دانلود پایان نامه ارشد درباره مفهوم و مصداق، فقهای امامیه، مذاهب خمسه

دانلود پایان نامه ارشد

سادات را بنی هاشم و بنی مطلب می دانند112
3. مبدا سیادت پیامبر (صلی الله علیه و آله) است113

5- معنای شریف
«منتسب الی الاشراف، من سلالة کریمة، رفیع المنزلة. من کان من سلالة النبی محمد(صلی الله علیه و آله)، دال علی صفات خلقیة و آداب رفیعة.»
شرف به معنی بزرگواری و بلندمرتبگی است. این کلمه در اصل به معنای بلندی و مکان بلند است. به فردِ بلندمرتبه و بزرگوار، شریف گفته می‌شود.114
معنای اصطلاحی شریف:
شریف (در عربی به معنی نجیب، مهتر، و همچنین رفیع و قوی در مقابل وضیع و ضعیف) در بین اعراب عنوان هر مردی است که به سبب مفاخر اجدادی خویش از اشخاص عادی برتر شمرده شود. این برتری که از طریق پدر به پسر منتقل می‌گردد، «شَرَف» خوانده می‌شود.
قبل از اسلام در میان اعراب شرط «شرف» آن بوده که در سلسله نیاکان پدری شخص چندتن صاحب مفاخر باشند. پس از ظهور اسلام، با وجود آنکه مبنای هرگونه شرف و برتری تقوی شمرده شد، به سبب تکریم و احترام محمد و خاندان او، اغلب عنوان شریف به مردان بنی هاشم (اعم از آل عباس و آل ابی‌طالب) اطلاق می‌شد115.
نتایج فصل اول
1. مراد از صدقه به معنای عام است که شامل صدقات مستحب و واجب می‌شود که خود صدقات واجب، شامل زکات مال، زکات فطره و نذورات است که ما می‌خواهیم احکام پرداخت این نوع صدقات بر بنی‌هاشم را از دیدگاه مذاهب فقهی – امامیه، زیدیه، حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی -بررسی کنیم.
2. محور اصلی بحث ما صدقات واجب است و از صدقه مستحبی کمتر بحث به میان می‌آید زیرا در مورد حکم پرداخت این نوع از صدقات به بنی‌هاشم، اکثر فقهای اسلامی جایز می‌دانند و فقط در حرمت و عدم آن بر پیامبر و امام بعد از او اختلاف دارند که به این مباحث پرداخته می‌شود.
3. طبق نظر امامیه خمس به شش قسم تقسیم می‌شود که سه قسم آن متعلق به امام معصوم است و سه قسم دیگر آن متعلق به ذوالقربی پیامبر و امام که شامل ایتام، مساکین و ابن السبیل هستند، می‌باشند.
4. از نگاه اهل سنت، در نحوه تقسیم خمس بین فقهای مذاهب اختلاف‌نظر وجود دارد که از نظر حنفیه، در زمان رسول‌الله صلّی‌الله‌علیه‌وآله به پنج قسمت تقسیم می‌شود ولی بعد از او سهم ذوی‌القربی قطع می‌شود و این سهم، در اینکه بین خویشاوندان پیامبر، تقسیم می‌شود یا صرف امر دیگری می‌شود اختلاف نظر، وجود دارد.

