دانلود پایان نامه ارشد درباره انجمن ایالتی، مجلس شورای ملی، مشروطه خواهی، روشنفکران

دانلود پایان نامه ارشد

جهت امداد و یاری مشروطه طلبان ایران وارد عمل شوند. هر چند برخی نویسندگان « شروع اقدامات ایرانیان مقیم استانبول را بعد از اقدامات محمد علیشاه می دانند»(امیر خیزی،161:1339). ولی با بررسی جراید آن دوره می توان چنین استنباط کرد که در اوایل حرکت مشروطه طلبی در ایران به ویژه در آذربایجان و اوج گیری حرکت فعالان آن در ایران است که ایرانیان ساکن آن شهر به فکر فراموش کردن اختلافات و ایجاد یک نهاد مستقل افتادند. « مکتوب از استانبول: ان المومنون اخوه: مدتی است در میان ایرانیان مقیمین استانبول، یک نفاقی که هیچ وقت نمیشود از مبدا آن صحبت کرد مشاهده می شود، رفته رفته کار را به جائی کشانیده که باعث تاخیر و تعطیل امورات خیریه و تضییع حقوق ضعفاء ملت شده در هر مسئله از مسائل واقعه منافع قومیه فدای اغراض شخصیه می شود و این مسئله به خوبی واضح است در نزد ارباب عقول سلیمه که هیچ چیز نمی تواند شفای این مرض مبرم باشد، مگر اتفاقی که خالی از هر گونه غرض سیاسی و مرض ریاسی و صرف برای رضای خدا باشد»(روزنامه انجمن،3:1325). از این تلگراف چنین بر می آید که سرآغاز مشروطه در ایران به مانند خود ایران در خازج از مملکت نیز باعث بروز اختلافاتی در بین ایرانیان شده است و به این دلیل است که ایرانیان ساکن استانبول با مشاهده روند رو به گسترش حرکت مشروطه خواهی در ایران اندک اندک منافع شخصی خویش را در قبال منافع ملت فراموش کرده و به حالت جمعی اقدام به فعالیت می نمایند و انجمن سعادت شکل می گیرد.این انجمن مدتی تحت ریاست “آقا محسن معتمدالتجار” بوده و از اعضای دیگر آن می توان به حاج محمد حسین هندی شباهنگ، حاج حسین قرطالسیه چی، حاج حسین شالچی، میرزا علی برادر مستشارالدوله و حاج حسن برادر دکتر علیخان توفیق اشاره نمود(امیرخیزی،192:1339).
کارکرد ویژه انجمن سعادت بعد از حوادث مشروطیت ایراان و علی الخصوص بعد از واقعه انحلال مجلس شورای ملی به قمر می نشیند زیرا اندکی بعد از انحلال مجلس در ایران، مشروطه عثمنی به تاریخ 23 ژوئیه 1908 م/اول مرداد 1287 ه.ش و برابر با 24 جمادی الثانی 1326 ه.ق ، به توسط فعالان عثمانی احیاء می گردد و این حادثه مهم را می توان نقطه عطف مهمی در حیات انجمن سعادت به شمار آورد. با احیای رژیم مشروطه عثمانی، « انجمن سعادت روابط صمیمانه ای با حزب ” اتحاد و ترقی” برقرار ساخت که در آینده این انجمن نقش حساس و تعیین کننده برعهده داشته است»(ملک زاده،106:1328). در سندی که به خط یکی از اعضای کنسول گری ایران در استانبول به تاریخ 4 رمضان1327 ه.ق نوشته شده است به اتحاد میان انجمن سعادت و جمعیت اتحاد و ترقی اشاره شده است:
« مقررشده است که انجمن سعادت با جمعیت اتحاد و ترقی اتحاد کند که به اتفاق و اتحاد یکدیگر در پیشرفت امورات ایران و عثمانی و وسعتدادن این اتحاد در هر نقطه کار کنندو حاضر شده اند معنا و ماده همه جور همکاری با ما بکنند مسلم است که این کار بزرگ اثربزرگی در داخل و خارجه خواهد داشت.»

