دانلود پایان نامه ارشد درباره نهاد اجتماعی، زمان گذشته، تصویر ذهنی، شبیه سازی

دانلود پایان نامه ارشد

این جا خالی گذاشتن اثر شأنی دارد و در واقع شأن اثر توجه دادن به آن حالی است که خالی است. همه‌ توجّه و اهتمام هنرمند چینی و ژاپنی این است که این مقام خالی را در هنر خویش به ظهور برساند. این است که وقتی با هنرهای سنتی سبک چینی و ژاپنی مواجه می‌شویم، این خالی را، این خلوت را، این خاموشی را، این هیچ بودن را، این عدم را مقابل وجود و غوغا و تلاطم احساس می‌کنیم.»268 میتوان آرم یا لوگوی ذن را مصداق کامل عنایت و توجه به فضای خالی دانست، تنها یک دایره ناتمام و موجی از فضای تهی ، شکل دایره نیز به خودی خود این تهیگی را به خوبی القا میکند:

نقّاشان ذن میآموزند که زنده بودن را در ضمن سطوح خالی یا پرنشده القا کنند و در ترکیب اثر، به کار گرفتن فضای تهی به‏ طریقی که هست، اگر از دیدگاه زیبائی شناختی مرسوم غربی نگاه کنیم خیلی شجاعت و جسارت می‏خواهد. مثلاً، در یک پرده قدیمی مشهور به ‏«مسافر تنها» مردی را می‏بینیم که پشت به ما به دور دست‏های بی‏پایان چشم دوخته است، چوبدستی به دست و خرقه‏ای دستخوش باد بر دوش. دو سوم این پرده خالی است و فقط رنگ نازکی دارد و بس، اما ما نیز همان‏گونه که به آن نگاه می‏کنیم مسافری تنها می‏شویم، و چون در کنار او، بر آن پرتگاه تنها می‏ایستیم، فضائی که او در آن غروب بادناک خزانی، بدان می‏نگرد، گوئی واقعیت می‏یابد.»269
سادگی وعنایت به فضای خالی را در نمونههایی از نقّاشی ذن ببینید:

نقّاشی ذن بی نیاز از هر گونه زیادهگویی و تجمّل است. گاه با دو یا حتی یک رنگ تبدیل به اثری تأمل برانگیز میشود و مخاطب را به فضایی ناب دعوت میکند. در فضای این نقاشیها انسان همجنس و آمیخته با محیط و حتی کوچکتر از طبیعت است، بر خلاف نقّاشی غربی که انسان در مرکز توجّه و اولویّت عناصر قرار میگیرد. هنرمند ذن از طریق خلق اثر هنری خود را تطهیر و آماده میکند، روح او همواره در جستوجوی مسائل ناب و فرازمینی بوده، عناصر خالص، ساده و بی پیرایه که سازگار با زندگی اجتماعی اوست. همه چیز در این کلمات است: عشق، آرامش و تزکیه درون. در پس این هنر ژرف و به ظاهر منزوی، روحی بزرگ و لبریز آرمیده است که عشق را مینگارد و درون را میشکافد.
دنیای ذن و ارتباط تنگاتنگش با هنر نقّاشی که اولین ابزار تصویری طبیعی است، همیشه ساده و ستودنی خواهد ماند. به ویژه در عصر حاضر که پستمدرن حرف اول را میزند، و هنرمندان به دنبال، پر کردن خالی معنویشان هستند و در این روزگار شلوغ و نا امن به دنبال راهی برای ارتباط با روحی آرام و ساکتاند، طریقت ذن میتواند آسودگی جان را برایشان به ارمغان بیاورد.
