دانلود پایان نامه ارشد درباره عدالت اجتماعی، اجرای عدالت، عدالت توزیعی

دانلود پایان نامه ارشد

عدالت اجتماعی وجود دارد که هم در آثار بزرگان اسلام و هم حکومت‌های موردنظرشان وجود داشته است.
۲-۴- عدالت اجتماعی در اسلام:
عدالت به‌عنوان یک شاخص مهم در تنظیم امور اجتماعی موردعنایت اندیشه‌وران شیعی قرون اخیر بوده است. سید جمال‌الدین اسدآبادی بر مسئله برابری و برادری اجتماعی تأکید می‌کرد و نائینی بر اصول چهارگانه‌ای تأکید ورزید که یکی از آن‌ها عدالت اجتماعی بود. وی قانون مساوات را از اشرف قوانین مأخوذ از سیاست اسلامی می‌دانست (نائینی، ۱۳۸۷: ۳۷ – ۶۹). مطهری نیز در بحث‌های خود به عدالت اجتماعی توجه زیادی نمود و آن را به‌عنوان یک فلسفه موردتوجه امام علی (ع) دانسته است(مطهری، ۷۸:۱۳۷۰). و به دنبال بازیابی جایگاه رفیع عدالت در فقه بوده است. وی ضمن گلایه از غفلت فقیهان نسبت به این اصل می‌نویسد: «اصل عدالت اجتماعی با همه اهمیت آن، در فقه مورد غفلت واقع‌شده است و درحالی‌که از آیاتی چون «و بالوالدین احسانا» و «اوفوا بالعقود» عموماتی در فقه به‌دست‌آمده است، ولی بااین‌همه تأکیدی که در قرآن کریم بر روی مسئله عدالت اجتماعی دارد مع‌ذلک یک قاعده و اصل عام در فقه از آن استنباط نشده و این مطلب سبب رکود فکر اجتماعی فقهای ما گردیده است»(مطهری، ۱۳۶۱: ۵۵) مسئله عدالت باوجوداینکه يك مسئله اجتماعي، سياسي و اقتصادی است، ولي ازنظر مكتب شيعه آن‌قدر مهم است كه در كنار پنج اصل اعتقادي يعني توحيد، نبوت، معاد، عدل و امامت قرارگرفته است. به همين دليل عدالت بايد يك مسئله فراگيري باشد و نمي‌توان عدالت را فقط اختصاص به يك بعد از زندگي اجتماعي مردم تلقي كرد. اينكه در كنار اصول اعتقادي مسلمان‌ها قرارگرفته، مانند همه اصول اعتقادي بايد فراگير باشد. چنان‌که در نظر شيعه رأس حكومت بايد عادل باشد، امام بايد عادل باشد، مرجع تقلید و قاضي بايد عادل باشند.
سنت الهي در ربوبيت بر اساس عدل است و ولايت و حاكميت خداوند در نظام تشريع آنگاه ظهور و تجلي پيدا می‌کند كه عدل حكومت كند، تحقق ولايت الهي كه دغدغه‌ی اصلي حاكميت ديني است جز با رعايت عدالت همه‌جانبه‌ی اجتماعي ممكن نيست. فلسفه حكومت ديني بر اساس عدالت اجتماع تبيين شده است. در حكومت ديني نه ستمگران مجوز رهبري دارند و نه حاکمیت‌های ظالمانه از مشروعيت حقوقي برخوردار می‌شوند.
