دانلود پایان نامه ارشد درباره مکان گزینی، مکان یابی، مدیریت بحران

دانلود پایان نامه ارشد

بهینه مراکز خدماتی که به تمام کاربران به بهترین وجه قابل دسترس می باشند، توسعه یافته اند. این مدل ها ارتباط بین خدمات بالقوه و استفاده‌کنندگان مشخص شده برای آن (تخصیص) را بهینه می سازد (اسمعیلی، 1381: 48).

2-7 شاخص‌های مکان یابی
شاخص‌های مورد استفاده در مکان یابی نسبت به نوع کاربرد آنها متفاوت هستند. اما همه‌ی آنها در جهت انتخاب مکان مناسب همسو می شوند. استفاده از این شاخص‌ها نیاز به داشتن اطلاعات صحیح و کامل از مکان دارد و دستیابی به اطلاعات نیازمند تحقیقات گسترده و جامعی است که تنها پس از تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده و ارزیابی آنها، امکان تصمیم گیری مکانی وجود دارد (فخری، 15:1378).

2-7-1 ماتریس سازگاری
کاربری‌هایی که در یک منطقه استقرار می یابند نباید موجب مزاحمت و مانع اجرای فعالیت‌های دیگر گردند.کاربری‌های همجوار می بایست با یکدیگر کاملا سازگار باشند. برای تعیین میزان سازگاری و ناسازگاری بین دو کاربری باید مشخصات و نیازهای مختلف هریک را برای انجام دادن فعالیت های عادی آن تعیین و سپس با مقایسه‌ این مشخصات موارد توافق و عدم توافق را مشخص کرد، زمینه‌های قابل بررسی در این مورد عبارت اند از: اندازه و ابعاد زمین، شیب زمین و شبکه ارتباطی، تأسیسات و تجهیزات، کاربری های وابسته، کیفیت صدا، میزان نور، بو دید و منظره.
همچنین نیازهای هر کاربری را بر اساس استانداردهای کمی و کیفی موجود تعیین وسپس آنها را با هم مقایسه می کنند و چنانچه مشخصان بدست آمده با یکدیگر مساوی یا نزدیک به هم باشند، سازگارند و در غیر اینصورت ممکن است نسبتا ناسازگار یا کاملا ناسازگار باشند (بحرینی،1377 :193-191).

2-7-2 ماتریس ظرفیت
هر فعالیت شهری مقیاسی دارد، همچنان که ساختار یک شهر از نظر کالبدی سطوح مختلفی دارد و چنانکه دو مقیاس مذکور با یکدیگر منطبق باشند، هر کاربری عملکرد مناسبی خواهد داشت و اگر نباشد مشکلات عدیده ای را برای هر دو پدیده بوجود خواهد آورد. از طرف دیگر هر سطح از ساختار فضایی شهری نیز تنها ظرفیت پذیرش مناسبی از فعالیت‌ها را دارد ( بحرینی، 1377 :197-195).

2-7-3 ماتریس مطلوبیت
در این ماتریس سازگاری بین کاربری و محل استقرار آن ارزیابی می شود و بر این اساس می توان گفت که هر کاربری طبق ویژگی های خاص آن برای محل خاصی مناسب است و هر محلی نیز کاربری خاص خود را می‌طلبد. برای تهیه‌ی ماتریس باید خصوصیات و نیازهای هر کاربری با ویژگی های محل استقرار تطبیق داده شود. خصوصیات محل استقرار ممکن است این عوامل باشند، اندازه و ابعاد زمین، موقعیت، شیب، خصوصیات فیزیکی زمین، دسترسی، تأسیسات و تجهیزات، صدا، هوا، بو و کاربری‌های همجوار.
با مقایسه ی عوامل مذکور می توان نتیجه گرفت که محل هر کاربری کاملا مطلوب، نسبتا مطلوب، نامطلوب و یا کاملا نامطلوب است و بر اساس آن تصمیم مناسب را گرفت (بحرینی،1377
:195-194).

