دانلود پایان نامه ارشد درباره پیامبر اسلام (ص)، معراج پیامبر، حضرت آدم (ع)، رمز و نماد

دانلود پایان نامه ارشد

بَشِّرِ الْمُؤْمِنِين 140. ششم بر یمین قنطوره نوشته بود که: «لا اله الا الله محمد رسول الله علیاً ولی الله.» هفتم بر یسار قنطوره نوشته بود که : وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِيفاً141.»142
در جای دیگر در رساله قصّابان و سلّاخان میخوانیم: اگر پرسند که دست و پای گوسفند که میبندند گوسفند چه میگوید، بگوی که میگوید: إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ 143 فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ 144.
اگر پرسند که گوسفند را که سر میبرند چه میگوید، بگوی که : لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّار.145اگر پرسند که سر گوسفند را که از تن جدا میکنند، چه میگوید، بگوی که: كُلُّ شَيْ‏ءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُون.146اگر پرسند که گوسفند که جان میدهد، هر قطره خون که از حلق وی میچکد، چه میگوید وهر عضوی از اعضای او چه میخواند بگوی که در وقت جان دادن میگوید که: فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيم147 هر قطره خون که از حلق او میچکد، میگوید که قل هوالله احد148 و هر عضوی از اعضای او میخواند که : شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُو.149
فتوّتنامه چیتسازان که متنی بسیار ارزشمند و از جهات مختلف قابل بررسی است ، در درآمیختن کلیّه مراحل چیتسازی به آیات، بیانی در خور دارد که چند عبارت آن را در این مجال متذکّر میشویم: «سؤال: اگر پرسند که قدم به کارخانه میگذاری کدام آیه میخوانی ، بگو: لا يَصْلاها إِلاَّ الْأَشْقَى الَّذِي كَذَّبَ وَ تَوَلَّى150 أَنْ جاءَهُ الْأَعْمى.151
سؤال: اگر پرسند که در وقت جوشانیدن کرباس کدام آیه میخوانی ، جواب بگو که: فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَة.152
سؤال: اگر پرسند که در چیت به دیگ انداختن کدام آیه میخوانی، جواب بگو که أَ فَلا يَعْلَمُ إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ وَ حُصِّلَ ما فِي الصُّدُورِ .153
سؤال: اگر پرسند که در وقت پارچه در زمین انداختن ، کدام آیه میخوانی، جواب بگو که إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها154 تا آخر.
سؤال: اگر پرسند که در وقت برچیدن کار کدام آیه میخوانی، جواب بگو که: وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرى‏ فَأَمَّا مَنْ طَغى وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى.155
سؤال: اگر پرسند که در وقت زاج آب کردن کدام آیه میخوانی ، جواب بگو که: إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً وَ أَكِيدُ كَيْداً فَمَهِّلِ الْكافِرِينَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْداً.156
سؤال: اگر پرسند که قدم که در دکان میگذاری کدام آیه میخوانی ، جواب بگو که: قالُوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُون.157
سؤال: اگر پرسند که به خرید میروی کدام آیه میخوانی ، جواب بگو که: يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه.158
سؤال: اگر پرسند که بر پشت تخته که مینشینی کدام آیه میخوانی ، جواب بگو که إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً159»160
در فتوتنامه بنایان نیز بهره گیری زیبایی از آیات دیده میشود که در ذیل به چند جمله از آن اشاره میکنیم: «اگر پرسند كه چون بر سر كار روي كدام آيه از كتاب خدا را قرائت كني، بگو كه اين كلام خداوند را كه فرمايد: لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى. 161
اگر پرسند چون تيشه به دست گيري كدام آيه خواني، بگو كه : يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيه.162
و اگر پرسند چون ماله بهدست گيري چهگويي: بگو از قرآن خوانم: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً.163
و اگر پرسند چون ريسمان بدست گيري چه گويي، بگو: أَ فَلا يَعْلَمُ إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ. وَ حُصِّلَ ما فِي الصُّدُور.164