حضرت علي (علیه‌السلام) در توصيف عدل می‌فرمایند: عدالت هم مصلحت مردم است و هم اقتدار به روش الهي و عدالت حيات جامعه و ظلم مرگ آن است (مشکینی، ۱۳۷۵: ۱۸). در تأثير اين پيام و در تفسير آيه «وَ يُحييِ الْاَرضِ بَعدَ موتِها»(روم، آیه ۱۹) امام كاظم (علیه‌السلام) فرموده است: زمين با استمرار عدالت و اجراي حدود الهي زنده می‌شود و ازآنجایی‌که انسان یك موجود اجتماعي است در زندگي اجتماعي خود به افرادي نياز دارد كه بتواند بر رفتار اجتماعي آنان اعتماد كندو از نوعي اعتدال در امور برخوردار باشند و از نقض قوانين و مخالفت با سنت‌ها و آداب رايج در جامعه پرهيز كنند. وجود چنين انسان‌هایی در برخي امور مهم جامعه مانند حكومت، قضاوت، شهادات و غيره ضروري است (طباطبایی، ۱۳۶۵، ۲۲۰)
عدالت اجتماعي مستلزم وجود يك قانون و برنامه عادلانه است به‌طوری‌که آن قانون از استبداد فردي و گروهي بركنار باشد، قانون‌گذار آن نياز به هوا و هوس نداشته باشد. حافظ منافع طبقه خاصي نباشد و به همه ابعاد وجودي انسان توجه كرده باشد. چنين قانوني را فقط می‌توان از خداوند متعال آفريدگار انسان و مكتب انبياء (علیهم‌السلام) انتظار داشت كه در رأس آن‌ها پيامبر عظیم‌الشأن اسلام و قانونش قرآن كريم است (قرائتی، ۱۳۶۵، ۹). به‌حکم آيه «فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْويها»(شمس، آیه 8) (و به او شر و خير را الهام كرد) عدالت امري است كه با نفس و فطرت انسان پيوند خورده است. چون يكي از مصاديق و مظاهر تقوي است. به همين دليل حتي ستمگران براي ظلم خود دست به توجيه می‌زنند و سعي می‌کنند كار خود را عادلانه جلوه دهند (قرائتی، ۱۳۶۵: ۸). به‌طورکلی می‌توان گفت که هدف عدالت اجتماعی تأمین ابعاد مختلف مادی و معنوی نیازمندی‌های انسان در سیر تکاملی او تا رسیدن به آرمان‌های متعالی سیر و سلوک ربانی است (موسوی، ۱۳۸۰: ۲۲۹). اما آنچه ازنظر اسلام حائز اهمیت است و هدف انزال رسل و میزان است اجرای عدالت اجتماعی به دست خود مردم و ملت است یعنی اسلام می‌خواهد مردم را به درجه‌ای از کمال برساند که خود فرد مسئول اعمال خود و دیگران باشد که این حد ایدئال اجرای عدالت اجتماعی است به‌گونه‌ای که این نظام به‌طور خودکار و بدون نیاز به عامل و نهاد بیرونی این هدف را محقق سازد ولی درنهایت حکومت و دولت را مسئول اصلی اجرای عدالت در جامعه می‌داند چه به‌طور مستقیم (دخالت مستقیم) و چه غیرمستقیم و از طریق ایجاد این فرهنگ بین مردم. مجری اصلی عدالت اجتماعی مردم هستند ولی در عمل این اصل اتفاق نمی‌افتد، بنابراین یک‌نهاد حکومتی به پشتوانه خود ملت مسئول اجرای این اصل می‌باشد. به‌طورکلی می‌توان گفت: دولت اسلامی در قبال عدالت اجتماعی دو وظیفه اساسی بر عهده دارد: یکی تأمین اجتماعی آحاد جامعه مسلمین و دیگری برقراری توازن اجتماعی ازنظر سطح معیشتی (صدر، ۱۳۶۰: ۱۲۸).