2-7-4 ماتریس وابستگی
گاهی اوقات فعالیت یک کاربری وابسته به فعالیت یا فعالیت‌های دیگر کاربری‌هاست.در این ماتریس میزان وابستگی کاربری‌ها به یکدیگر و لزوم همجواری آنها بررسی می شود.
اما مطالب مهم در ارزیابی کاربری اراضی شهری رابطه ی بین کاربری‌هاست، چرا که در تأثیر و تأثر کاربری های شهری امکان دارد حوزه‌ی عمل آنها با یکدیگر تداخل داشته باشد و پارامتر فاصله می تواند آثار آنها را کم کند، طوری که در کاربری‌های ناسازگار نسبت به هم بی تفاوت باشند. مانند پالایشگاه و منطقه‌ی مسکونی که فاصله‌ی زیادی از هم دارند. به طور کلی در ارزیابی برای دقت در این امر لازم است یک کاربری که در موقعیت خاصی قرار گرفته با کاربری دیگر در موقعیت خاص خود بررسی و ارزیابی شود(بحرینی،1377 :199-198).

2-8 توابع GIS
2-8-1 توابع پیوستگی1
علامت مشخصه توابع پیوستگی این است که در این نوع عملیات از توابعی استفاده می شود که مقادیری را بر روی منطقه مورد مطالعه باهم جمع می کند یعنی آنها نیاز به آن دارند که یک یا چند مشخصه توصیفی ارزیابی و نتیجه کلی به صورت مرحله به مرحله حذف گردد. هر مرحله نشان دهنده یک حرکتی در فضا مثلا حرکت در یک قسمت 100 متری از یک خیابان می باشد. نتیجه کلی ممکن است به صورت کمّی از قبیل، مجموع یکسری فواصل مکانی یا مجموع زمان سفر باشد و یا به صورت کیفی باشد مانند این مسأله که یک نقطه هنوز قابل مشاهده است یا خیر. پارامترهای اساسی مورد نیاز برای توابع پیوستگی عبارت اند از:
مشخصاتی درباره چگونگی ارتباط متقابل عناصر فضایی با یکدیگر ( مثل جاده ها)
مجموعه قواعد برای تعیین حرکات مجاز در این روابط متقابل
یک واحد اندازه گیری
برای نمونه یک تابع پیوستگی را برای حرکت در خیابان‌های یک شهر در نظر بگیرید. برای تعریف چگونگی ارتباط عناصر فضایی با یکدیگر از یک نقشه خیابان‌های شهر می توان استفاده نمود. قواعد حرکت می تواند جهت حرکت در خیابان‌های یک‌طرفه و سرعت‌های مجاز باشد و واحد اندازه گیری هم می تواند فاصله باشد (اسمعیلی، 1381: 44).
رایج ترین انواع توابع پیوستگی عبارت اند از:
مجاورت، نزدیکی، شبکه، توابع انتشار، توابع جریان و توابع قابلیت دید (اسمعیلی،1381: 45).

2-8-2 عملیات همسایگی1
عملیات همسایگی به ویژه برای ارزیابی مشخصه یک منطقه محلی مفید می باشد، مثلا برای یافتن تمامی مناطق مسکونی داخل حوزه یک مدرسه یا پارک (الماس پور، 1380: 26).
بسیاری از عملیات همسایگی باید به وسیله نوع تقسیم بندی مورد نظر اجرا شوند. به این دلیل معمولا از مدل دسترسی استفاده می گردد. در بعضی از سیستم‌های برداری داده‌های جغرافیایی به فرم رستر به منظور انجام آنالیز‌های تبدیل و بعد مجدداً به فرمت برداری برگردانده می شوند و برخی از سیستم های برداری، همسایگی را مستقیماً ایجاد کرده و آنها را به وسیله نوعی عملیات انطباق بر روی داده جغرافیایی منطبق می کنند (پوراسکندر، 1380: 26).
معمولی ترین انواع این نوع عملیات عبارت اند از: تابع جستجو، توابع توپوگرافیک، تابع تیسن و توابع درون یابی.

