثير مثبت و يا منفي تجربه ها ، از آنها در تصحيح رفتار خود نسبت به سايرين بهره بگيريم ( بني جمالي و احدي ، 1370 ، ص 16 ).
تورنس ( 1973) بعنوان يکي از نامدارترين نظريه پردازان حوزه خلاقيت مي گويد : ” من طي 15 سال تجربه مطالعه و آموزش تفکر خلاق و كار با كودكان ، شواهدي ديده ام که نشان ميدهد خلاقيت را مي توان آموزش داد” ( حاجي دخت ،1387، ص 54). كودكان خلاق و مبتكر به دنيا مي آيند، آنان خلاق تر از بزرگسالان هستند زيرا مغزشان هنوز در مجموعه راه و روشهاي معمول مشاهده ي مسائل حبس نشده است يا تحت فشار پيروي يا اجبار منطقي قرار نگرفته اند. ادوارد دو بونو نويسنده مشهور عرصه خلاقيت كتابي دارد تحت عنوان ” كودكان مسائل را حل مي كنند ” وي در اين كتاب راههاي آموزش و پرورش خلاقيت كودكان را ذكر كرده است ( هارتلي ، 1988، ص 253). انيشتين با انتقاد از مدرسه اي خشن و نظامي در مونيخ که شاگرد آن بود مي گفت ” يادگيري و خلاقيت را نمي توان با فشار تشويق کرد اجبار موجود در آن مدرسه چنان اثر بازدارنده اي برمن گذاشت که پس از قبولي در امتحانهاي نهائي براي يک سال ، ديدن هر نوع مسئله علمي برايم ناگوار بود”. خوشبختانه اکثر تحقيقات علمي اخير برآموزش پذير بودن امر خطير خلاقيت تاکيد داشته اند.
فلدهوسن و همکارانش مي کويند پاسخ به اين سوال که خلاقيت را مي توان آموزش داد ؟ مثبت است. براين اساس روشهاي موثري براي آموزش خلاقيت به کودکان کشف وارائه شده است . يکي از برگزيدگان جشنواره خوارزمي در سال 1385 بنام مهدي شاملومقدم که با ارائه “طرح سيستم يکپارچه کتابخانه ديجيتال ” رتبه دوم کشوري را بدست آورده بود اعتقاد دارد ” رمز موفقيت من بي توجهي به کليشه ها و وقت گذاشتن روي کارهاي فوق برنامه است سعي مي کنم خيلي جوگير محيطي که درآن هستم نشوم حتما لازم نيست کاري کنيد که همگان انجام مي دهند هرکسي سرنوشت خودش را دارد بايد فهميد کجا استعدادها بيشتر شکوفا مي شود تا بتوانيد موفق شويد(روزنامه جام جم 21/03/1386). روانشناس مشهور ژان پياژه165 مي گويد ” هدف اصلي آموزش و پرورش ، آفرينش انسانهاي توانا به انجام دادن كارهاي نو و انسانهايي خلاق و نوآفرين و كاشف است . رابرت كوپر معتقد است وظيفه آموزش و پرورش فقط آشنا كردن دانش آموزان با حقايق نيست ، بلكه آموزش و پرورش مسئوليت دارد به آنان كمك كند به منحصر به فرد بودن خود پي ببرند ، راه رشد و گسترش استعدادهاي خود را بياموزند . ( مويد نيا ، 1384 ، ص 168) .
درجهان امروز پرورش خلاقيت يكي از محورهاي اساسي نظامهاي آموزشي است معلمان نقش بسيار اساسي در رشد و يا سركوبي خلاقيت دانش آموزان دارند روانشناسان پرورشي معتقدند معلمان مي توانند شيوه هاي تفكر واگرا و راههاي تقويت توانائيهاي خلاقانه را به افراد بويژه كودكان ونوجوانان بياموزند. فرض است که کودکان داراي اشتياقي ذاتي براي اکتشاف هستند که آموزش بايد آنرا تغذيه کند ( کفايت ، 1373 ، ص 12 ) برخي از شيوه هاي آوزش و پرورش خلاقيت عبارتند از :
– تقويت و تشويق قوه تخيل كودكان : کودکان داراي توانائي ذاتي تخيل و تصور بي حد وحصر هستند چنين توانائي در حقيقت بذرهاي خلاقيت کودکان است ( حسن زاده ، 1383، ص 15). تخيل يكي از پايه هاي تفكر خلاق است معلمان و والدين مي تواند با اجنتاب از پرسش و پاسخ هاي قالبي و طرح سوالاتي كه با ” چرا ” و ” چكونه ” شروع مي شود به اين امر كمك نمايند . مثلا به جاي سوال ” قوه جاذبه زمين را تعريف كنيد ؟ ” سوال كند ” فكر مي كنيد اگر قوه جاذبه زمين وجود نداشت چه مشكلاتي براي انسان پيش مي آمد”. كودكان خلاق از گنجينه گرانبهايي چون تخيل قوي و… برخوردار هستند( ميناكاري ، 1368، ص 70).
– ايجاد انگيزه166 : براي ايجاد انگيزه و تحرك لازم در كودك بايد به رشد ويژگيهاي مثبتي چون خودباوري167 ، خود كارآيي168 ، خودگرداني169 توجه شود( هارتلي ، 1384ص 20) .

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد ناخودآگاه، عوامل بازدارنده، پردازش اطلاعات Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد داده ها و اطلاعات، ابراز وجود