دانلود پایان نامه ارشد درباره شمال ایران، آب زیر زمینی، فرسایش خاک

دانلود پایان نامه ارشد

گرما و خشکی در فصل تابستان» از موانع طبیعی عدم توسعه این جنگلها و نیز کم رشد بودن درختها و کوتاهی و کم قطر بودن ساقه درختان آن ها به شمار می رود بدین جهت چوب این جنگلها فاقد ارزش صنعتی بوده فقط از نظر علفچر برای چرای دام حفاظت خاک – تنظیم جریان آب و جلوگیری از فرسایش خاک حائز اهمیت می باشد بعضی از این گونه ها مثل سیاه تلو ممکن است ارتفاعات پایین و هم سطح دریا هم دیده شوند.

شکل 1-3 جامعه اوری، کچفوتوس
3-6-2-جامعه راش:
رویشگاه راش معمولا پایین تر از محل پراکنش جامعه اوری و کچف و توس بوده و شامل منطقه ای است با رطوبت و بارش بیشتر از سایر نقاط این منطقه مه گیر بوده و به اصطلاح ابر و کوه در آن با هم تلاقی می کنند . بهترین گونه ای که در این منطقه می روید و به صورت گونه غالب در می آید راش است گونه های عمده همراه آن معمولا عبارتند از: زبان گنجشک، ممرز، انواع افرا، شیردار، اوری، کچف و…
راش یکی از مرغوبترین و مهمترین گونه های درختی جنگلهای شمال از جمله گیلان است این درخت دارای ساقه استوانه ای ، راست و کشیده و تنه ای غالبا قطور ( به قطر 1 تا 1.5 متر) و ارتفاعی بلند ( گاهی تا 35 متر) می باشد. چوب آن سخت و سنگین است و در تهیه تراورس- روکش و کارهای نجاری معروف دارد راشستانهای گیلان بالاخص جنگلهای راش طوالش در ناحیه «گره درورده» اسالم از بهترین انواع راشستانها در ایران و بلکه در جهان بوده از شهرت بسزایی برخوردار است ولی متاسفانه بهره برداریهای غلط و دخالتهای بی رویه دهه های اخیر این جنگلهای کم نظیر را هم به تخریب و سیر قهقرائی سوق داده است به جرئت می توان گفت که امروز دیگر کمتر اثری از آن جنگلهای سر به فلک کشیده با درختان راست قامت و تنومند گذشته می توان مشاهده کرد با توجه به سرشت سایه پسند این گونه مرغوب در نتیجه بهره برداریهای شدید و غلط و نفوذ نور زیاد و غلبه گونه های مهاجم مانند تمشک و غیره عرصه بر تجدید حیات آن تنگ شده و بعضا هم رویشگاه آن توسط ممرز، توسکا و درختچه های کم ارزش اشغال شده است.

شکل 2-3 جامعه راش شکل 3-3 برگ درخت راش

3-6-3-جامعه بلوط – ممرز:
معمولا ارتفاعات میانی «میان بند» جنگلها توسط این جامعه که گونه های اصی آن از بلند مازو و ممرز تشکیل گردیده پوشیده شده است گاهی نیز در صورتی که سطح آب زیر زمینی پائین باشد حد پائین این جامعه تا جلگه ها هم ادامه پیدا می کند.
گونه های بی نظیر انواع افرا، توسکا، گردو، انجیر، انجیلی، ملچ، اوجا، جل، خاس، ازگیل، نسترن، دارواش یا داردوست «یک نوع گیاه که به صورت انگل روی شاخه های درختان دیگر رشد می کند و دامداران از آن برای تغذیه دامهایشان بهره برداری می کنند» و غیره به صورت همراه در این جامعه حضور دارند.
بلند مازو یکی از پر ارزشترین و صنعتی ترین درختان جنگلی گیلان و سایر نواحی شمال ایران است که از نظر سرشت گونه ای نورپسند و گروهی است. ارتفاع آن تا 30 متر و قطر برابر سینه گاه تا سه متر هم می رسد رویشگاه آن از کنار دریا تا ارتفاع 1000 متر امتداد دارد. مصرف عمده چوب آن در تهیه تخته بشکه و پارکت سازی است پوست آن به علت داشتن مقدار زیادی تانن در دباغی مورد استفاده قرار می گیرد. در گذشته چوب آن به مقدار زیاد به اروپا صادر می شد که یکی از علل از بین رفتن جنگلهای مرغوب این گونه بوده است چوب آن به آسانی شکاف می خورد.
ممرز هم درختی گروهی و سایه پسند و معمولا با بلند مازو و راش تشکیل جامعه داده و در جلگه و میان بند تا ارتفاع 1000 متر از سطح دریا پراکنش دارد چوب آن سخت و غالبا گره دار بوده در مقابل اصطحکاک مقاوم است از ممرز در تهیه تراورس و چوبهای تونلی استفاده می شود برگ آن به مصرف تعلیف دام می رسد.