فصل دوم
مفهوم و مصداق بنی‌هاشم

مقدمه
ما در این فصل به بررسی افراد و مصادیق بنی‌هاشم از دیدگاه مذاهب خمسه می‌پردازیم تا در نهایت مشخص شود، از منظر آنها بنی‌هاشم شامل چه کسانی می‌شود.
شایسته است که قبل از ورود به بحث، در رابطه با اجداد پیامبر اسلام صلّی‌الله‌علیه‌وآله و قبیله بنی‌هاشم و تاریخچه آن، مطالبی آورده شود.
نسب پیامبر اسلام صلّی‌الله‌علیه‌وآله
  نسب پیامبر اسلام به این صورت است: حضرت محمد صلّی‌الله‌علیه‌وآله طبق روایتی که در بعضی از کتب آمده است، پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: در معرفی و بیان نسب پدران من به اجدادم هر وقت به نام عدنان رسیدید به همین مقدار اکتفا کنید. اجداد بعد از عدنان مرا نام نبرید. همچنین در روایات دیگری از آن حضرت آمده است که فرمودند: وقتی‌که نسب من به معد بن عدنان تا ابراهیم علیه‌السلام رسید، بیان‌کنندگان چنین انسابی (نسابین) دروغ ی‌گویند.116
نسب شناسان تعداد پدران و نیاکان میان اسماعیل وعدنان را 15 تا 20، حتی تا 40 نفر دانسته‌اند. نسب شناسان درباره نسب عدنان، به‌سختی دچار، اختلاف شده‌اند.117 ما نیز به تبعیت از کلام نورانی نبی اکرم از ذکر اجداد گرامی پیامبر بعد از جناب عدنان خودداری می‌کنیم. اجداد نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله عبارتند از: عبدالله بن عبدالمطلب هاشم بن عبدمناف بن قصى بن كلاب بن مرّه بن كعب بن لؤىّ بن غالب بن فِهر بن مالك بن نضر بن كَنانه بن خزیمه بن مدركه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معدّ بن عدنان.118 صاحب کتاب المجموع‌النوری نیز به این مطلب اشاره کرده است.119
بنی‌هاشم در گذر تاریخ
1- بنی‌هاشم قبل از اسلام

طايفه‌اي از قريش از فرزندان هاشم بن عبدمناف است، قريش نخستين قبيلۀ عرب است كه شهر مكه را آباد و خانۀ كعبه را نوسازي كرد. قريش لقب جد بزرگ اين قبيله است و به معني کوسه‌ماهی است وجه ديگر آن مشتق از تَقرَش به معني گرد آمدن است.120

