دانلود پایان نامه ارشد درباره سلسله مراتب، سلسله مراتبی، فرآیند تحلیل

دانلود پایان نامه ارشد

محیط، ما را به خوبی از اهمیت مطالعات جغرافیایی، یعنی این بستر وقوع تمام پدیده هاآگاه می سازد (رهنمایی، 1382: 2-8).

3-2 سؤالات پژوهشی
آیا مکان یابی مراکز امداد و نجات در شهر سمیرم طبق ضوابط مکانیابی و شهرسازی می باشد؟
مناسب ترین مکان برای ایجاد پایگاه های پشتیبانی مدیریت بحران در شهر سمیرم کجاست؟

3-3متغیر‌‌های استفاده شده
برای تعیین مکان و موقعیت بهینه پایگاه‌های پشتیبانی مدیریت بحران بایستی معیارها و شرایطی تعریف شود تا در فرآیند مکانیابی، جایگاه این پایگاه‌ها در بهترین محل و با بالاترین کارایی انتخاب شود. بر این اساس در این تحقیق برای مکان‌یابی پایگاه‌های پشتیبانی مدیریت بحران از معیارها وزیرمعیارهایی که در جدول زیر آورده شده است استفاده شده است. لازم به ذکر است که این معیارها با توجه به اصول و ضوابطی که در سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران آورده شده است، و همچنین با نظر کارشناسان مربوطه، انتخاب شده است.

جدول3-1 معيارها و ضوابط مکان يابي مراکز امداد رساني
معیار
زیرمعيار
ضوابط
تراکم جمعيت

7*حداقل فاصله با نواحي با تراکم بالاي مسکوني
مساحت کاربري

*حداقل 2000متر مربع
کاربری‌های سازگار
فضاي باز و سبز
*مطلوب‌ترین فاصله با اين فضاها 500 متر

آتش نشاني
**مطلوب‌ترین فاصله با اين کاربري 2000 متر

بيمارستان
**مطلوب‌ترین فاصله با اين کاربري 1500 متر

مسکونی
*حداقل فاصله

مراکز فرهنگی
* حریم حداکثر 1000 متر

مراکز آموزشی
* حریم حداکثر 1000 متر

سالن های ورزشی
*حریم حداگثر 1500 متر
گسل

*حريم 200 متر
کاربری‌های ناسازگار
پمپ بنزين
*حريم 200 متر

پمپ گاز
*حريم 200 متر
دسترسي به شبکه ارتباطي
راه شرياني درجه1
*مطلوب‌ترین فاصله با اين معابر 200 متر

راه شرياني درجه2
*مطلوب‌ترین فاصله با اين معابر 100 متر

خیابان‌های محلي
* مطلوب‌ترین فاصله با اين معابر 50 متر
مأخذ: پژوهشگران

3-4 روش تحقیق
پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع کاربردی است که با استفاده از روش توصیفی تحلیلی صورت گرفته است. در این پژوهش ابتدا با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بهره‌گیری از نظرات کارشناسان و متخصصین امر در زمینه مدیریت بحران عوامل و پارمترهای موثر در مکان یابی مراکز امداد رسانی در هنگام وقوع بحران شناسایی شد. سپس برای تعیین اهمیت و ارزش هر یک از معیارها و عناصر موثر در تصمیم از مدل AHP استفاده شده که پرسشنامه ای طراحی و در بین کارشناسان و متخصصین توزیع گردید. در مرحله بعد با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و نرم افزار Expert Choice وزن هر یک از عناصر تصمیم تعیین شد. سپس با استفاده از روش میدانی نقشه های محدوده مورد مطالعه ضمن به روز رسانی تهیه گردید. در مرحله بعد کلیه لایه های اطلاعاتی به رستر تبدیل شدند. سپس با توجه به نوع لایه و ضوابط مربوط به هر لایه، لایه ها با استفاده از ابزار distance آماده سازی شدند. لازم به ذکر است ابزار distance برای لایه های که از نوع فاصله بودند به کار رفته است. سپس تمامی لایه ها براساس ضوابط و قوانین مربوط به خود با استفاده از ابزار Reclassify به طور مجدد طبقه بندی شدند. در نهایت با استفاده از روش Index overlay لایه ها با یکدیگر ترکیب شدند.

3-4-1 اصول فرآیند تحلیل سلسله مراتبی
روش تحلیل فرآیند سلسله مراتبی، بر پایه ی اصول بدیهی زیر بنا شده است:
اصل اول – شرط معکوسی: اگر ترجیح عنصر A بر عنصر B، برابر n باشد، ترجیح عنصر B بر عنصر A، برابر 1/n خواهد بود.
اصل دوم- همگنی: عنصر Aو عنصرB، باید همگن و قابل قیاس باشند. به عبارت دیگر برتری عنصر A بر عنصر B، نمی تواند بی نهایت یا صفر باشد.
اصل سوم – وابستگی: هر عنصر سلسله مراتبی به عنصر سطح بالاتر خود وابسته است و این وابستگی به صورت خطی تا بالاترین سطح ادامه دارد.
اصل چهارم- انتظارات: یعنی هر گاه تغییری در ساختار سلسله مراتبی رخ دهد، فرآیند ارزیابی، باید مجددا انجام شود (زبردست، 1380: 8).