عراق عرب به عنوان بخشی از قلمرو امپراطوری عثمانی به مجرد احیای رژیم مشروطه عثمانی شاهد فعالیت روز افزون جمعیت ایرانیان در بغداد و عتبات عالیات بود که اقدامات ایرانیان مقیم عراق عرب به ریاست حاج شیخ اسدالله ممقانی و احمد تاجر شبستری انجام می شدند. فعالیت های ایرانیان عراق و حمایت جمعیت اتحاد و ترقی بغداد باعث کشانده شدن این فعالان به سمت استانبول شد و به درخواست تجار آذربایجانی مقیم استانبول، نماینده ای از جانب علمای مشروطه خواه نجف به استانبول گسیل شده این نماینده علماء نجف، کسی جز شیخ اسد الله ممقانی نبوده است که به محض رسیدن به استانبول با صلاحدید اعضای انجمن سعادت به ریاست انجمن انتخاب شد.
انجمن سعادت خود را نماینده انجمن ایالتی آذربایجان و مجلس منحل شده ایران در اروپا معرفی میکرد. بدینسان که خود را رابط بین تبریز و نجف و شهرهای اروپایی و دیگر جاها میدانست و اخباری که از انجمن تبریز میرسید آنرا به همه جا می پراکند و درخواست های انجمن ایالتی آذربایجان را به پارلمان های اروپایی و علمای نجف انتقال میداد.گفتنی است که بعد از به توپ بسته شدن مجلس در تهران، انجمن ایالات آذربایجان خود را دولت گذار در آذربایجان اعلام کرده بود(آبراهامیان،123:1377). ایرانیان مقیم استانبول به مانند کارگزاران انجمن ایالتی آذربایجان، متوجه این نکته مهم و دقیق شده بودند که باید از نفوذ گسترده روحانیت و مراجع تقلید در بین مردم برای کشاندن افکار مشروطه خواهی به درون توده مردم و هماهنگ ساختن آن با نیازها و خواست های عامه استفاده کنند. این در حالی است که در ادوار بعدی تاریخ ایران، شاهد چنین همکاری نزدیک و تنگاتنگ بین آزادی خواهان و روحانیت نیستیم. به این ترتیب ملاحظه می شود انجمن سعادت استانبول بعد از بنا نهاده شدن به دست تجار آزادی خواه با استفاده از حمایت علمای نجف اقداماتی را در راستای حمایت از مشروطه خواهان در ایران می نماید. که در جای خود بسیار با ارزش ومفید به فایده بوده است. اما در این بین آنچه برای بار دوم تکان شدیدی به انجمن سعادت داد، ورود ایرانیان تبعیدی اروپا به شهر استانبول است و از آن جایی که به دنبال انحلال مجلس شورای ملی، مقاومت مشروطه تنها در آذربایجان بافی مانده بود و به حیات خویش تحت رهبری ” انجمن ایالتی آذربایجان” ادامه می داد، حضور ایرانیان تبعیدی باعث می شد تا انجمن سعادت به مراتب قدرتمندتر و فعالتر ظاهر شود.
در این دوره انجمن سعادت استانبول کمک های مادی به صورت اعانه جمع آوری می کردند و به اسامی و نام های مختلفی به تبریز می فرستادند. تا جریان مشروطه خواهی در آذربایجان از لحاظ اقتصادی مشکلی نداشته باشد. یک شاهد عینی در این باره اطلاعات ارزنده ای به دست می دهد.
