دانلود پایان نامه ارشد درباره دولت اسلامی، ثروت‌های طبیعی، شرکت‌های تولیدی، فقه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

می‌دانند. (طباطبایی، 1414، ج5، 216)
از بعضي روايات نیز استفاده مي‏شود كه زكات فطره يا قيمت آن، به امام پرداخت مي‏شود (حر عاملی، 1412، ج 9، 345)، و در برخي روايات، دليل آورده شده كه امام آگاه‏تر است، آن را كجا مصرف كند. (طباطبايي، 1414، ج5، 231).
از این‌رو فطریه، صدقه‌ای است که بر هر فرد مسلمان با شرایط مشخص فقهی واجب است. فطریه هر سال در زمانی معین (پایان ماه رمضان) و به اندازه ای مشخص یعنی یک «خرما یا گندم یا غذای غالب هر فرد»، پرداخت می‌شودو دولت‌های اسلامی می‌توانند با طراحی نظامی کارآمد، جذب و توزیع فطریه را عهده‌دار شده، بخشی از هزینه‌های تأمین اجتماعی را از این طریق پوشش دهند. (فراهانی فرد، 1381، 180)
جزیه: «جزیه» یک نوع مالیاتی است که از اهل کتاب در برابر مسئولیتی که دولت اسلامی به منظور تأمین امنیت جانی، عرضی و مالی آن ها را به عهده می‌گیرد، دریافت می‌شود و طبق مصالحی که حاکم اسلامی معین می‌کند، مصرف می‌شود. «قاتلواالذّین لایؤمنون بالله و لا بالیوم‌الاخر و لایحرمون ما حرم‌الله و رسوله و لا یدینون دین الحق من‌الذین اوتواالکتاب حتی یعطواالجزیه عن ید و هم صاغرون» (سوره توبه،(9)، آیه‌ی29) «ای اهل ایمان، با هر که از اهل کتاب که ایمان به خدا و روز قیامت نیاورده است و آن‌چه را خدا و رسولش حرام کرده، حرام نمی‌داند و به دین حق نمی‌گرود، کارزار کنید تا آن‌گاه که با ذلت و تواضع به اسلام جزیه دهند».
بنابراین جزیه، آن مالیاتی است که رهبر مسلمانان بر افراد یا زمین‌های اهل ذمه که سر جنگ با مسلمین نداشته و در کشور اسلامی تحت‌الحمایه دولت اسلامی زندگی می‌کنند، می‌بندد و این در مقابل خدمات عمومی است که دولت اسلامی انجام می‌دهد و آنان نیز از آن بهره مند می‌شوند. (آصفی، 1361، 47)
ارش جنایات و کفارات: یکی دیگر از درآمدهای غیر ثابت حاکم اسلامی، ارش جنایات و کفارات است. حاکم اسلامی می‌تواند ارش جنایت را در مصالح صاحب ارش یا در راه های خیر و مصالح عمومیِ مسلمانان مصرف کند.
اسلام برای تأمین نیاز فقیران، افزون بر زکات، حقوق دیگری نیز بر عهده ثروتمندان گذاشته است که افراد توانا، باید برای مجازات مخالفت با برخی از احکام شریعت بپردازد. این حقوق در فقه اسلامیف کفارات نامیده می شود. مانند: کفاره قسم، کفاره خوردن روزه در ماه مبارک رمضان، کفاره قتل عمد وغیره. (فراهانی فرد، 1381، 183)
محقق در این باره می‌نویسد: «امام می‌تواند این ارش را دریافت نموده و آن را جزو بیت‌المال قرار دهد تا در مصالح عمومیِ مسلمانان صرف نماید. هم چنین او می‌تواند آن را دریافت کند و در هر موردی که تشخیص دهد، به مصرف برساند، زیرا او چیزی را در غیر راه‌های خیر هزینه نمی‌کند.حاکم نیز در صورت عدم حضور امام (علیه‌السلام) می‌تواند چنین کاری را متکفّل گردد». (محقق‌اردبیلی، ج14، 472)
به اعتقاد ایشان، از آن‌جا که امام در حکم ولیّ افراد بی سرپرست است، مال و دیه‌ی این اشخاص نیز در اختیار او قرار می‌گیرد و امام می‌تواند دیه‌ی آن‌ها را از جانی دریافت نموده و در مصالح عمومیِ مسلمانان صرف نماید.