3-4-2 مزایای فرآیند تحلیل سلسله مراتبی
فرآیند تحلیل سلسل مراتبی، با تجزیه مسائل مشکل و پیچیده، آنها را به شکلی ساده که با ذهن و طبیعت انسان مطابقت داشته باشد، تبدیل می کند. به عبارت دیگر، مسائل پیچیده را از طریق تجزیه آن به عناصر جزئی که به صورت سلسله مراتبی به هم مرتبط بوده و ارتباط هدف اصلی مسئله با پایین ترین سطح سلسله مراتبی مشخص است، به شکل ساده‌تری در می آورد. این فرآیند، مجموعه ای از قضاوت ها ( تصمیم‌گیری ) و ارزش گذاری های شخصی به یک شیوه منطقی می باشد. به طوری که، از یک طرف، وابسته به تصورات شخصی، جهت شکل دادن و طرح ریزی نظم سلسله مراتبی یک مسأله بوده و از طرف دیگر، به منطق، درک و تجربه جهت تصمیم گیری و قضاوت نهایی نیاز دارد (اصغر پور، 1387: 112). ویژگی هایی که ساعتی، در مورد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی بیان می کند به شرح زیر می باشد:
یگانگی و یکتایی: فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، یک مدل یگانه، ساده و انعطاف پذیر برای حل محدوده‌ی وسیعی از مسائل بدون ساختار است که به راحتی، برای همگان، قابل درک است.
پیچیدگی: برای حل مسائل پیچیده، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، نگرش سیستمی و تحلیل جزء به جزء را به صورت توأم و هم زمان به کار می برد. عموما، افراد، در تحلیل مسائل، یا کل نگری کرده و یا فقط به جزئیات پرداخته و کلیات را رها می کنند. در حالی که، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، هر دو بعد را با هم به کار می بندد.
هبستگی و وابستگی متقابل: فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، وابستگی را به صورت خطی در نظر می گیرد. ولی برای حل مسائلی که اجزاء به صورت غیر خطی وابسته اند، نیز به کار گرفته می شود.
ساختار سلسله مراتبی: این روش، اجزای یک سیستم را به صورت سلسله مراتبی، طوری سازماندهی می‌کند که با تفکر انسان مطابقت داشته و اجزاء در سطوح مختلف طبقه بندی می شوند.
اندازه گیری: فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، اندازه گیری معیارهای کیفی را میسر ساخته و امکان تخمین و برآورد اولویت ها را نیز فراهم می کند.
سازگاری: سازگاری منطقی قضاوت های استفاده شده در تعیین اولویت ها را محاسبه کرده و ارائه می‌نماید.
تلفیق: فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، منجر به برآورد رتبه نهایی هر گزینه می شود.
تعادل: این روش، اولویت‌های وابسته به عوامل در یک سیستم را درنظر گرفته و بین آنها، تعادل برقرار می کند و فرد را قادر می سازد که بهترین گزینه را بر اساس اهدافش تعیین
کند.
قضاوت و توافق گروهی: فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، بر روی توافق گروهی، اصرار و پافشاری ندارد. ولی می تواند تلفیقی از قضاوت های گوناگون را ارائه دهد.
تکرار فرآیند: این روش، فرد را قادر می سازد که تعریف خود را از مسأله، تصحیح کند و قضاوت و تصمیم خود را بهبود سازد ( آذر و رجب زاده، 1387: 95).

3-4-3 مراحل فرآیند تحلیل سلسله مراتبی
3-4-3-1 برپایی یک ساختار و قالب درختی و رده ای
تبدبل موضوع یا مسأله مورد بررسی به یک ساختار سلسله مراتبی، یکی از مهم ترین مراحل فرآیند تحلیل سلسله مراتبی محسوب می شود. درخت سلسله مراتبی، دارای سه سطح اصلی هدف، معیارها و گزینه ها است که سطح معیار آن، قابل تقسیم به زیر معیارهای متعددی می باشد. هدف، به پرسش اصلی پژوهش یا مشکلی که باید حل شود، اطلاق می شود که بالاترین سطح درخت سلسله مراتبی است و تنها یک پارامتر دارد که انتخاب آن، وظیفه بالاترین سطح تصمیم گیری پروژه می باشد ( رستگار، 1388: 31). معیارها، دومین سطح درخت سلسله مراتبی پس از هدف می باشند. ملاک های متضمن هدف و سازنده آن، معیار، نامیده می شود که در واقع، سنگ محک هدف یا وسیله اندازه گیری آن می باشد. هر اندازه، معیارها، بیشتر، اجزای هدف را پوشش دهند و بیشتر، بیان کننده هدف باشند، احتمال گرفتن نتیجه دقیق تر، افزایش خواهد یافت. سطح آخر هر درخت سلسله مراتبی، گزینه هایی هستندکه باهم مقایسه شده و برای انتخاب، در رقابت با هم هستند (سرور، 1383: 4).

