دانلود پایان نامه ارشد درباره معماری شهری، استان گیلان، فضاهای شهری

دانلود پایان نامه ارشد

استفاده می شود تهیه کاه گل یا در حقیقت «کلش گل» و پر کردن چوب بست دیوار و اندود کردن آن ها و نیز ساختن طاقچه اتاق ها و پلکان ها به عهده استادکار بنّاست در این کار، صاحبان خانه و همسایگان آن ها وظائف شاگرد بنّا و کارگر ساده را انجام می دهند این نوع خانه ها که به دهقانان مرفه تعلق دارد شامل یک یا دو تلار است.
به طور کلی معماری گیلان با توجه به تاثیرگذاری مستقیم از شرایط زیست محیطی دارای وجوه مشابهی است که می توان آن ها را این گونه خلاصه کرد:

1. پلان های گسترده و باز و ساختمان های غیر متمرکز
2. ارتفاع گرفتن بخش های مسکونی از سطح زمین
3. قرار گیری فضایی محدود و محصور در قلب بنا احاطه شده با تلار و ایوان ها برای زمستان
4. وجود ایوان و تلار در یک تا چهار طرف بنا که از مهمترین فضاهای زیستی است
5. بام های چهارشیبه با شیب تند
6. چند لایه ای بودن نماهای اصلی و فضاهایی با حداکثر تخلخل در خارجی ترین سطح
7. تعداد و سطح زیاد پنجره ها در جبهه های فشار و مکش بادهای بهار و تابستان
8. ارتباط تنگاتنگ درون و برون بنا و محوطه مسکونی(خاکپور،1386،ص 28)
2-2-4-انواع بناها در گیلان:
در پوشش بام خانه هایی که به عنوان ساختمان های دائمی ساخته می شود با توجه به اینکه در کدام قسمت استان قرار گرفته (جلگه ای یا کوهپایه ای) از سازه های مختلفی استفاده می کردند؛ امّا در سایر قسمت های بنا مانند پی و دیوارها و یا حتی خرپاهای بام از یک سازه و روش استفاده می شد. بناها بر اساس پوشش بام به 4 دسته تقسیم می شوند که در ذیل به توضیح هر کدام از آنها می پردازیم:

2-2-4-1-گالی پوش خانه
یکی از رایج ترین بناهای بومی در روستاهای استان گیلان گالی پوش خانه ها هستند که هنوز هم بسیاری از آن ها در روستاها وجود دارد. جنگلهای انبوه و متراکم استان گیلان در کنار مزارع برنج از مهمترین منابع تامین مصالح ساختمانی منطقه می باشند.
سقف این گونه بناها از خرپاهای چوبی تشکیل شده است که ساقه های نی ها و شاخه های بلند درختان که زوائد آن ها زده شده که اصطلاحا به آن ها زگال می گویند را به این خرپاهای چوبی توسط وریس «طنابهای گیاهی» گره می زنند.
سقف گالی پوش خانه ها که به علت شدت و تداوم بارندگی همیشه به صورت دو یا چهار شیبه ساخته می شدند در پاره ای از نقاط استفاده از تخته های پهن نیز برای پوشش سقف و جلوگیری از نفوذ باران مرسوم بوده است.(قبادیان،1389)
دسته های گالی که هر کدام قطری در حدود 15 سانتیمتر و طولی در حدود 1.20 تا 1.50 متر دارد به صورت حلزونی یک آجار را در بر می گیرد به طوری که سر و ته آن بر روی هم می افتد.
در عوض دسته های ساقه ی برنج یا فوکو به صورت ساده ای در زیر و روی آجارها قرار می گیرند. باید توجه داشت که به هر نوع در هر ردیف دسته های گالی یا ساقه ی برنج بر روی هم نمی افتد .
تعداد دسته های گالی و فوکو بنابر ابعاد پوشش تغییر می کند برای پوشش بام یک خانه ی متوسط بیش از 4000 ساقه ی برنج لازم است که معادل برداشت محصول برنج زارهایی به مساحت 3 تا 5 هزار مترمربع است.

شکل 11-2 نمومه ای از سقف گالی پوش

2-2-4-2-لته سر
در نواحی کوهستانی و کوهپایه ای این منطقه از این گونه بناها استفاده می شود جهت اجرا ابتدا زگالها را به صورت موازی و به فاصله سی سانتیمتر از یکدیگر بر روی خرپا می بندند سپس تخته لتها را به ترتیب از پایین به بالا برروی زگالها می چینند به طوری که هر ردیف بالائی بر روی ردیف پائینی قرار گیرد و بیش از نیمی از آن را بپوشاند( قبادیان1389)
هنگام چیدن تخته لتها بین هر دو تخته حدود نیم الی یک سانتیمتر فاصله می گذارند تا در هنگام بارندگی تخته ها منبسط می شوند به هم فشار نیاورند بین تخته لتها و زگال ها هیچ گونه اتصالی وجود ندارد و برای این که در هنگام باد تخته ها تکان نخورند روی آن ها قلوه سنگ می چینند که وجود قلوه سنگ نیز ممکن است در مقابل بادهای شدید و زلزله نتواند پایداری بنا را حفظ کند و سقف بنا فرو ریزد. این گونه بناها معایب زیادی دارد ولی در این منطقه بسیار رواج دارد و به جز ابنیه مسکونی حتی در تعدادی از تکایا و امامزاده ها نیز از این بناها استفاده شده است.