اما مالیات نامحدود آن مالیاتی است که مقدار و اندازه آن ثابت نبوده و مالیه دهنده می‌تواند به هر اندازه که خواسته باشد، آن را تأدیه نماید که مجموع صدقات و کمک‌های انفرادی مسلمین به دولت از نمونه‌های بارز آن می‌باشد. (نیاز، 1390، 9)
بنابراین مالیات یکی از مهم‌ترین ابزار اعمال قدرت و سیاست مالی دولت‌ها می‌باشد که در اداره حکومت نقش مهمی را ایفا می‌کند. از این رو مالیات‌ها از یک سو از لوازم اصلی اداره حکومت می‌باشد که بدون تصور آن، وجود دولت و حکومت نیز غیر‌معقول می‌باشد. از سوی دیگر، مالیات در حال حاضر یک امرعادی در زندگی مردم گردیده است.

گفتار دوم – درآمد اموال ثابت دولت اسلامی
دومین بخش از پنج درآمد درآمد دولت، «اموال ثابت دولت اسلامی» است. منظور از این عنوان، عایدات و درآمدهایی است که دولت مالک آن و یا صاحب اختیار آن است و به خزانه دولت ریخته می‌شود. مانند زمین‌های زراعتی که به دست لشکر اسلام فتح شده، زمین‌های بایر و موات، جنگل‌ها. (طباطبایی حکیم، 1404، 524)
الف – زمین ها: «زمین‌ها از مهم‌ترین درآمدهای دولت اسلامی است که هر ساله از این راه ثروت کلان به خزانه ی دولت وارد می‌گردد. زمین‌هایی که دولت اسلامی حق تصرف و نظارت بر آن‌ها را دارد و یا خود مالک آن می‌باشد از این قرار است:
1 – زمین‌هایی که دولت اسلامی بدون جنگ و پیکار از کفار به دست آورده است و از این قبیل زمین‌ها از انفال به شمار می‌رود.
2 – زمین‌های آبادی که از راه فتح نظامی اسلامی به دست می‌آید، این زمین‌ها ملک تمام مسلمانان و نظارت آن‌ها با امام می‌باشد و درآمد آن به مصرف احتیاجات عمومی و نیازمندی‌های
اجتماع می‌رسد.
3 – زمین‌های بایری که در جنگ به دست آمده است، این گونه زمین‌ها ملک امام (رئیس دولت اسلامی) و جزء مستقلات اوست. حاکم اسلامی، دهقانان را بر آن می‌گمارد تا آن را آباد کنند و یا به آنان اجازه می‌دهد و به هر حال درآمد آن را صرف سازمان‌های اجتماعی و امور‌المنفعه می‌نماید.
4 – زمین‌های بایر کشور اسلامی، این زمین‌ها ملک دولت اسلامی است و از درآمد آن چرخ‌های عظیم و سنگین اجتماع به گردش در می‌آید. در صورتی که کسی این زمین‌ها را آباد کند، تصرف او در آن صحیح بوده، می‌تواند از درآمد و حاصل آن استفاده کند ولی مالیات خراج آن را باید به دولت بپردازد اگر چه زمین‌هایی که آباد نموده‌اند قبلاً ملک اشخاص دیگری بوده باشد، زیرا امام (علیه‌السلام) فرمود: «من احیا ارضاً میته فهی له» کسی که زمین بایر و مُرده‌ای را زنده و آباد کند، آن زمین برای اوست». (آصفی، 1361، 67-68)
5 – زمین‌های موقوفه، نظارت بر اداره این زمین‌ها با حاکم اسلامی است. با آن‌که موارد مصرف آن از سوی واقف تعیین می‌شود ولی در هر حال عوایدش به نوعی به عموم می‌رسد. (بینش، 1383،50) محقق اردبیلی نیز معتقد است که حاکم اسلامی بر چنین موقوفاتی ولایت دارد و می‌تواند از این موقوفات، که محل مصرف آن تعیین نشده، در مصالح عمومی استفاده‌ نماید. (محقق اربیلی، ج 13، 438)
ب – جنگل‌ها و بیشه‌ها: جنگل یکی از بزرگترین ثروت‌های طبیعی است که علاوه بر منافع ویژه اقتصادی در وضعیت عمومی آب و هوا نیز مؤثر است. اسلام حاکمیت جنگل‌ها را در اختیار دولت اسلامی قرار داده و منافع آن رابرای عموم می‌داند. (بینش، 1383، 5)
از این‌رو یکی از پر‌درآمدترین منابع ثروت، جنگل است؛ چه این‌که از جهات مختلف غذایی، طبّی و چوبی ثروت فراوانی جلب می‌کند. فقه اسلامی جنگل‌ها را از ثروت‌هایی می داند که منحصراً در اختیار دولت اسلامی است و هیچ‌کس بدون اجازه حاکم شرع و برخلاف شرایطی که او تعیین می کند نمی‌تواند از آن استفاده کند.