اگر پرسند چون شاغول افكني كدام آيه خواني: فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ. وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه.165
و اگر پرسند آنگاه كه زاويه‌ها در بندي چه خواني، بگو: از قرآن كه فرمايد: أَ لَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرى.166
و اگر پرسند آن زمان كه بر كار بالا روي و بر ارتفاع بايستي چه خواني، بگو: عَسى‏ رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهار.167
و اگر پرسند چون پائين آيي و بر زمين قرارگيري چه گويي، بگو: وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرى‏ فَأَمَّا مَنْ طَغى‏ وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى‏.168
و اگر پرسند چون دست در گل كني چه گويي: بگو از قرآن خوانم كه: إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْر.169
و اگر پرسند چون خشت بر يكديگر نهي كدام آيه خواني، بگو اذا زلزلت الارض زلزالها.170
و اگر پرسند چون گل بر قالب نهي چه خواني، بگو: يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا.171
و اگر پرسند چون خشت دو نيمه كني چه خواني، بگوي: َ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِين172 و الحَمدُ للّهِ ربُّ العالَمينَ.»173

3-4. استناد حِرَف و مشاغل به پیامبران و اولیای الاهی
در عرف عام برخی از شغلها را به پیامبران الاهی نسبت میدهند، مثلا ًبه اقتضای آیه وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُم174 زرهسازی به داود پیامبر اسناد داده میشود، اما بسیار جالب است که بدانیم در فتوّت‌نامه‌ها همه امور طبیعی حتی تراشیدن موی سر، کوتاه شدن قد حضرت آدم (ع)، پختن نان، به وجود آمدن سنگ و تیغ175، به جبرئیل و دیگر فرشتگان الاهی و یا در بسیاری از مواقع به پیامبران نسبت داده شده است و هیچگاه در آنها، جنبه طبیعی و عادی امور رعایت نشده و از همه امور تفسیری آسمانی و فراطبیعی ارائه گشته است.
جوانمردان بر این اعتقاد بودند که تمامی پیامبران گذشته و امامان هر کدام صاحب حرفهای بودهاند، هر صنف یک ولی داشت و رسم بر این بود که وضع و ابتکار حرفه را به شخصی که معمولاً نبی، حکیم، پادشاهی مؤمن، ولی یا یکی از صالحان بود، نسبت دهند و هرگاه ارجاع و انتساب اصل حرفه به پایهگذار و واضع آن ممکن نمیشد، آن را به آدم(ع) نسبت میدادند. صنعتگران معتقدند که اصالت حرفه از شناخت ولی- که آن را پایه نهاده – محقق میگردد و با این شناخت برای کارآموز اطمینان خاطر حاصل میگردد و رغبت او نسبت به آن کار افزوده میگردد و میپندارند که معرفت ولی کسب را حلال میگرداند»176
این نوع نگاه و این نحوه ارجاع میتواند برآمده از این جهت مشترک در فتوّت‌نامه‌ها، یعنی وجود رمز و نماد در آنها باشد. در فتوّتنامهها در مراحل انجام کار در هر یک از مشاغل و حرفه‌ها، با سخنانی عرفانی و تأویلی مواجه هستیم که نسبت به امور ظاهری آن شغل ارائه می‌شود. و در همین امتداد است که هر یک از مشاغل به یکی از پیامبران بزرگ نسبت داده شد و این امر، خود بستر مناسبی را برای تأویل فراهم ساخته است، به طور مثال در فتوّت‌نامه چیت‌سازان گفته شده است که لوط پیامبر به وسیله جبرئیل، هنر رنگرزی پارچه را آموخته است و جبرئیل استاد تهیه رنگ خوانده شده است و یا در فتوّت نامه آهنگران آمده که آهنگری منسوب به داود نبی (ع) و یا کرباس بافی منسوب به شیث نبی (ع) شده است. و باز در همین فتوّتنامهها میخوانیم که زکریای پیامبر، نجار، داود نبی در جوانی کشاورز و سپس زره ساز، سلیمان نیز زنبیل‌باف، ادریس خیاط، ابراهیم و موسی، چوپان و صالح و جرجیس نیز به تجارت می‌پرداختند.177