الف) هاشم کیست؟
هاشم، جد دوم پیغمبر، از طرف پدرش «عبدمناف» دو منصب «سقایت و رفادت» یعنی میزبانی حاجیان در مکه را به ارث برده بود. وی به دلیل فتوت و ایثارش در زمان قحطی در میان قریش و نیز اقدامات کارآمدش در گسترش تجارت قریش از مکه تا شام و انجام کارهای عام‌المنفعه ازجمله: حفر چاه زمزم، احترام و شأن و محبوبیت خاصی در بین مردم مکه پیدا کرد و «ریاست قریش» برای او تثبیت و به خاطر علو مرتبه و مقامش به عمرو العلا موسوم و سیدالبطحاء نیز به او می‌گفتند121. وی در جوانی درگذشت. بعد از هاشم برادرش مطلب منصب او را گرفت و سپس عبدالمطلب فرزند هاشم جانشین او شد. اسم او به خاطر موی سفیدی که جلوی پیشانی‌اش داشت به شیبه، معروف بود122 که نسب بنی‌هاشم به او می‌پیوندد. بعد از عبدالمطلب، فرزندانشان به‌عنوان بنی‌هاشم و بنی‌عبدالمطلب معروف شدند. از افتخارات بزرگ بنی‌هاشم، وجود مبارک پیغمبر اسلام حضرت محمد صلّی‌الله‌علیه‌وآله و امیرالمؤمنین علیه‌السلام و خاندان پیامبر (اهل‌بیت) علیهم‌السلام است. همین افتخارات باعث شد که بنی‌هاشم مورد حسادت و دشمنی شدید پسرعموهای خود بنی‌امیه قرار گیرند که از قبل نیز بنی‌امیه، به دیده حسادت و رقابت به آنها می‌نگریست.123
ب) کیفیت ولادت هاشم
نقل شده که هاشم و عبدشمس هر دو با هم به دنيا آمدند و در هنگام ولادت مشاهده كردند كه انگشت‌های هاشم به پيشانى عبدشمس چسبيده و چون خواستند آن دو را از يكديگر جدا كنند خون جارى گرديد و همين سبب شد كه حاضران گفتند: ميان اين دو برادر خون حاكم خواهد بود و چنان شد كه گفته بودند، زيرا تا آنجا كه تاريخ به ياد دارد ميان فرزندان هاشم و عبدشمس كه به نام فرزند عبدشمس «امية» به بنی‌امیه معروف شدند خونريزى بوده است.124
ج) وجه‌تسمیه هاشم به این نام
ملقب شدن وی به هاشم از آن‌رو بود که قریش طی چند سال اموال خود را از دست داده و دچار قحط شده بودند. هاشم، برای رفع این مشکل، به شام سفر کرد و دستور داد نان فراوانی بپزند. سپس نان‌ها را بر شتران بار کرد و به مکه برد. در آنجا نان‌ها را شکست و ترید نمود (هَشَم‌الثَریدَ/ الخُبزَ) و شتران را نحر کرد و پخت و مکّیان را سیر کرد125. این نخستین فراوانی نعمت قریش پس ازآن دوران سخت بود. از این‌رو، به وی هاشم (خرد‌کننده، تکه‌تکه کننده) گفتند.126
2- بنی‌هاشم مقارن با بعثت پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله)
   پيامبر اعظم صلّی‌الله‌علیه‌وآله از طايفه‌ی بنی‌هاشم بود و بعثت ايشان از اين قبيله باعث حسادت و دشمني ساير قبائل قريش گرديد. (بنی‌امیه از سرسخت‌ترين اين دشمنان بودند). شمار اندكي از بنی‌هاشم اسلام آوردند. برخي از هاشميان نيز به دشمني و رويارويي شديد با حضرت برخاستند ابولهب عموي پيامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله و ابوسفيان بن حارث كه به هجو پيامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله مي‌پرداخت ازجمله اين افراد بودند.127
3- بنی‌هاشم پس از پيامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله:
پس از رحلت پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله)، رقابت‌های قبیلگی پیش از اسلام، حتی در بین صحابه پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله در قالب مخالفت با جانشینی علی (علیه‌السلام) آشکار گشت. بسیاری از مخالفان خلافتِ امام علی (علیه‌السلام)، خلافت او را به معنای ادامه حکومت بنی‌هاشم بر عرب می‌دانستند؛ چنان‌که عُمَر در گفت‌وگو با علی (علیه‌السلام) و همچنین عباس بن عبدالمطّلب عنوان می‌کرد که: عرب نمی‌پذیرد که نبوت و خلافت با هم در یک خاندان جمع گردد.128در مقابل، امام علی (علیه‌السلام) ضمن تأیید اینکه خلفای پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله باید از قریش و بنی‌هاشم باشند، تصریح کرد که فقط افراد معینی از بنی‌هاشم شایسته این منصب و مسئولیت‌اند.129