« فضا در نقّاشی ذن همیشه بیجنبش و با این همه در جنبش است. به نظر میرسد زندگی میکند و نفس میکشد، بی شکل و تهی است و با این همه سرچشمه تمامی شکلهاست. بی نام است و با این همه هر چه را که نامی است از اوست. از اوست که چیزها ارزش مطلق دارند و همه به تساوی مهم و با معنایند و نمودگار حیات عالماند که در آنها جاری است. این نیز در نقّاشی ذن معنای عمیق بیرون گذاشتن چیزها را توضیح میدهد، آنچه القا و گفته نمیشود مهمتر و گویاتر از آنی است که گفته شده است… پس نقّاشی ذن «خوف خالیها» ندارد، برایش تهیا شایسته بالاترین احترام است، زندهترین چیزهاست، چنان سرشار از حیات است که نیاز به قبول شکل و فرم ندارد».270
ناگفته پیداست که در این هنر در آیین ذن، عنایت به جان و روح آدمی چه جایگاه مهمّی دارد و ذن مانند همیشه در اینجا نیز به دنبال استکمال نفسانی نقّاش و مخاطب نقّاشی است.
بیان کوماراسوآمی که نقّاشی ذن را به گونهای دیگر تحلیل میکند نیازمند اشاره و تأمل است: «هنر چئن(ذن) در خاور دور بهترین نمونه از هنری است که طبیعت را نقطه آغازینش میگیرد، ولی نه به بازنمایی آن، که به استحاله طبیعت در هنر میپردازد. در واقع نقّاش طبیعت را مطالعه میکند ولی این مطالعه از قبیل مشاهده نیست، بلکه جذبه یا مراقبهای است که به کشف صورت محض میانجامد. این صورت مکشوف خود شیء فی حدّ ذاته نیست، بلکه صورت امر نهفته در آن شیء است یعنی صورت مثالیاش نه خود آن شیء؛ و همین صورت مثالی سرمشق نقّاش است… در اینجا بناست که هنرمند تصویر اسب را از روی اسبی که به راستی دیده میشود ، نقش زند و با این حال لازم است که نقّاش از روی تصویر ذهنی که در مراقبه آن را مییابد، چنین کند.»271در این بیان بهخوبی میتوان الهام گرفتن از منشئی دیگر را دریافت؛ این همان نقطه کلیدی و محوری در هنر ذن است که با تعابیر مختلفی مثل هنر بیهنری یا لزوم آیینگی از آن صحبت میکنیم. نکته مهم دیگر آن است که شاید با عنایت به بیان کوماراسوآمی بتوان علت عدم تطبیق دقیق نقّاشیهای ذن با طبیعت را دریافت، چرا که نقّاش ذن اصلاً به دنبال این نیست که اثرش خارج را آن گونه که هست منعکس کند و جالب آنجاست که با این وصف و در عین سادگی این نقّاشیها بسیار جذّاب و دلنشیناند.

4.هنر(آیین) چای(نوشی)272
درباره اين هنر ژاپنی هرگز نبايد به ذهنيت موجود خود از چاي نوشي، مجال عرض اندام بدهيم چرا که در اينجا با مسئلهاي کاملاً متفاوت روبهرو هستيم .
اين آيين با جمع کردن مجموعهای از امکانات و انسانها جنبههاي مختلف و اهداف ویژهای به وجود میآورد و به هيچ روي صرف نوشيدن چاي در آن مدّ نظر نيست. «آیین چای کامل (چاجی) سه تا چهار ساعت طول میکشد و شامل ميزبان، دستيار او، چند کمک در آشپزخانه و پنج ميهمان و مجموعه‌اي از اشياست که شب‌هنگام يا صبح زود، برگزار مي‌شود… در این مراسم گفتوگویی شادمانه و پرنشاط جریان دارد. با این حال، همه افراد دخیل در مراسم میدانند که باید وظیفه معیّن خود را چنان ادا کنند که مراسم به آرامی و بیهیچ تظاهری به صورت کامل و درست برگزار شود و در خلال این تجربه ،جسم و ذهن و قلب و روح شرکتکنندگان پرورده میشود.»273
دکتر مددپور در این باب میگوید: « هیچ رسم دیگری در ژاپن نتوانسته به این حد طبیعت ژاپنی را تصویر سازد و هیچ نیرویی به غیر از نیروی ذن بودایی آن قدرت را نداشته تا سادگی و بیغرضی و کف نفس را مثل این آیین در عالم ژاپنیها و شرق دور نشان دهد.»274
شاید بهترین راه وصف عشق ژاپنی به طبیعت، از نظر رابطه آن با روح آیین بودايی ذن، تحلیل مفاهیم گوناگونی است که وارد ساختمان چای‌خانه شده است که در آن هنر چای، موافق یک سلسله آداب انجام می‌گیرد. این آداب را به هیچ‌ وجه حساب شده تدوین نکرده‌اند، بلکه به تدریج و به طور ندانسته از جان‌های هنرپرور استادان چای برآمده است، و ما در ساخت این جان‌ها‌ طبیعت ژاپنی را که تماماً از نظرهای اخلاقی، زیبایی‌شناختی و عقلی، در فلسفه‌ ذن پرورش یافته، می‌بینیم. وقتی که همه چیز را درباره‌ چای بدانیم، مثلاً تاریخ و عمل و اوضاع و زمینه‌ روحی و جوّ اخلاقی ناشی از آن را، می‌توان گفت که ما نیز رازهای روان‌شناسی ژاپنی را می‌فهمیم.