2-8-3 پلیگون های تیسن
پلیگون های تیسن تعریف کننده مناطق منحصر به فرد نفوذ یا تأثیر در اطراف مجموعه ای از نقاط می باشد (الماس پور، 1380: 27). پلیگون های تیسن برای پیش‌بینی مقادیر در نقاط اطراف یک نقطه مشاهده مورد استفاده قرار می گیرند. این روش دارای محدودیت‌هایی است، به عنوان مثال تقسیم بندی یک منطقه به پلیگون های تیسن کاملا وابسته به موقعیت نقاط مشاهده است و ربطی به چگونگی توزیع طبیعی پدیده مورد مطالعه ندارد و بالاخره اینکه در پلیگون‌های تیسن این مطلب در نظر گرفته نمی شود که نقاط نزدیک‌ به یکدیگر شبیه‌تر از نقاط دور خواهند بود، یعنی فرضی که معمولا در تجزیه و تحلیل‌های جغرافیایی مناسب می باشد (اسمعیلی، 1381: 44).

2-9 کاربرد GIS در مدیریت بحران
مدل سازی برای تعیین نقاط آسیب پذیر و روند‌های آینده.
امکان آگاهی از میزان وسعت تخریب ایجاد شده در شهرها.
مکان گزینی نقاط سکونتگاهی با در نظر گرفتن نوع خاصی از بلایای طبیعی.
تعیین نقاط مخاطره آمیز (سیل خیز، زلزله خیز و …).
تعیین الگوی توسعه فیزیکی شهر در رابطه با جهات گسل.
ایجاد سیستم‌های پشتیبانی از تصمصم‌گیری‌های فضایی در هنگام بروز بحران و تهیه سناریوهای تصمیم‌گیری در مواقع بحرانی.
تعیین الگوی توزیع مکانی کاربری‌های مختلف در رابطه با مخاطرات طبیعی.
تجزیه و تحلیل و تعیین بهترین مسیر دسترسی به مراکز بحران زده.
توزیع فضایی مناسب خدمات فوریتی ( آتش نشانی، مراکز درمانی و …) در رابطه با میزان جمعیت مناطق مخاطره آمیز شهری.
ارزیابی تأثیرات مخاطرات محیطی پس از بحران و قبل از بحران.
تحلیل الگوهای توزیع و تراکم جمعیت در رابطه با توزیع مکانی مناطق مخاطره آمیز (زنگی آبادی و دیگران، 1391: 156).

2-10 مکان گزینی به روش GIS
مکان گزینی به روش GIS طی مراحل زیر صورت می گیرد:
ابتدا مجموعه ای از معیار‌ها برای انتخاب مکان تعریف می شود.
معیار‌ها ارزش گذاری می شوند.
معیارها به لایه های موضوعی تبدیل می شوند.
با استفاده از توابع تحلیلی (حاشیه گذاری، برهم نهی) تعدادی مکان مناسب استخراج میشود.
مکان های استخراج، تحلیل و بررسی می شوند و از بین آنها مناسبترین مکان انتخاب می شود، گزینش مکان مناسب از بین تعدادی انتخاب مشابه می تواند با استفاده از روش های MCDM صورت پذیرد و بدین ترتیب در مرحله ی تعداد بدیل های موجود کاهش می یابد با تعیین یک ارزش آستانه برای معیارهای ارزیابی و محدود تر نمودن آن در مراحل نهایی ارزیابی دقیقتر و سریعتر خواهد بود بویژه زمانی که بدیل ها خیلی زیاد شده باشند این روش سریعتر به نتیجه خواهد رسید(اسمعیلی، 1381: 49).