3-4-3-2 تبیین ضریب اهمیت معیارها و زیر معیارها از طریق مقایسه زوجی
تعیین ضریب اهمیت (وزن) معیارها و زیر معیارها، به کمک ماتریس سنجش دوتایی امکان پذیر است که تمام معیارها، نسبت به یکدیگر و دو به دو مقایسه و ارزیابی می شوند. در روش AHP، مقایسه زوجی بین معیارها و زیر معیارها براساس یک مقیاس نسبی وزنی و به صورت کمّی انجام می شود. مقیاس 9 کمیتی ساعتی با مقادیر 1 تا 9، برای مقایسه زوجی معیارها و به منظور تعیین میزان اولویت های نسبی دو معیار به کار می رود (قدسی پور، 1385: 68).

جدول 3-2 طیف درجه بندی در فرایند تحلیل سلسله مراتبی
9
7
5
3
1
3/1
5/1
7/1
9/1
کاملا برتر
برتری خیلی بیشتر
برتری بیشتر
کمی برتر
یکسان
کمی کم اهمیت تر
کم اهمیت تر قوی
کم اهمیت تر قوی
کاملا کم اهمت تر
Extremely preferred
Very strongly preferred
Strongly preferred
Moderately preferred
Equally preferred
Moderately preferred
Strongly preferred
Very strongly preferred
Exteremley preferred
More important
Less important
مأخذ: کایلر، (2006: 47).

برای محاسبه ضریب اهمیت معیارها، چهار روش عمده زیر وجود دارد؛
روش حداقل مربعات، 2- روش حداقل مربعات لگاریتمی، 3- روش بردار ویژه، 4- روش های تقریبی، که از بین روش های مذکور، روش بردار ویژه، بیشترمورد استفاده قرار گرفته است. اما اگر، ماتریس سنجش، دارای ابعاد بزرگ تری باشد، محاسبه مقادیر بردارهای ویژه به صورت دستی، طولانی و وقت گیر خواهد بود، مگر اینکه از نرم افزارهایی مانند Expert Choice، استفاده شود ( زبردست، 1380: 8).لازم به ذکر است که برنامه مارینونی در GIS نیز، از روش بردار ویژه جهت محاسبه ضریب اهمیت معیارها استفاده می کند.

3-4-3-3 عملیات وزن دهی معیارها، به سه روش زیر قابل انجام است
استفاده از دانش کارشناسی: در این روش، با استفاده از تجربه و دانش کارشناسان
متخصص در زمینه کاربرد مورد نظر و با در نظر گرفتن خصوصیات محدوده‌ی مطالعاتی، معیار های مناسب تعیین و وزن دهی می شوند. از مزایای این روش، ساده و مستند بودن آن است. اما، دارای معایبی مانند احتمال اشتباه نمودن کارشناس در تعیین وزن و مشکل استانداردسازی واحدهای اندازه گیری ذهنی آنها می‌باشد.
استفاده از دانش داده ای: دانش داده ای، متکی بر اطلاعات موجود در مورد جواب مسأله می باشد. در دانش داده‌ای با استفاده از جواب های موجود در مورد مسأله مکان یابی و محاسبه میزان وابستگی هر یک از معیارها به جواب، می توان وزن مربوط به هر معیار را تعیین نمود. در این روش، احتمال بوجود آمدن اشتباه کمتر است، ولی درستی عملکرد آن، بستگی به میزان صحت و دقت جواب‌های اولیه ی موجود دارد.
استفاده از دانش کارشناسی و داده ای به صورت توأم: در این روش، با توجه به نتایج حاصل از دانش و تجربه ی کارشناسان و استفاده از اطلاعات موجود، به هریک از عوامل وزن مناسب تعلق می گیرد. بدین نحو که، ابتدا، وزن ها از طریق دانش کارشناسی و داده‌ای به صورت مجزا محاسبه می شوند، سپس، وزن مطلوب با مقایسه ی مقادیر به دست آمده تعیین می گردد. در نتیجه، احتمال وقوع اشتباه کاهش یافته و ارزش و اهمیت اختصاص داده شده به معیارها، به واقعیت نزدیک تر خواهد بود (رستگار، 1388: 61).

جدول 3-3 محاسبه وزن‌ها در روش فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی
ترجیحات ( قضاوت شفاهی)
1
ترجیح یا اهمیت یا مطلوبیت یکسان
3
کمی مرجح یا کمی مهم تر یا کمی مطلوب تر
5
ترجیح با اهمیت یا مطلوبیت قوی
7
ترجیح با اهمیت یا مطلوب خیلی قوی
9
ارزش های بینابین
8و6و4و2
مآخذ: قدسی پور، 1385: 66

3-4-3-4 برقراری سازگاری در قضاوت ها
یکی از مزیت های فرآیند تحلیل سلسله

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره مکان گزینی، مکان یابی، مدیریت بحران Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره سلسله مراتب، تصمیم گیری چند معیاره، چهارمحال و بختیاری