«افسر فرانسوی ” آنژی نیور” که در بحبوحه جنگ های تبریز از طرف کمیته آسیائی فرانسه ماموریت داشته است از نزدیک انقلاب مشروطه ایران را شاهد باشد می نویسد: « ایرانیان مقیم قسطنطنیه که با کمیته ترکان جوان ارتباط دارند مبلغ هزارو پانصد فرانک به اسم یک تاجر اروپایی به تبریز حواله کردند و از این پول، اغلب هزینه مجاهدین که روزانه چهار قران ( برابر یک فرانک) بود پرداخت شود»( نیور،224:1348). ] در این خصوص کسروی نیز معتقد است « از جمله کسانی که با دست انجمن سعادت اعانه می فرستاد شیخ خزعل از رهبران اعراب ایران بوده است»(کسروی،196:1322).
علاوه بر این اقدامات اقتصادی و تامین مالی مبارزین مشروطه، انجمن سعادت در راهی قدم برمی داشت که شاید بتوان گفت بیشتر موفقیت ها و کامیابی های انجمن ایالتی و علمای نجف مرهون اقدامات این انجمن می باشد زیرا انجمن سعادت به عنوان مرکز واسطه بین تبریز-نجف و ممالک اروپائی عمل می کرد و تلگراف ها و درخواستهای طرفین را به همدیگر می رسانید و با مطرح کردن مطالبات مردم آذربایجان و ایران در خارج از مملکت باعث می شد تا نوعی احساس همدردی با نهضت مشروطه ایران در خارج شکل گیرد بسیار مهم است زیرا« انجمن سعادت با متشکل ساختن عناصر آزادی خواه و ایجاد امکانات برای آنها کمک های شایان توجهی به پیشرفت مقاصد ملیون انجام داد و روابطی را با سایر نقاط ایران که به حالت بسته و میرزا ابراهیم قمی به استانبول دور جدیدی از فعالیت آزادی خواهان در خارج از مملکت پدید آمد که نقش انجمن سعادت در این زمینه جامد باقی مانده بودند برقرار ساخت»(شمیم،591:1374).
با رسیدن ایرانیان تبعیدی نظیر معاضد السلطنه پیرنیا، میرزا علی اکبرخان دهخدا، میرزا علی حق نویس، بهاء الواعظین و ارگان انجمن سعادت استانبول “روزنامه شمس” می باشد که به تاریخ « شعبان 1326 ه.ق توسط سید حسن تبریزی به زیر چاپ رفت و اولین شماره آن نیز مزین به تصویر ملک المتکلمین می باشد»( کهن،488:1362). انجمن ضمن درج مطالب و دیدگاههای خود در آن با ایجاد امکاناتی برای ایرانیان تبعیدی این مهم را فراهم ساخت تا آنها نیز اقدام به تاسیس روزنامه ای برای نشر افکار خویش بنمایند. یکی از این موارد تاسیس “روزنامه سروش” توسط میرزا علی اکبر دهخدا می باشد که « به قلم دهخدا و احمد آقا اوغلی، از سیاسیون مهم قفقاز از زیر چاپ بیرون می آمد»( کهن،508:1362).
میتینگ اعتراضی برای پروتست عملیات روس ها در آذربایجان در ” اونیون” فرانسه ترتیب داده شد و « این میتینگ اعتراضی به ریاست ممقانی به عنوان نماینده علمای نجف و انجمن سعادت و رئیس کلنی ایرانیان افتتاح شود»( ملک زاده،107:1328).
خصوص این گردهمایی اعتراضی که حتی در جراید آذربایجان نیز منعکس شده است، جریده ” ناله ملت” معتقد است « این کنفرانس توسط مادام مارکویچ با دعوت از ارباب جراید فرانسه و ایرانیان و ژون ترکها باعث شد تا دستگاه سیاسی عثمانی نسبت به ایرانیان و حرکات آزادی خواهانه آنها نرمش خاصی داشته باشد لذا بر این اساس اولین در تشکیل شد»( روزنامه ناله ملت،1:1326).