۲-۵ – جمع‌بندی
عدالت مفهومی قابل مناقشه است. بحثی که می‌توان گفت از افلاطون به بعد به‌طورجدی وارد فلسفه سیاسی شد؛ و با ارسطو وسعت بیشتری گرفت و به انواع مختلفی تقسیم شد. به‌طورکلی می‌توان اذعان داشت که افلاطون عدالت را در قرار گرفتن هر چیزی در جای خود تعریف می‌کرد و این‌که هرکسی در جایگاهی که در آن قرارگرفته است زندگی‌اش را ادامه دهد. برای او تبدیل‌شدن یک پیشه‌ور به فردی نظامی یا مرتبه‌ای بالاتر غیرعادلانه بود. ارسطو اما معنای عدالت را پیش برد و از دنیای آرمانی افلاطون به جهان واقعی نزدیک‌تر شد و عدالت را به دو نوع “عدالت توزیعی ” و “عدالت تأدیبی یا كیفری ” منقسم کرد. عدالت توزیعی به مسئله توزیع و تقسیم دارایی‌ها و ثروت و حقوق و مزایا و امتیازات اجتماعی در بین افراد جامعه مربوط می‌شود، عدالت تأدیبی بیان نظریه مجازات عادلانه است. این نوع از عدالت به این پرسش پاسخ می‌دهد كه مجازات مناسب افراد خاطی چگونه باید باشد، بنابراین عدالت تأدیبی به عمل خطا و قانون‌شکنی مربوط است. در دوران قرون وسطی عدالت مفهومی شد که فقط در کائنات امکان تحقق آن وجود داشت. با رنسانس تعریف عدالت نیز تغییراتی پیدا کرد و گسترده‌تر از پیش شد. عدالت اجتماعی که برخی از متفکران آن را معادل عدالت توزیعی در نظر می‌گیرند. اهمیت بیشتری گرفت و فیلسوفان سیاسی به تقسیم‌بندی‌های دیگری دست زدند از هابز گرفته تا کانت و… عدالت در این قرون تفسیری زمینی و مردمی پیدا كرد و ریشه‏های الهی و دینی و فطریِ خود را بیش‌تر از پیش، از دست داد. این‌رو با چاپ کتاب راولز «نظریه عدالت» تصویر لیبرالی به خود گرفت. او بحث انصاف در عدالت را مطرح کرد و عنوان نمود که آزادی برای همه‌ی اقشار جامعه باید برابر باشد و هرکسی حق دارد که حقی برابر نسبت به امکانات جامعه داشته باشد؛ اما غیر از نظریه‌پردازان لیبرال و عموماً کسانی که اندیشه وار به بحث عدالت و انواع آن پرداخته‌اند نگرشی اسلام‌گرایانه نیز نسبت به این مفهوم داریم. در نظر اسلام عدالت عبارت از یک مساوات بزرگ انسانی است که تعادل همه ارزش‌ها ازجمله ارزش اقتصادی را در نظر دارد و این مساوات، غرایز را آزاد گذاشته که در حدودی که باهدف‌های عالی زندگی معارضه نکند به کار پردازد. اسلام هماهنگی امکانات و عدالت عمومی را به‌عنوان منبع اصلی فعالیت مقرر داشته و ضمناً راه را برای تفوق بر یکدیگر باکار و کوشش باز گذاشته است. چنانکه برای سنجش، ارزش‌های دیگری غیر از ارزش‌های اقتصادی به‌کاربرده است. به‌هرحال می‌توان نتیجه گرفت که اگرچه مفهوم عدالت و عدالت اجتماعی در غرب و اسلام شباهت‌های اندکی دارند؛ اما ازنظر مبانی و سیر تطور هرکدام با توجه به زمان و مکانی که در آن بوده‌اند متفاوت هستند. ما در فصل بعد به صورتی تفصیلی به معنای عدالت در اندیشه‌ی افلاطون می‌پردازیم تا ستون فصول بعدی را محکم‌تر سازیم.

فصل سوم
عدالت در اندیشه سیاسی افلاطون

مقدمه
بدون شک، عدالت پررنگ‌ترین مفهوم در اندیشه سیاسی افلاطون است. افلاطون، مهم‌ترین و مشهورترین اثر خود، یعنی رساله «جمهوری» را با بحث از عدالت آغاز نموده و با برشمردن آثار و ثمرات دنیوی و اخروی عدل در فصل دهم کتاب جمهوری، مباحث مربوط به عدالت را به دنیای کائنات پیوند می‌زند و بدین‌سان رساله جمهوری را به پایان می‌برد. بحث‎های مربوط به مدینه فاضله افلاطون و نقد و بررسی انواع نظام‌های حکومتی توسط وی در جمهوری، درواقع همه در ذیل مباحث مربوط به عدالت و چگونگی تعریف و تأمین این فضیلت معنا پیدا نموده و به همین منظور طرح می‌شود. در این فصل ابتدا به معرفی افلاطون و سیر کوتاهی از زندگی وی و سپس نکاتی درباره مبانی اندیشه سیاسی افلاطون و جایگاه کتاب جمهور و در پایان عدالت، انواع و ابعاد آن در دیدگاه افلاطون می‌پردازیم.