تفسیر رمزی و نمادین از مشاغل و حرفه‌ها گاه با آداب و سنن، اسطوره‌ها و ادبیات عوامانه و مردمی نیز گره خورده است و چه بسا بعضی از این استنادات و تأویلات، ریشه موثق تاریخی و دینی نداشته و صرفاً متکی بر ذوق بوده است. در فتوّت‌نامه‌ها کوشیده شده تا تمامی حرکات و افعال به نوعی منسوب به انبیا و اولیا شود و برای هر عملی دعا و وردی تعیین شده است که بی‌تردید این امر به جهت تقدّس‌دهی به مشاغل و حرفه‌ها بوده و حاکی از ارتباط میان شغل و عبادت است. جنبه اسطوره‌‌بخشی به مشاغل و گره زدن آنها به سنّت نبوی و جنبه قدسی دادن به حرفه‌ها در بسیاری از فتوّت‌نامه‌ها مشهود است. اگر به نام‌گذاری مشاغلی همچون سلمانی نیز در فتوّت‌نامه‌ها نگریسته شود، میبینیم که آن را منتسب به معراج پیامبر اسلام (ص) و سلمان فارسی می‌دانند و حتی گاه سبک و سیاق بیان آنها به روش قصه‌‌گویان و مذکّران مساجد و خانقاه‌ها شبیه می‌گردد.178
مولوی هم در همین سیاق میگوید:
اين نجوم و طب وحي انبيا است عقل و حس را سوي بي سو ره كجاست
عقل جزئي عقل استخراج نيست جز پذيراي فن و محتاج نيست
قابل تعلیم و فهم است این خرد لیك صاحب وحی تعلیمش دهد
جمله حرفتها يقين از وحي بود اول او ليك عقل آن را فزود
هيچ حرفت را ببين كين عقل ما تاند او آموختن بى اوستا179
خواجه نصير الدين طوسى نيز در ضمن شمارش دلائل احتياج به وحى و نبوّت، مدّعى مى‏شود برخى صنايع را بشر از طريق پیامبران آموخته است و میگوید: «و تعلیمهم الصنائع الخفیه » و علامه حلّی در شرح آن میگوید: «دیگر از فوائد بعثت پیامبران تعلیم صنایع خفی است که عقل بشر بدان نمیرسد، چنانکه در قرآن درباره حضرت داود (ع) فرمود: وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُم یعنی زره بافتن را به داود آموختیم و درباره حضرت نوح أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا کشتی ساختن به حضرت نوح آموخت».180
در رساله بیست و نهم از رسائل خاکساریه میخوانیم: «باید دانست که برزگری وکارگری و نجاری از آدم صفی- علیه السلام- مانده است و جولاهی از شیث پیغمبر- علیه السلام- مانده است و خیاطی و خرقهدوزی و خراطی و رسوم پادشاهی و علم آموختن و مدرسه بنا کردن، از ادریس پیغمبر- علیه السلام- مانده است و تراش و بنای کشتی کردن و دریا نشستن از نوح پیغمبر- علیه السلام- مانده است و حلاجی و نمدگری و بنای سنگ نهادن و سفره دادن از ابراهیم خلیل – علیه السلام- مانده است و صید کردن و درخت نشاندن و بوستان کردن از اسماعیل پیغمبر- علیه السلام- مانده است و آهنگری از داود پیغمبر- علیه السلام- مانده است و نیزه گری و آلات حرب از سلام پیغمبر- علیه السلام- مانده است و کیمیاگری از موسی پیغمبر- علیه السلام- مانده است و طبیبی و سیم و ابریشم از لقمان حکیم مانده است و زنبیل بافی از یوسف پیغمبر- علیه السلام- مانده است و نیزه از حضرت جبرئیل مانده است که تعلیم کرده است به آد- علیه السلام- و رمل و ملاحم و نجومیّات از مصنوعات دانیال پیغمبر- علیه السلام- مانده است و دلاکی و سر تراشیدن از جبرئیل – علیه السلام- مانده است و در زمان حضرت رسول، دلاکی را سلمان فارسی میکرد… و خط نوشتن از یعرب بن قحطان مانده است ودر بعضی روایات آوردهاند که از امام المتقین علی بن ابی طالب – علیه السلام- مانده است.»181
در همین سیاق در فتوتنامه بنایان میخوانیم: «اگر پرسند اول بنا كه بود، بگو كه اول بنا ابراهيم خليل بود- عليه السلام- كه خانه كعبه بنا كرد. ديگر گفته‌اند اول بنا نوح پيامبر بود – عليه السلام- كه چون طوفان بنشست شهرها و روستاها ديگر بار بساخت و مردمان در آن شهرها و روستاها سكنا گزيدند و آباداني زياد شد.
اگر پرسند بزرگتر بنايان كه بود، بگوي كه پيغامبر ما بود- صلوات الله عليه- كه چون سيل بيامد و بناي كعبه بنشست حضرتش با ديگر مومنان به تجديد بناي آن اقدام نمودند و حجرالاسود به دست خويش بر آن بنهاد.
اگر پرسند كريمترين بنايان كه بود، بگوي علي بود، اميرالمومنين- عليه السلام- كه در بناي مسجد مدينه پيامبر را معاضدت كرد. و او سر جوانمردان است و بزرگترين ايشان در مقام چنانكه

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره سیر و سلوک، عوامل موفقیت، اندیشه پیشرفت، سلسله مراتب Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره هنر اسلامی، عصر مشروطه، عصر قاجار، تاریخ هنر