شکل 12-2 نمونه ای از سقف لته سر در موزه میراث روستایی استان گیلان

2-2-4-3-سفالی خانه
سفالی خانه اسمی عمومی است که برای انواع مختلفی از بناها به کار می رود به عبارتی دیگر عنوان سفالی خانه تنها به یک نوع بنا با کاربری مشخص اشاره نمی کند. در نگاهی کلی به ابنیه بومی گیلان می توان فضاهایی از خانه ها، مساجد، مقابر و حتی بناهای بازار را یافت که به آن ها سفالی خانه می گویند. ویژگی مشترک همه ی این فضاها، داشتن بامی شیبدار با سازه ی چوبی و پوشش سفالین است.
معایب سفال: از معایب آن می توان به قیمت زیاد آن و این که هر کسی نمی توانست از آن استفاده کند اشاره کرد و یکی دیگر از معایب آن این بود که سفال ها به خرپا قفل وبست نمی شد به همین دلیل در مقابل باد و زلزله مقاومت زیادی نداشت .
مزایای سفال: دوام و استحکام زیاد، زیبایی، عایق صوت و حرارت خوب می باشد.

شکل 13-2 نمونه ای از سفالی خانه درروستای شفت
2-2-4-4-سیمکاخانه :
به طور کلی به بناهایی که پوشش سقف آن ها از ورق آهن سفید است سیمکاخانه می گویند در این نوع پوشش بام، ورق های آهن بر روی خرپاها میخ می شوند.
از معایب سقف سیمکاخانه این است که به علت نازکی این ورق های آهن، عایق صوتی و حرارتی خوبی نیستند و همچنین سرو صدا های باران نیز به داخل ساختمان می آید و باعث می شود که فضای خانه در طول تابستان گرم و در طول زمستان سرد باشد و همچنین در مقابل باد و زلزله مقاومت چندانی ندارند از مزایای این سقف سرعت و سهولت در اجرا و قیمت ارزانتر آن نسبت به سفال است ولی از گالی و تخته لت گرانتر است.