ج – آب‌ها: رودها ودریاها از جنبه‌های گوناگون دارای اهمیت به‌سزایی هستند. استفاده و بهره‌برداری از نهرها نیز کمتر از دریاها نیست زیرا نهرها در آبیاری زمین‌های مجاور آن و استفاده شهرهای دور و نزدیکی که در مسیر آن‌ها قرار گرفته‌اند نقش مؤثری ایفا می‌کنند. هم‌چنان‌که با ایجاد سدها می‌توان علاوه بر آبیاری زمین‌های مجاور، مراکز بزرگ تولید برق تأسیس نموده، بدان وسیله نیروی شگرف چرخ‌های عظیم کارخانه‌جات و کارگاه‌ها را به حرکت در‌آورد و نیز چون دولت اسلامی صاحب اختیار نهرها و نهرها است، می‌تواند سازمان‌های آب و برق را عمومی کند. (آصفی، 1361، 80-81)
د – کناره‌های دریاها: کناره‌های دریا، که به معنای سواحل و کناره‌های رودخانه‌های بزرگ مانند نیل و فرات و یا رودخانه‌های بزرگ است، که در حقیقت آباد است ولی هیچ مالکی ندارد و دارای منافع اقتصادی زیاد است. این مال در اختیار امام است و چه بسا امام صلاح بداند، قسمتی از آن را به کسی بدهد. (محقق حلی، 1415، ج1، 210)
سواحل دریاها ملک امام (رئیس دولت اسلامی) است و آن از نظر تجارت، صید حیوانات دریایی، پایگاه‌های نظامی، مسافرت‌های دریایی و .‌.‌. دارای اهمیت به سزایی است.
ه – قله‌ی کوه‌ها و دشت‌ها: این نقاط از مواضع ثروت‌خیز و پر‌درآمد هر کشوری به شمار می‌رود. امام که حاکم دولت اسلامی است، مالک این منابع می باشد چنان‌که فقهاء بیان کرده‌اند. (آصفی، 1361، 77)
و- معادن و ثروت‌های زمینی: معادن اعم از فلزاتی که قابلیت ذوب شدن دارند مانند طلا، نقره، مس، سرب، آهن و چه آن‌هایی که مایع و شبه مایع هستند مانند نفت و جیوه و چه معادن جامد، همه در اختیار حاکم اسلامی است و دولت یا خود آن‌ها را استخراج می‌کند و یا آن‌که به بخش خصوصی می‌سپرد. در هر حال منافع آن‌ها در راه مصالح عموم به مصرف می‌رسد. (بینش، 1383، 51)
از ميان فقيهان، شعراني به اين نكته التفات داشته است. وي در باب زكات معدن مي‏گويد:
امام مسلمانان مي‏تواند بر صاحب معدن به اندازه‏اي كه به مصلحت بيت‏المال است، ماليات ببندد؛ چون خوف اين است كه ثروت آنان بسيار شود و در پي دستيابي به قدرت برآيند و با مالشان، لشكريان را اجير كنند و فساد و فروپاشي نظام را در پي داشته باشد. (مغنيّه، 1377، 188)
نیزارها، معادن، سر کوه‌ها، رودها و سواحل دریاها متعلق به دولت اسلامی می‌باشند و از این راه مال و ثروت سرشاری به خزانه دولت اسلامی وارد می‌شود که می‌بایست بسیاری از نیازهای مالی خود را به وسیله آن رفع نموده و بودجه مورد احتیاج مملکت را تأمین کند.