۳- ۱- زندگی‌نامه
نام اصلی افلاطون یا پلاتون21؛ آریستوکلس است. وی بعد از سقراط ‏دومین فیلسوف بزرگ از فیلسوفان سه‌گانه یونانی (سقراط، افلاطون و ارسطو) بود. افلاطون نخستین فیلسوفی است که آثار مکتوب از او به‌جامانده است. همچنین بسیاری او را بزرگ‌ترین فیلسوف تاریخ می‌دانند. افلاطون در آتن در سال ۴۲۷ قبل از میلاد در یک خانواده متشخص آتنی متولد شد. وی در بیست‌سالگی برای تکمیل معارف خود شاگرد سقراط شد. این مصاحبت و شاگردی به مدت هشت سال ادامه یافت. پس از اعدام سقراط در ۳۹۹، افلاطون آتن را ترک کرد. او برای چندین سال در شهرهای یونان و کشورهای بیگانه به گردش پرداخت. پس از سفری به سیسیل در سال ۳۸۷ و در چهل‌سالگی به آتن بازگشت و مکتبی فلسفی ایجاد کرد. تعلیمات وی در آنجا براثر دو بار سفری که در سال ۳۶۶ و ۳۶۱ به سیسیل داشت به تعویق افتاد. به هر صورت افلاطون در سال ۳۴۷ درگذشت. می‌توان گفت که مهم‌ترین کتابی که از افلاطون به‌جای مانده رساله جمهور یا همان جمهوری است. برخی از افلاطون‌شناسان معتقدند، افلاطون جملاتی را به این رساله افزوده و در حقیقت وی صحبت‌ها و اندیشه‌های خودش را از زبان سقراط بیان کرده است. در تمام آثار افلاطون می‌توان گفتگوهای سقراط را با اشخاص گوناگون، به‌طور دقیق و با ذکر نام دید.
از اواخر قرن هجدهم پژوهشگران بارها کوشیده‌اند آثار افلاطون را با توجه به ارتباط‌های ظاهری و درونی آن‌ها با یکدیگر و برحسب تاریخ پیدایششان مرتب سازند. پژوهش‌های جدید به تقسیم‌بندی ذیل انجامیدند.
۱- لاخس، خارمیدس، پروتاگوراس، اوتیرون، لیزیس، کتاب اول جمهوری، ایون.
۲-آپولوژی، کریتون، گرگیاس، منون، اویتیدم، کراتیلوس، هیپیاس، کوچک و بزرگ، منکسسوس (اگر اصیل باشد)
۳-مهمانی، فایدون، کتاب دوم تا دهم جمهوری، فایدروس.
۴- تهه تتوس، پارمیندس، سوفیست، مرد سیاسی، تیماتوس کریتیاس، فیلبس، قوانین( بورمان، 1375 : 45)
رساله جمهور، هنر و زیبایی را از دیدگاه افلاطون و سقراط به بهترین وجه نشان می‌دهد. این رساله حاصل مکالمات سقراط با گلاوکن (برادر افلاطون)، سیمیاس، هیپوکراتس و چند فرد دیگر است. بامطالعه نوشته‌های افلاطون می‌توان به سیر افکار او پی برد. کتب وی را می‌توانیم بر اساس دوره‌ای از زندگی که افلاطون اقدام به نگارش آن کرده است به سه دسته تقسیم‌بندی کنیم:
دسته اول کتب و رسالاتی هستند که در دوران جوانی او نگاشته شده‌اند. نوشته‌های این دوران اکثراً دیالوگ‌هایی بدون نتیجه‌گیری هستند. سمت‌وسوی نوشته‌های این دوران مربوط به فعالیت‌های تربیتی است. دسته دوم آثار دوره میان‌سالی برخلاف دوره جوانی حاوی دیالوگ‌هایی با نتیجه‌گیری است. در آثار این دوره است که مسائل اساسی فلسفه افلاطون نظیر ایده و مُثل مطرح می‌شود. اثر برجسته افلاطون در این دوره جمهوریت است.
دسته سوم، آثار دوران

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره عدالت اجتماعی، اجرای عدالت، امام خمینی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره فیلسوف شاه، فلسفه سیاسی، تمرکز قدرت