دانلود پایان نامه ارشد درباره امام حسین، پاره روایت، امام حسین (ع)

دانلود پایان نامه ارشد

رود و از وی برای این ازدواج اجاره بگيرد، اگر یحیی اجازه داد این کار را می کنم چرا که شاه بی اجازه یحیی حاضر به انجام چنین گناهی نخواهد بود.
« یحیی- کــــــــــنم روانه کسی نزد حضرت یحیی
پی تجــــــــــــسس این مسئله از آن دانا »
( بکتاش، 1335 : 66 )
در اینجا دو روایت که تا پیش از این كاملاً بی ارتباط به هم به نظر می رسيد، به هم پیوند می‌خورند و زین پس با شگرد چرخش پاره روایتها، از حضرت یحیی و زکریا به شاه و سالومه روایت پیش می رود.
نمونه دیگر این شگرد را در « مجلس تعزیه قانیا سلطان ارمن » می توان مشاهده کرد در ابتدا قانیا سلطان ارمن دستور برگذاری جشن و پایکوبی به وزیر می دهد و خواهان ده شبانه روز جشن و شادمانی در شهر می شود:
« وزیر قانیا- آفــــــــــرین زین عزت و زین شاه و جاه و سروری
حق تعالـــــــــــــــــــی داده بر تو سروری و برتری
با ده اندر دست شــــــــــــــاه و بی تکبر یک طرف
ســـــــــــاغر و ساقی و مینا یک طرف از یاوری
ای مغنی کــــــــــوس زن هم تخته و ناقوس زن
تا که ساقی بار دیــــــــــــگر آورد یک ساغری
مردمان کشور ارمن همه شــــــــــــــــادی کنند
دور دور قانیا ساقی بکن رامـــــــــــــــــشگری »
( صالحی راد، 1380 : 426