2-11 جمع بندی
آشنایی با تعاریف و مفاهیم به کار گرفته شده در یک پژوهش و آگاهی از نظریات و دیدگاه‌های صاحب نظران و متخصصان موضوع، به درک بهتر آن کمک مؤثری می نماید. این فصل شامل تعاریف واژه‌ها و اصطلاحات کلیدی و پرکاربرد و مفاهیم جغرافیایی همچون شهر، برنامه ریزی شهری، مکان یابی و … می باشد. همچنین به بررسی و معرفی نظریه ها، روش ها و تکنیک‌های به کار گرفته شده در این پژوهش پرداخته ایم، که شامل روش فازی، جاذبه، AHP و
می باشد.

فصل سوم
روش شناسی و ویژگی های جغرافیایی

3-1 مقدمه
منظور از روش تحقیق و پژوهش، ارائه مهارت‌ها و تجربه‌هایی است که دستیابی به هدف را آسان تر و عملی تر می سازد و با صرف وقت کمتر، نتایج بیشتری به دست می آید. امروزه پیچیدگی مسائل شهری باعث شده است معیارهای متعددی در مکان گزینی تأثیر‌گذار باشند که تحلیل آنها با روش های سنتی نظیر روی هم گذاری دستی نقشه ها به دلیل حجم زیاد داده ها، امکان پذیر نمی باشد. بنابراین استفاده از ابزار توانمدی چون GIS و روش ها و مدل های تصمیم گیری در مکان یابی، کمک مؤثری به برنامه ریزان شهری در انتخاب مکان های مطلوب برای هدف مشخص می نماید. در این پژوهش پس از ارزیابی مدل های ارائه شده در فصل دوم و توجه به شرایط و منابع موجود، سرانجام مدل تحلیل سلسله مراتب (AHP) را به دلیل داشتن مبانی تئوریک قوی، دقت بالا، سهولت استفاده، دارا بودن ارزش، اعتبار و درستی و دقت نتیجه، به عنوان مدل مناسب برگزیدیم.
از بُعد قلمرو پدیده ها اعم از اینکه به شکل طبیعی وجود داشته باشند و یا اینکه در نتیجه رابطه انسان با محیط به وجود آمده و شکل گرفته باشند، به دلیل اشغال فضایی و قرار گیری در بستر محیط به خودی خود در حیطه مطالعات جغرافیایی جای می گیرند. شهر نیز از پدیده هایی است که تبلور نوع خاصی از رابطه انسان با محیط طبیعی و بستر جغرافیایی آن است. بنابراین انجام مطالعات جغرافیایی در چارچوب طرح های توسعه شهری امری ضروری برای دستیابی به اطلاعات پایه ای از محیط است (اخگر، 1387: 40). محیط جغرافیایی که شهر در اشکال و ابعاد مختلف و یا عملکردهای متفاوت بر پهنه آن جای گرفته است، میدان و فضای فعالیت و پویش شهری است. ویژگی های طبیعی همانند شکل زمین، ساختمان زمین شناسی، خصوصیات زلزله خیزی، جهت گسل‌ها، خصوصیات آب و هوایی، منابع آب و خاک و پوشش گیاهی و مجموعه‌های زیستی مجاور آن نه در شکل توصیفی، که در مجموعه ای آمیخته و مرتبط با هم، در حیطه عمل مطالعات جغرافیایی قرار می گیرند. آنچه که اهمیت ویژه ای دارد، شناخت و برقراری رابطه ای معقول و متناسب میان اجزای تشکیل دهنده محیط طبیعی است و این دقیقاً همان کاری است که جغرافیا در بُعد کاربردی خود به عهده دارد. در واقع اشکال تأثیرپذیری پدیده های حاصل از اعمال نفوذ انسان در محیط و چگونگی تأثیرپذیری این پدیده ها از داده های طبیعی

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره سلسله مراتب، سلسله مراتبی، تحلیل سلسله مراتبی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره سلسله مراتب، سلسله مراتبی، فرآیند تحلیل