شکل 4-3 جامه بلوط، ممرز شکل 5-3 برگ درخت بلوط

3-6-4-جامعه آزاد:
در جنگلهای میان بند گیلان و سایر نواحی شمالی معمولا کمتر از جوامع و گونه های دیگر دیده می شود آزاد جزو درختان تنومند و زیبای جنگلهای شمالی ایران می باشد که جامعه معروف و بارز آن به صورت توده دست کاشت در باغ مشهور محتشم رشت وجود دارد گونه ای است نورپسند و چوب آن صنعتی و دارای قابلیت انعطاف و ارتجاع فوق العاده به همین لحاظ شاخه ها و دارهای جوان آن را خم کرده تراش و صیقل داده و به نام چانچو برای حمل زنبیلها و سبدهای بزرگ حاوی انواع سبزیها و میوه ها مورد استفاده قرار می دهند برگ آزاد توسط دامهای محلی مصرف می شود.

شکل 6-3 برگ درخت آزاد شکل 7-3 جامعه آزاد

3-6-5-جامعه انجیلی:
انجیلی در جلگه ها ارتفاعات پائین و گاه تا ارتفاعات میانی جنگلهای گیلان و سایر نواحی شمالی ایران که سطح آب تحت الارضی آن ها پائین باشد پراکنش دارد غالبا با انواعی از گونه ممرز و لیلکی تشکیل جامعه ای آمیخته می دهد.
درختی میانه قامت دارای قدرت جست دهی بالاست و عناصر دانه زاد آن دارای تنه ای راست می باشد برگهای آن در فصل پائیز به رنگهای قرمز، قهوه ای و نارنجی در آمده و منظره شاعرانه و با شکوهی را در مقابل دیدگان آدمی به نمایش می گذارند. گونه ای است بطئی الرشد و سایه پسند ارتفاع آن به 15-20 متر و قطر برابر سینه آن تا 80 سانتیمتر می رسد دارای چوبی سخت، سنگین و شکننده و مقاوم در مقابل رطوبت و آب است لذا در شمع کوبی و ستون بندی معادن ذغال سنگ و تونلها و نیز برای تامین سوخت «ذغال و هیزم» و بالاخره در قرقره سازی و ادوات چوبی مصرف دارد.

شکل 8-3 برگ درخت انجیلی شکل 9-3 جامعه انجیلی

3-6-6-جوامع لرگ- توسکا و سفید پلت:
هر یک از گونه های فوق الذکر ممکن است به تنهائی و یا به صورت آمیخته با همدیگر جوامعی را در جلگه های مرطوب و یا دره های پر آب گیلان تشکیل دهند خاک و رویشگاه های جلگه ای این گونه ها مرطوب و سطح آب زیر زمینی در آن ها معمولا بالا است.
توسکا از درختان سریع الرشد جنگلهای گیلان است که در زمینهای مرطوب و کنار رودخانه ها، برکه ها و باطلاقها می روید در ایران دارای دو گونه است:
1. توسکای قشلاقی که در جلگه و مناطق با آب تحت الارضی بالا پراکنش دارد گونه ای است نور پسند و چوب آن در مقابل آب و رطوبت مقاوم بوده دوام طولانی دارد.
2. توسکای ییلاقی که معمولا در نواحی میان بند دیده می شود گاه نیز در صورت وجود آب تا ارتفاع 2000 متری هم وجود دارد چوب هر دو نوع توسکا نرم بوده و در جعبه سازی و کبریت سازی مصرف زیاد دارد.
لرگ گونه ای است نورپسند که در خاکهای مرطوب و باطلاقی و غالبا در جلگه رشد می کند و دارای چوبی سبک است که ارزش صنعتی ندارد و بیشتر به مصارف محلی می رسد بعضا همراه توسکا در کنار رودها و باطلاقها جامعه ای آمیخته بوجود می آورد.
سفید پلت یکی از انواع صنوبر است که جزو درختان جنگلی طبیعی «خودرو» بوده و فقط در جنگلهای پراکنش دارد گاهی توده های وسیع جنگلی خالص به وجود می آورد مانند جنگل «صفرابسته» لاهیجان و گاه جامعه های آمیخته با لرگ و توسکا تشکیل می دهد. سیمای آن شبیه سپیدار است ارتفاع درخت تا 20 متر و قطر برابر سینه آن گاهی تا یک متر هم می رسد گونه ای است دو پایه و نور پسند طالب خاکهای حاصلخیز و مرطوب هم با قلمه و هم با بذر تکثیر می شود چوب آن در تهیه خمیر کاغذ، فیبر و سوخت هیزمی مصرف دارد.