مخالفت با جمع شدن نبوت و خلافت در بنی‌هاشم، موجب اتحاد سایر تیره‌های عرب شد؛ زیرا تیره‌های مختلف قریش، مردمان مدینه و متحدانِ آنان می‌پنداشتند اگر علی (علیه‌السلام) خلیفه شود، خلافت هیچ‌گاه از بنی‌هاشم خارج نخواهد شد. به همین دلیل، برخی از صحابه، هنگامی‌که هنوز پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله دفن نشده بود، در سقیفه، گرد آمدند و از میان خود، بدون مشورت با بنی‌هاشم و به‌رغم اعلام وصایت و جانشینی علی (علیه‌السلام) از سوی پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله خلیفه‌ای منصوب کردند. از این زمان کشمکش میان بنی‌هاشم و خلفا و حاکمانِ پس از آنان در تمامی دوره‌ها وجود داشته است 130
گفتار اول: مفهوم و مصداق بنی‌هاشم از نگاه امامیه
در فصل اول روشن شد که خمس حق ثابت برای خدا و رسول خدا و ذی القربی و سه طایفه دیگر که به مصرف‌کنندگان خمس، تعبیر شده بودند که شامل، ایتام و مساکین و ابن سبیل، از خویشاوندان نسبی و رحمی131 پیامبر و امام معصوم را شامل می‌شود و خمس عوض زکات برای آنان قرار داده شده که به مستحقین از طوائف ثلاثه خمس معروفند. این سه، گروه از مستحقین خمس، دارای یک سری شرایط مشترکی هستند که با داشتن این شرایط جز ء مستحقین خمس محسوب می‌شوند
بنابراین مناسب است که قبل از برشمردن مصادیق بنی‌هاشم، باید به دو مسئله بپردازیم.
مسئله اول: روایاتی که از ذوالقربی اراده بنی‌هاشم شده.
مسئله دوم: شرایط مستحقین خمس را بررسی کنیم تا در نهایت ملاک و معیار معرفی بنی‌هاشم از جهت مفهوم و مصداق مشخص شود.
اول: مراد از ذوالقربی در روایات
الف) محمد بن مسلم از امام محمدباقر یا از امام جعفر صادق (علیهما السلام) نقل کرده که حضرت در تفسیر آیه مذکور می‌فرماید: منظور از ذی القربی نزدیکان پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله و خمس از آن خداوند پیامبر و ماست.132
ب) در مرسله ابن بکیر که از امام معصوم (علیه‌السلام) در تفسیر آیه خمس از مستحقین آن سوا ل شده بود امام علیه‌السلام در پاسخ ابن بکیر فرموده بود خمسی ما ل خداوند، محسوب می‌شود؛ از آن امام است و خمس رسول خدا هم از آن امام است و خمس که متعلق به ذوی‌القربی، از آن خویشاوندان پیامبر و امام است و سه سهم دیگر خمس از آن ایتام آل رسول والمساکین منهم و ابناءالسبیل منهم (ضمیر «منهم» در آیه به ذوالقربی برمی‌گردد که به بنی‌هاشم تعبیر شده است.) پس این سه سهم مخصوص آنها است به غیر بنی‌هاشم نمی‌رسد133.
ج) علامه آورده است که بعضی از علمای امامیه، منظور از ذی القربی را قرابه وخویشاوندان نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله از ولد هاشم می‌دانند134.
بنابراین با کمک این روایات دانستیم که منظور از ایتام و مساکین و ابن سبیل از بنی‌هاشم هستند که شامل مستحقین خمس هستند و غیر بنی‌هاشم از این گروه مستحقین خارج هستند.
دوم: بررسی شرایط مستحقین خمس
الف) انتساب به هاشم بن عبدمناف
انتساب به هاشم بن عبدمناف از طریق پدر با نسب صحیح یا در حکم صحیح135 اکثریت علمای امامیه بر این عقیده‌اند که اعتبار نسب به هاشم بن عبدمناف فقط از طرف پدر شرط است، نه اعم آن (که منتسب به هاشم، از طریق مادر هم شامل شود) نسب صحيح (آميزش مشروع) يا در حكم صحيح (آميزش به شبهه136)، نه از راه زنا و مانند آن.137
بنابراین طبق نظر مشهور فقهای امامیه کسانی که از طریق مادر فقط به جناب هاشم و عبدالمطلب می‌رسند هاشمی محسوب نمی‌شوند فقط در بین این علما سید مرتضی، صاحب حدائق و شیخ مفید، منتسب به هاشم را از طریق مادر هم کافی می‌دانند و آن را به منتسب از طریق پدر منحصر نکرده‌اند.138
ب) ایمان
یکی دیگر شروط مستحقین خمس ایمان است، صاحب جواهرالکلام، فرموده است گروهی صفت ایمان در مستحقین خمس شرط دانسته‌اند139 بلکه خلافی در این مسئله نیافتم و بلکه در غنیه140 بر این مسئله ادعای اجماع کرده است و دلیل آورده که اگر شک

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره مذهب مالکی، مذهب شافعی، سوره حجرات، قرآن کریم Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره امام صادق، امام رضا ع، مذهب مالکی، فقه امامیه