رسم یگانه چای، دریچۀ تازهای برای عرضۀ محصولات هنرمندان و صنعتگران ژاپنی گشود و در اندک زمانی به نهاد اجتماعی بزرگی در اختیار طبقۀ اشراف تبدیل شد. در باغهای این دوره، چایخانههای مخصوص ساخته شدند. خود چایخانه بسیار کوچک بود و چنان طراحی شده بود که سادگی از هر گوشهاش احساس میشد. حتی نمای بیرونش را طوری طراحی کرده بودند که با فضای طبیعی باغ جور درآید. غالباً یک راه سنگفرش از میان قندیلهای خزه پوشیدۀ سنگی میگذشت و به دری میرسید که در آنجا میهمانان پس از شستن دستهایشان در یک چشمۀ طبیعی از طریق در کوتاهی وارد میشدند. درون اتاق، با رنگ‌های ملایم که با سبزی چای و مصالح (چوب و کاغذ) هماهنگ ‌باشد و یادآور طبیعت، تزیین شده است. در آنجا میزبان و گروه چهار نفرۀ میهمانان، در فضایی آکنده از سادگی بی پیرایه، کنار هم مینشستند. این اتاق که اندازهاش برای ایجاد احساس صمیمیت مناسب بود، شکلی چهار گوشه داشت و تنها شکستگیاش شاه نشینی بود که یک نقّاشی (با سبک آزاد و تک رنگی ذن) و شاید یک گلآذین مصنوعی در خود داشت. اندازه‌های اتاق در زمان گذشته تابع قواعد اکید و سختی بود. اتاق می‌باید به اندازه‌ چهار تاتامی(حصیر) باشد یا مساحتی حدود نه متر مربع داشته باشد.
رسم چای نوشی در چنین محیطی، مجموعهای از حالات و موضوعات را بر همۀ حاضران تحمیل می کرد. نهایت کوشش به عمل میآمد تا از بروز کوچکترین اختلافی که ممکن بود این رسم کاملاً پیش بینی شده را برهم بزند، جلوگیری شود. درآرایش خود اتاق نیز چنین هدفی دنبال میشد، و معمولاً آن را از چوب رنگ نشده میساختند.
اشیایی را که در مراسم استفاده می‌شود از مواد طبیعی مانند، آهن، گل و خیزران می‌سازند چاوان‌ها (فنجان یا پیاله سرامیک) از کوره‌های بی‌زن، ستو، شینو، راکو و اوریبه بیرون می‌آمد. هر شیئی که دراین مراسم به کاربرده میشد با نهایت دقت برگزیده شده بود. تمامی ظروف میبایست چنان شبیه سازی میشدند که کوچکترین نشانهای از حالت غیر طبیعی در آنها به چشم نخورد. راهبان ژاپنی ظروف مشکی را در فوجیان کشف کردند. پیاله‌ها را تم موکو نامیدند. این نام ژاپنی بعداً اسم عامی شد برای همه ظروف چای‌خوری مشکی که در کوره‌های مختلف تولید می‌شد.