با قدرت گرفتن انجمن سعادت، حاج شیخ اسدالله ممقانی ضمن دیداری با صدراعظم عثمانی، کامل پاشا و سعید پاشا حمایت های انجمن سعادت از روند مشرطه در ایران به گونه ای چشمگیر در اهداف مشروطه خواهان ایرانی تاثیر گذار بوده است و آنها را به ادامه راه تشویق می کرده است و شاید بهترین جمله ای که بتوان در این زمینه به آن اشاره کرد این است که بعد از واقعه مجلس در تهران، انجمن تبریز مدیر انقلاب شد و انجمن سعادت استانبول علم را برپاداشت»(هد ایت،118:1363).
در تمام مراحل مقاومت تبریز انجمن سعادت ضمن رساندن پیغام ها و تلگراف های علمای مشروطه خواه نجف به تبریز، خواست ها و نظریات خودش را نیز به اطلاع انجمن ایالتی آذربایجان می رسانید.به عنوان مثال تلگراف زیر بعد از شکست اردوی ماکو توسط انجمن سعادت ارسال شده است : « تلگراف استانبول : انجمن ایالتی، آوازه فداکاریهای آذربایجانیان جهان را پر کرده است، عالم بشریت با کمال حیرت آفرین خوان است و شیراز و سایر بلاد هم شروع به پیروی شما کردند. در اقدامات خود ثابت قدم باشید و به استعداد مستبدین اعتنا نفرمائید که عنقریب در مقابل استقامت مشروطه خواهان محو خواهند شد. احوالات تبریز را فورا اطلاع بدهید. موجودی پانصد لیره اعانه را به تلگراف، تلگراف کردیم. انجمن سعادت(روزنامه ناله ملت،1:1326).
درخصوص رابطه انجمن سعادت با انجمن ایالتی آذربایجان و علمای نجف بهتر است به تلگراف زیر دقت کنیم: « تلگراف از انجمن سعادت: انجمن ایالتی، مضمون تلگرافی به عتبات و سایر نقاط مخابره شد علماء وارد خانقین، بعضی ایلات شروع به قیام، انجمن سعادت »( روزنامه ناله ملت،1:1326). نکته مهم در این تلگراف این است که این تلگراف توسط افتخار الاطباء و معتمد التجار انجام شده که نامبردگان در مراحل بعدی از نمایندگان انجمن ایالتی و حتی مجلس شورای ملی گردیدند. درادامه فعالیت های انجمن سعادت یکی از موراد بسیار مهم همکاری و همیاری این انجمن با تبریز شکل می گیرد که ریشه در روابط صمیمانه انجمن سعادت استانبول و جمعیت اتحاد و ترقی عثمانی دارد، این همکاری را می توان به عنوان نمونه بارز سیاست تشویقی انجمن سعادت درباره مشروطیت در آذربایجان به حساب آورد.که در بخش بعدی به نوع همکاری و رابطه انجمن سعادت و جمعیت اتحاد وترقی می پردازیم.
1-1-13 انجمن سعادت و جمعیت اتحاد و ترقی
همانطور که قبلا اشاره شد انجمن سعادت با جمعیت اتحاد و ترقی عثمانی که بر پایه ناسیونالیسم ترک و تجددگرائی شکل گرفته بود مناسبات و همکاری نزدیکی داشت. جمعیت اتحاد و ترقی متشکل از روشنفکران عثمانی بود که بر علیه استبداد سلطان عبدالحمید فعالیت مخفیانه داشتند . ( swietochowski,1905)
روشنفکران عثمانی که پیش از این آذربایجانی ها را عجم خطاب میکردند حال آنها را برادران ترک خود خطاب می کردند وبه جهت اتحاد نانوشته ای که بین محمدعلیشاه و سلطان عبدالحمید در سرکوب حرکات تجددخواهانه در دوطرف وجودداشت مناسبات انجمن سعادت نیز با جمعیت اتحاد و ترقی

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره مشروطه خواهی، انجمن ایالتی، زنان ایرانی، آزادی خواهی Next Entries پایان نامه رایگان درباره حیات طیبه، امام علی (ع)، نهج البلاغه، قرآن کریم