شکل 10-3 درخت توسکا شکل 11-3 برگ درخت توسکا

3-6-7-جامعه شمشاد:
شمشاد یکی از گونه های نادر و متاسفانه در حال انقراض جنگلهای حوزه دریای خزر و از جمله گیلان است که بیشتر در جلگه و گاه تا میان بند انتشار دارد گونه ای است سایه پسند و در برابر نور هم تا حدودی بردبار است معمولا به صورت اشکوب «طبقه» میانی و گاهی اشکوب زیرین جامعه آمیخته ای با سایر گونه ها تشکیل می دهد ارتفاع آن حداکثر 15 متر و قطر برابر سینه آن پس از تجزیه لایه ضخیمی از هوموس سیاه و خاکی رنگ بسیار حاصلخیز به وجود می آورد دارای رشد بسیار کند و چوبی فوق العاده سخت و سنگین است که در تولید ماسوره برای کارخانه های ریسندگی از آن استفاده می شود در گذشته برای ساختن قاشق، چنگال، ملاقه و زیرسیگاری هم مصارف محلی داشت یکی از پردوامترین چوبها برای تیر، تیرک، واشان و ستون برای ساختمان های روستائی است و در میان اهالی بالاخص روستا نشینان گیلان طرفداران زیادی دارد از جوامعی است که به دلیل ارزش فوق العاده چوب آن و نیز حاصلخیزی خاک بسترش طی سالیان دراز مورد تجاوز و تخریب قرار گرفته است تا حدود سالهای 1320 چوب آن به اروپا و روسیه صادر می شد و همین امر یکی از دلایل عمده نابودی جنگلهای ارزشمند شمشاد در کشور بوده است.

شکل 12-3 برگ درخت شمشاد شکل 13-3 جامعه شمشاد

3-6-8-جامعه زربین:
زربین گونه ای است سوزنی برگ «رزین دار» از خانواده سروها که در مقاطع خاصی از حوزه ی دریای مازندران ( غربی- شرقی) روی خاکهای فرسایش یافته کم عمق و کم حاصل مارنی آهکی و در گیلان در دره منجیل و رودبار انتشار دارد از آن جا که همیشه سبز است «سوزنی برگان خزان نمی کنند» چهره ای متفاوت با سایر گونه ها و جوامع جنگلی شمال دارد میزان نیاز آن به آب خیلی کمتر از سایر گونه هاست و با حدود 500 میلیمتر بارش سالانه به خوبی رشد و نمو می کند رشدی کند و عمری طولانی « دیر زیستی طولانی» دارد چوب آن به علت دارا بودن صمغ معطر است « به همین دلیل کمتر مورد حمله حشرات چوبخوار قرار می گیرد » و در قفسه سازی و نجاری و تهیه تیر تلگراف مصرف دارد.
گونه عمده ای که به صورت همراه در جنگل زربین دیده می شود درخت زیتون است و در مناطق وسیعی در شمال از رودبار تا بهشهر، گرگان، رامیان جنگلهای طبیعی «زیتون تلخ» آن دیده می شود.
لازم به یاد آوری است که علاوه بر انواع درختان نامبرده در بالا که در واقع عناصر اصلی و گونه های غالب جوامع جنگلی گیلان و سایر نواحی شمال ایران را تشکیل می دهند گونه های دیگری نیز نظیر نمدار، زبان گنجشک، بارانک، گردو، سفید مازو، آلوکک، مایمرز، کرمانزو، آلوچه، ولیک، توت، ال اسبی، سیاه تلو، گالش انگورو غیره در جنگلهای گیلان و شمال کشور وجود دارند.

شکل 14-3 جامعه زربین شکل 15-3 برگ درخت زربین

3-7-بهره برداری از جنگلهای گیلان:
تاریخچه بهره برداری از جنگلهای ایران از جمله جنگلهای گیلان و سیر تحول آن را می توان در سه دوره ترسیم نمود:
اول: عصر استفاده از چوب برای تامین نیازهای اولیه زندگی مانند تامین سوخت، ابزارو آلات و ادوات کشاورزی قایقهای کوچک و احداث کلبه های چوبی و ساختمان ها
دوم: دوره بهره برداری و تهیه محصولات چوب برای صدور به خارج از کشور
سوم: عصر بهره برداری صنعتی و فنی برای تامین نیازهای داخلی که در عین حال بخشی از اهداف مورد اول و مورد دوم را هم شامل می شود.
دوره ی اول بهره برداری از جنگلها در ایران تا زمان قاجاریه ادامه یافت تا این دوره بهره برداری از جنگلها توسط افراد برای تامین نیازهای اولیه زندگی انجام می گرفت «جز موارد استثنائی نظیر استفاده از درختان جنگلهای شمال برای تهیه کشتیهای جنگی به دستور نادر شاه»
دوره ی دوم بهره برداری از جنگلهای ایران از جمله گیلان مربوط به عصر قاجار است در این زمان قراردادهای مختلفی با شرکتها و افراد خارجی منعقد شد که بخشی عظیم از ثروت ملی ما را به سمت چپاولگران و غارتگران خارجی سرازیر کرد و عرصه جنگلها را به سوی تخریب و نابودی سوق داد.

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره دریای خزر، زیست محیطی، شمال ایران Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره تخت جمشید، توسعه پایدار، انعطاف پذیری