این فنجان‌ها شکل‌های مختلفی دارند، صاف یا بلند و رنگ لعاب آنها متفاوت است سفید برای شینو، نارنجی – قرمز برای راکو، رنگ می‌بایست با سبزی چای هماهنگ باشد و فنجان‌ها می‌بایست طرح ساده‌ای داشته باشند و با حرکات دست مناسب باشند.
در مراسم چای، میهمانان مدّتی می‌نشینند و در حالت خاصّ فروتنانه‌ای چشم به راه می‌مانند. برای آنکه این هنر با آرامش و دلی مجموع انجام پذيرد، به نوعی حالت مقدّس نیاز است که خاموشانه به حاضران مجلس منتقل می‌شود. وقتی که فنجان چای را به نوبت به دست میهمانان می‌دهند و آنان چای را آهسته و با تأمّل جرعه جرعه می‌نوشند، دیگر احساس تشنگی نخواهند کرد.
اشارهای شد که اصطلاح چاینوشی فقط ناظر به خوردن چایی نیست، در تکمیل این مطلب باید گفت که منظور از چاینوشی مجموعه کارهایی است که به چاینوشی ختم میشود. این مجموعه شامل تمام ابزارهایی که درآن به کار برده میشود، تمام جوّی که این جریان را فرا میگیرد وسرانجام دربردارنده چیزی است که واقعاً مهمترین مرحله آن است یعنی آن چارچوب جان یا روحی که به طور مرموزی از ترکیب تمام این عوامل پدید میآید. «پس چاینوشی فقط خوردن چای نیست بلکه هنر پروردن چیزی است که شاید بتوان آن را «جانسپهر» خواند یا جوّ روحی یا میدان درونیِ دانستگی.»275
در اشاره به هدف هنر چای این بیان نیز قابل ذکر است: «مراسم چای در ژاپن، آیینی تأمل برانگیز و شامل گروهی شرکت کننده و مجموعه ای از اشیاست. هدف غایی از این مراسم نشان دادن وجود قداست ژرف در شالوده اعمال روزانه زندگی ماست: خوردن، نوشیدن، حرکتکردن، تعامل با افراد و اشیا. این درسی است در هنر زیستن به کمال و ژرف و نیز تجربه کردن و با حقشناسی معجزات هر روزه زندگی را ارج نهادن.»276 برای آنکه مراسم چای بتواند به اهداف خود نائل شود، قواعد و قوانین خاصّی برای آن وضع کردهاند: «چهار اصل بر مراسم چانويو حاکم است: وا، سي، کي، جاکو (هماهنگي، احترام، خلوص، آرامش). وسايل اين مراسم، که مهم‌ترين آنها طومار راهب ذن است، با منطق و هدفي خاصّ انتخاب مي‌شود. مراسم چاي و طريقت ذن از همان زمان ورود به ژاپن، اواخر قرن دوازدهم ميلادي، درهم تنيده بوده است؛ ولي چانويو را راهب بزرگ ذن سِننو ريکيو(1522-1591م) در قرن شانزدهم ميلادي به اوج شکوفايي رساند.»277
با عنایت به آنچه که گفته آمد و در فرجامین سخن این مجال ، گفته بلیندا سوئیت را که برآمدی از مجموع سخنان پراکنده این باب است، میآوریم: «چانویو در طی تاریخش برای مقاصد مختلفی برگزار شده است: میزبانان از آن استفاده کردهاند تا با مکنت و ذوق و سلیقه و فرهیختگیشان، در دیگران اثر بگذارند؛ دختران دم بخت از طریق آن رفتار شایسته را میآموختهاند. به هر تقدیر صرف نظر از چیستی صورت ظاهر مراسم چای، از طریق طومارها و حرکات بدنی این آیین، حقایق ژرف فلسفی بیان میشده است .
شاید

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره ناخودآگاه، تاریخ زندگانی، زیبایی‏شناسی، تیراندازی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره خودآگاهی، ناخودآگاه، وحدت متعالی ادیان، فرهنگ اسلامی