گفتار سوم – سازمان‌های کشاورزی و شرکت‌های تولیدی دولتی
هر چه کاروان زمان پیش می‌رود، احتیاجات و نیازهای اجتماعی مردم نیز بیشتر می‌شود، زیرا پیشرفت تمدن و ارتباط اجتماعات ملل و اقوام گوناگون با یکدیگر، موجب احتیاج زیادتری به مدارس و دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها، مراکز امدادی و سایر مؤسسات عمومی وسازمان‌های تعاونی و اجتماعی می‌گردد.
مالیاتی که دولت اسلامی مقرر داشته، ممکن است در بعضی از اوقات نتواند جواب‌گوی احتیاجات و مصارف این مراکز جدید باشد و در نتیجه دولت اسلامی ممکن است برای اداره این مراکز و مؤسسات با کمبود بودجه مواجه گردد. برای جلوگیری از این خطر ناگزیر باید دست به یک سلسله اقدامات مؤثری برای تأمین این بودجه بزند و راه درآمدی غیر از مالیات‌هایی که گفتیم پیدا کند تا جواب‌گوی احتیاجات مالی او باشد. (آصفی، 1361، 83)
به عنوان مثال دولت اسلامی می‌تواند قسمت‌های بزرگی از زمین بایر را آباد و با بودجه و امکانات فراوانی که در اختیار دارد با وسایل مدرن و مکانیزه ، مزارع و کشتزارهای نمونه‌ای احداث کند. از آن‌جا که دولت اسلامی مالک انفال است، از این راه به طور مستقیم وغیر مستقیم، مقادیر زیادی مواد خام معدنی و نباتی در اختیار دارد. معادن، بیشه‌ها ، جنگل‌ها، سر کوه‌ها، زمین‌هایی که به طور طبیعی سر‌سبز و دایر است، و بالاخره راه‌های دیگر ثروت‌های طبیعی، تماماً از ثروت‌ها بیکرانی است که در اختیار دولت اسلامی می‌باشد. بنابراین دولت اسلامی می‌تواند در زمینه‌های گوناکون به ایجاد شرکت‌های تولیدی و اکتشافی بزرگی دست زده، از ذخیره‌های زیرزمینی و منابع طبیعی کشور، به طور کامل بهره‌برداری نماید، در صورتی که در اثر کمبود سرمایه چنین امکاناتی برای افراد و با شرکت‌های تجاری دیگر امکان‌پذیر نیست و تنها دولت اسلامی است که می‌تواند با سرمایه گذاری‌های بزرگ به چنین اموری اقدام نموده، و گوی سبقت را در این راه از دیگران برباید.

گفتار چهارم – شؤون ولایت عامه یا حق قیمومیت دولت اسلامی
چهارمین بخش از منابع درآمدی دولت، «ولایت عامه یا همان حق قیمومیت» است و آن عبارت است از:
1 – فیء: مالی است که مسلمانان آن را بدون جنگ و لشکرکشی به دست می‌آورند چه اموال منقوله باشد مانند پول و اثاثیه و چه غیر منقوله مانند عقارات. فیء نیز به پنج سهم مساوی تقسیم می‌شود که یک سهم آن طبق آیه شریفه: «وَ ما أَفاءَاللهُ عَلَی رَسوُلِهِ مِنهُم فَما أَو جَفتُم عَلَیهِ مِن خَیلٍ وَ لا رِکابٍ وَ لکنَّ اللهُ یُسَلِّطُ رُسُلُهُ عَلَی مَن یَشاءُ وَ اللهُ عَلَی کُلِّ شَی ءٍ

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره مالیات مستقیم، دولت اسلامی، عدالت اجتماعی، اقتصاد اسلامی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان سیاست خارجی، امام صادق، پایان نامه ها، یکجانبه گرایی