در این جا روایت قطع می شود، زن و مرد شیعه ای را می بینیم که می گویند ماه محرم آمده وقصد عزاداری برای امام حسین (ع) را دارند:
« مرد شیعه- بارالــــــــــــــــــــها شده ام زار و پریشان امشب
شده بریان دل و انـــــــــــــــــــدوه فراوان امشب
آمده ماه محرم مه اندوه و فــــــــــــــــــــــــغان
از مصیبات حسین آن شه خوبان امـــــــــــــشب
چه کنم بهر عزاداری آن شاه شـــــــــــــــــــهید
که نباشد به کفم در همی الاّن امـــــــــــــــشب »
(صالحی راد، 1380 : 426 )
پس برپایی مراسم عزاداری توسط زن و مرد شیعه را داریم در حالی که هیچ ارتباط منطقی بین این بخش از روایت با روایت قبلی که مراسم جشن و پایکوبی بود، نمی بینیم تا آن که قانیا از برپایی این مراسم در شهرش با خبر می شود
« قانیا- ای وزیر ایـــــــــــن چه نوایی است به ما می آید
این هــــــــــــــــــمه غلغله بر گو ز کجا می آید
این چه صوتی است که مو گشت بر اندامم راست
این همه بانگ حسینــــــــی ز کجا گو برخاست »
( صالحی راد، 1380 : 428 )
درست درهمین جا پی به ارتباط دو روایت می بریم و در این لحظه دو روایت که تا پیش از این هیچ ارتباطی میان آن ها نمی دیدیم به هم می پیوندند و درگیری قانیا با عزاداران نقطه پیوند این دو روایت است، قانیا که مسیحی بود و ترس از بین رفتن دین مسیحیت را داشته دستور زندانی کردن عزاداران را می دهد:
« قانیا- … ای غـــــــــــــلامان همگی تیر ستم بردارید
روی ســــــــــــوی طـــایفة بی ادبان بگذارید
زود آرید برم مســـــــــــــــــــــتمع و بانی را
روضه خوانان و دگر عالی و هـــــــــم دانی را
همه را با غل و زنجیر نمایید احـــــــــــــــضار
تا ببینـــیم چه شود رأی من و آخـــــــــر کار »
( صالحی راد، 1380 : 431 )
در انتها عزاداران از امام حسین یاری می خواهند، همان شب قانیا خواب می بیند حضرت مسیح(ع) از آسمان چهارم به فرمان امام حسین به زمین می آید و امام شکایت شیعیان را به حضرت مسیح می فرماید، حضرت مسیح به امام می گويد خودتان برای تنبیه او مختارید امام حسین (ع) به ملک عذاب می گوید قانیا را به جهنم ببرند. و قانیا در خواب طی صحبتی که با امام می کند مسلمان می شود.
در انتها وقتی از خواب بیدار می شود دستور آزادی شیعیان را می دهد و خودش هم در عزاداری امام حسین (ع) شرکت می کند در واقع دلیل این پیوند بی ارتباط برای رسیدن به این نقطه یعنی مسلمان شدن قانیا و شرکت وی در عزاداری اما حسین (ع) بوده است:
« قانیا- وای و صــــد وای عــــجب خواب پریشانی بود
سهمگین خوابی و رویای هــــــــــــــراسانی بود
دیده ام خواب که در قعر جـــــــــــــــهنم بودم
غل و زنجیر به گردن دل پر غم بــــــــــــــــودم
شکر الله که مـــــــــــسلمان شدم از صدق و صفا
گشتم از صدق و صـــــــــفا داخل این دین صفا »
(صالحی راد، 1380 : 437)
و در ادامه به وزیرش چنین می گوید:
« قانیا- حـــــــــــــــــــــــــــالیا اصلاً غم اندر دل مگیر
رو سوی زندان بـــــــــــــــــــــــــزودی ای وزیر
دوستان خسرو دین را بـــــــــــــــــــــــــــــــیار
تا بنالـــــــــــــــــــم همچو ایــــــــــــشان زار زار
از برای خسرو لب تـــــــــــــــــــــــــــــــشنگان
ما عزاداری نماییم این زمــــــــــــــــــــــــــــان »
( صالحی راد، 1380 : 438 )
در جای دیگر نغمه ثمینی به نمونه دیگری اشاره می کند که به شرح زير است:
گاهی این شگرد در میانه داستان رخ می دهد مانند « مصیبت نامه حضرت زهرا (س) » در این مصیبت نامه شگرد در میانه داستان صورت می گیرد و حجمی بسیار کوچک را در بر می گیرد حضرت علی (ع) پس از جست وجوی فراوان دانه ای انار می یابد تا آن را به بالین حضرت فاطمه که در حال احتضار است بیاورد بار دیگر به نظر می رسد پاره داستان به پایان رسیده است.
« شمعون- یا عـــــــــلی آگــــــــــــــهی خدا داناست
خــــــــوب دانــــــــــــــــسته انار کجاست
بستان از من انــــــــــــــــــــــــــار را زِوفا
پیشکش کن به حضرت زهـــــــــــــــــــــرا
حضرت امیرالمؤمنین – خون شد دل من ز درد این غـــــــــــــــــــم
قیمت بستان چهار درهــــــــــــــــــــــــــــــم
( مصیبت نامه ی ص 12 )
پس از پایان این قسمت، غریبی ژنده پوش و بیمار در ویرانه افتاده و از تب ناله می کند تا این جا هیچ ارتباطی با داستان قبلی مشاهده نمی کنیم تا آن جا که حضرت علی (ع) در مسیر خود به خرابه می رسد و با مشاهده شرایط غریبه انار را به او می دهد تا آتش تب خود را با آن فرو نشاند در واقع پاره روایت دوم بهانه ای است برای آن که جبرئیل برای حضرت فاطمه از بهشت انار بیاورد.
اما از منظر شرقی و دیدگاه ایرانی و اسلامی می توان دلایل این شگرد را هم ذکر کرد، در واقع در این شگرد هم مانند شگرد قبل تلاش برای نمایش جهانی پیوسته و بدون مرز، و فرا رفتن از ناتوايي هايي كه انسان در روبه رويی با جهان هستي دارد، بدون هيچ گونه ممنوعيت و حصاري كه هراس براي او ايجاد كرده است .
علاوه بر این مورد باید به نکته دیگر هم اشاره کرد « وحدت در عین کثرت. جهان واقعیت مالامال از پاره روایتها و روایتهای در هم ریختنی و پاره پاره است که به ظاهر آغاز می شوند و پایان می یابند.» ( ثمینی، 1386 : 106 )
اما در دیدگاه زمان قدسی علی رغم همه ی این کثرت ها در باطن به وحدتی وحدانی متمایل است و این صورت جهان است که آشفته می نمایاند و در باطن باز نمود یک منبع واحد ازلی است و در واقع این شگرد بازتابی کوچک از همین باور دینی است. بدین شکل که تماشاگر در ابتدا به نظاره یک روایت می نشیند پس از آن بلافاصله روایت دیگری آغاز می شود که هیچ ارتباطی با هم ندارد اما به ناگاه در می یابد که این دو گانگی در یک نقطه به روایتی واحد ختم می شود، این ساختار حتی می تواند در انتقال یک جهان بینی و باور محتوایی مؤثر باشد.