شکل 14-2 نمونه ای از سیمکاخانه در روستای صومعه سرا

2-2-5-معماری شهری گیلان :
چگونگی و کیفیت بناها در معماری شهری گیلان در گذشته های دور برای ما روشن نیست زیرا باران های مداوم و رطوبت فراوان، بناها و آثار گذشته یعنی شواهد عینی را ویران کرده و از بین برده است و در این زمینه اسناد و مدارک و شواهد کتبی نیز در سفرنامه های جهانگردان و متحققّین خارجی اشاراتی مبهم دارد.
جان بل که در سال 1717 میلادی «1129 هجری قمری» از رشت بازدید کرده می نویسد: « رشت در دشتی که هر سو توسط جنگلهای انبوه احاطه شده قرار گرفته است خانه های پراکنده، شهر را بیشتر شبیه یک دهکده بزرگ کرده اند تا یک شهر وهمچنین رطوبت زمین موجب شده است که ساکنین نقاط خشک را برای خانه سازی انتخاب کنند خانه های رشت در مقایسه با خانه های سایر نقاط ایران حقیر به نظر می رسند بام خانه ها بلند و پوشیده از سفال است تا آب باران های فراوان در آن ها جریان پیدا کند.»
یوهان یاکوب لرخ4 که 28 سال بعد از جان بل5 یعنی در سال 1745 وارد گیلان شده و تا سال 1747 در این استان اقامت داشته است در مورد رشت می نویسد : خانه ها یک طبقه ساخته شده و یک ایوان مسقف در جلو به چشم می خورد سایه سقف ایوان در تابستان از شدت گرمای ساختمان می کاهد گچ بری ها و خطوط طلائی و نقاشیهای تزیینی نمای زیبایی به ساختمان داده است در اطاق هائی که مخصوص خانم هاست روی دیوارها آینه کاری شده است.
در بحث معماری شهری گیلان باید این نکته را متذکر شد که شهرهای گیلان آبادیها و روستاهای رشد یافته ای هستند که به مرور زمان وسعت و گسترش یافته و به شهر تبدیل گردیده اند به همین سبب اصول شهرسازی در آن ها رعایت نشده و شهرها طبق یک برنامه مشخص طرح ریزی و پایه گذاری نشده اند در نتیجه کوچه ها و خیابان ها و نیز واحدهای تجاری و مسکونی فاقد نظم و هماهنگی لازم بوده بین آن ها ارتباطی معقول ومنطقی وجود ندارد. در توسیع و گسترش شهرها و آبادیها و نیز روستاهائی که به شهر تبدیل شده اند آینده نگری وجود نداشته و گسترش آن ها بدون طرح و نقشه قبلی و توجه به نیازهای آینده بوده است.
یکسانی شرایط جوی و طبیعی در روستاها و شهرهای گیلان و نیز تبدیل روستاها و آبادیها به صورت شهر موجب شده است که معماری شهری و معماری روستائی در برخی از زمینه ها مشترک بوده و شباهتهای قابل توجهی به یکدیگر داشته باشند در عین حال معماری شهری گیلان همانند معماری سایر شهرهای ایران ویژگی هائی دارد که آن را از معماری بومی و روستایی متمایز می سازد. همان گونه که شهر خصوصیات متفاوتی از روستا دارد به همان ترتیب نیز معماری شهری واجد برخی ویژگی های جداگانه می باشد.
در معماری شهری تاثیر عوامل فرهنگی و اجتماعی درون جامعه شهری و همچنین تاثیر معماری و هنر بیرون از حوزه ی شهر را می توان مشاهده کرد چنان که در معماری شهرهای گیلان علاوه بر تاثیر فرهنگ خاص شهرهای شمال ایران، معماری سرزمین های همجوار ترکیه و قفقاز نیز اثر گذلشته است و آن ها نیز به طریقی از معماری اروپا در قرون گذشته متاثر بوده اند بدین ترتییب معماری نیز همانند انسان ها مهاجرت کرده در شهرهای مختلف جایگزین می شود و چهره ی شهرها را به صورتهای گوناگون می آراید از طرف دیگر ترکیب این بناها با همدیگر فضاهای شهری نظیر خیابان ها، میدان ها و کوچه ها را می سازند که در کلیت خود معماری شهری از آن حاصل می شود. در این قسمت به اصولی که سازندگان در طراحی ساختمان های خود در روستاها و شهرها به آنها توجه می کردند می پردازیم :
2-2-5-1-جهت بنا :
در رابطه با این بحث که چه جهتی برای احداث ساختمان مناسب تر است باید گفت این منطقه هوای معتدل و مرطوبی دارد باید ساختمان را طوری بنا کرد که در زمستان بیشترین گرما و در تابستان بیشترین سرما را دریافت کند. همچنین یکی دیگر از مواردی که در این منطقه لازم است به آن توجه شود ایجاد کوران هوا در ساختمان است زیرا رطوبت هوا در این منطقه در ماه هایی از سال زیاد می شود و نیاز است که کوران طبیعی هوا انجام شود.
جبهه ی جنوب بهترین جبهه از نظر تابش آفتاب و باد می باشد. تابش آفتابی که در جبهه ی شرق وجود دارد تابش مناسبی نیست و به مقداری آزار دهنده است ولی جبهه ی جنوب از این نظر بسیار مناسب تر است. جبهه ی شمال و جهت های نزدیک به آن در مواقع گرم سال مناسبند ولی در مواقع سرد بسیار نا مناسبند. به طور کلی بهترین جهت ساختمان در این مناطق جبهه ی جنوبی با انحراف 30 درجه انحراف به سمت جنوب شرقی است؛ در این مناطق لازم است ساختمان ها را به صورت شمالی جنوبی بنا کنند تا بتوانند بهترین استفاده را از انرژی ها بنمایند و در جهت استفاده کمتر از انرژی های فسیلی این سمت بسیار کمک می کند.(طاهباز،1390)
شمال

شکل 15-2 بهترین جهت بنا در استان گیلان

2-2-5-2-شکل ساختمان :
به دلیل این که در این منطقه تهویه هوا یک جریان مهم است و باید بازشوهایی در دیوارهای مجاور هم و یا روبروی هم تعبیه شود تا تهویه ی هوا به صورت مطلوب باشد. ساختمان را به صورت مستطیل هایی در وسط زمین تعبیه می کنند. و اگر مستطیل ها طوری در روی هم تعبیه شود که فضای اطراف ساختمان بیشتر باشد از بازشوهای بیشتری استفاده می کنند.

شکل 16-2 شکل ساختمان

2-2-5-3-فرم بنا :
فرم بنا در این مناطق باید به گونه ای باشد که با رطوبت و بارندگی بیش از حد مقابله کند. خصوصیات کلی فرم ابنیه سنتی منطقه شامل موارد زیر است:
1. بام ساختمان به صورت شیبدار
2. ایوان یا غلامگرد در اطراف ساختمان
3. شکل ساختمان به صورت برون گرا
4. عدم وجود زیرزمین
5. کف طبقه همکف بالاتر از سطح طبیعی زمین
گیلان بر خلاف سایر مناطق ایران سقف ساختمان ها شیبدار است و به علت بارندگی فراوان این منطقه سقف را شیبدار بنا می کردند. شیب بام ها تا حدود 100 الی 150 درصد می رسد و بامها را طوری بنا می کردند که هم از دیوارها محافظت کند و هم بر روی غلامگرد یا ایوانی که دور تا دور

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره معماری بومی، استان گیلان، معماری سنتی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره منابع طبیعی، استان گیلان، ارتباط با طبیعت