(صالحی راد، 1380: 78 )
( صالحی راد، 53:1380 )
شگرد تکرار یک واقعه
تکرار یک واقعه سبب تاخیر در روایت می شود ، اما در این جا تنها قصد داریم به مواردی اشاره کنیم که تکرار واقعه نه تنها در محدوده ی تعلیق بلکه در کل اثر به نمایش درآمده و ساختار روایی را متاثر می کند ، که در نظر نگرفتن همین مسئله گاهی سبب می شود که آن را با شگرد وقفه در روایت اشتباه بگیریم .
این شگرد در غرب هم به کار می رود که آن را با عنوان می شناسند و معمولاً در روندهای مدرن و فرامدرن از آن بهره می گیرند مانند آثار یون فوسه که در آن شگرد تکرار یک واقعه زمینه ساز اصلی نظام روایتی بوده است . ( نقل به مضمون : ثمینی، گردهمایی مکتب اصفهان).
حال باید بدانیم که این شگرد به چه صورت به کار گرفته می شود و هدف از به کارگیری آن چیست ؟ « در این روش چنان که از نامش پیداست ، یک موتیف روایی یا یک خرده روایت به صورت مکرر ، جا به جا تکرار می شود » ( ثمینی، 113:1386-112)
در ادبیات غرب به دو منظور از این شگرد استفاده می شود :
– انتقال وضعیت کسالت بار جهان و زندگی روزمره به مخاطب
– تاکید بر اهمیت یک واقعه
پیش از اینکه به دلایل به کارگیری این شگرد در تعزیه بپردازیم ابتدا به بررسی چند نمونه از متون تعزیه که در آن از این شگرد بهره برده اند می پردازیم . در «مجلس شهادت قنبر غلام خاص امیر المومنین » خاندان رسول ، لحظه ی شهادت از جدشان یاری می خواهند .
سادات – « ای جـــــــد بــــــزرگوار مــــــــــا را دریاب
رحمی بنما به ما تــــــــــو از راه ثـــــــــــواب
بر ما رســـــــــد از امیر آزار و عـــــــــــــذاب
بی تاب و بی قــــــراریم چو ابر نیـــــــــــسان
آرام نداریم به مثل ســــــــــــیمـــــــــــــاب »
( صالحی راد، 281:1380 )
این مسئله چندین بار از قول سادات بیان می شود طلب یاری می کنند:
سادات – « یا محمد ما همه بیچاره و درمــــــــانده ایم
یا علی ما را در کف این ملحد خونخواره ایم
یا سفیعُ المُذنبین آخر که اولاد تــــــــــو ایم
یا امیر المومنین از نسل اجداد تو ایـــــــــم»
(صالحی راد،281:1380 )
مشابه همین یاری خواستن را در انتهای مجلس مشاهده می کنیم اما این بازار زبان قنبر :
« قنبر – یا علی دست و مــــــــن و دامان تـــــــــــو
یا علی جانــــــــــــــم بلا گردان تــــــــــو
گوهر بحر سخایی یا عــــــــــــــــــــــلی »
( صالحی راد ، 289:1380 )
نمونه بسیار خوب این شگرد را در « مجلس ذبح اسماعیل » می بینیم که در این مجلس شیطان سه بار با عباراتی مشابه نزد هاجر ، اسماعیل و ابراهیم (ع) می رود به قصد فریب دادن آنها ( نقل به مضمون ثمینی ، گردهمایی مکتب اصفهان)
– بار اول به نزد هاجر می رود:
« شیطان – نیک می دانم رود در راه نــادانی ، خلیل
برده طفل خویش را از بهر قربانی ، خلیل
خواب دیده شب که قربانی کند فرزند را
خواب او باشد یقین رؤیای شیطانی ، خلیل
نخل افکارش نیارد میوه خوبی به بـــــــار »
( صالح راد، 32:1380 )
– هنگامی که هاجر سخن او را نمی پذیرد به سراغ اسماعیل می رود
« شیطان – خــــــــــواب دیــــــــده او به فرمان خدا
تا تو را سازد برای حــــــــــــــــــــق خدا
خواب او نفسانی است و بـــــــــاطل است
خود بگو این کار کار عاقل اســـــــــت ؟
کار باطل را نباشد حاصــــــــــــــــــــلی
کی کشد فرزند خود را عاقلــــــــــــی ؟ »
( صالحی راد، 32:1380 )
– این بار هم تیر او به سنگ می خورد و به نزد ابراهیم می رود تا شاید بتواند او را فریب دهد
« شیطان – … مـــــــــــــــی روم نزد خلیل حق پرست
شــــــــــــاید او را من دهم اکنون فریب
گردد از فــــــــــــردوس اعلا بی نصیب
اَیا خلیل خدا خــــــــــواب بد چرا دیدی
چرا تو قاتل فرزند خـــــــــــویش گردی
چرا ستم به جگر گوشـــــه ات روا داری
جدا کن سر فرزند خود به این خواری »
( صالحی راد، 34:1380 )
در « مجلس حضرت ایوب پیامبر (ع) » ، شگرد تکرار، ذات داستان را می سازد . در ابتدای داستان حضرت ایوّب به خاطر وفور نعمت با

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره پاره روایت، هنر ایران، داستان پردازی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره امام حسین، امام حسین (ع)، جهان بینی