دانلود پایان نامه ارشد درباره فقهای امامیه، قدر متیقن، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

شود، در اینکه آیا در مستحق خمس ایمان شرط است یا نه بر قدر متیقن اکتفا شده چون خمس به خاطر کرامت و احترام برای مستحقین بنی‌هاشم جعل شده و فرد هاشمی کافر، مستحق خمس محسوب نمی‌شود چون کسی که مؤمن نیست، دشمن خداوند محسوب می‌شود زیرا خمس بجای زکات قرار داده شده است که در مدارک و دیگر کتاب‌ها ادعای اجماع شده است.141
ج) صدق عناوین هاشمی یا بنی‌هاشم بر فرد
در روایات باب خمس ملاک استحقاق خمس صدق عناوینی همچون «هاشم»، «نی هاشم»، «ذریّه هاشم» و «آل هاشم» و امثال آن است؛ بنابراین منظور ما از بنی‌هاشم آل هاشم است زیرا طبق معنای لفظ آل، آل به افراد انسان اضافه می‌شود142 و جناب هاشم بن عبدمناف که به آن اضافه شده، نسل او توسط فر زندان ذکور که دارای نوه‌ی پسری بوده و به‌عنوان عقب و استمرار نسل محسوب می‌شوند تا قیامت هر فرزندی که نسبش از ناحیه جد پدری‌اش به شخص هاشم برسد، آل هاشم و هاشمی به این فرد اطلاق می‌شود.iii ثبوت نسب یکی از شروط و اوصاف مستحقین خمس است که باید نسبت هاشمی بودن فرد مشخص شود تا از مستحقین این گروه محسوب شود.143
مصادیق بنی‌هاشم
برای شناسایی مصادیق بنی‌هاشم باید بررسی شود که نسل جناب هاشم از طریق چه اشخاصی استمرار یافته است.
استمرار نسل هاشم توسط عبدالمطلب
نسل هاشم، منحصر در فرزندان عبدالمطّلب است. كه عبارت‌اند از فرزندان ابوطالب، عباس، حارث و ابولهب. البته امروزه تنها فرزندان ابوطالب و عباس شناخته شده‏اند و از نسل حارث و ابولهب سلسله شناخته شده‏اى وجود ندارد؛ بلكه تنها نسل فراوان، نسل ابوطالب است كه مشمول بركت الهى قرار گرفته است.144
همچنین این برداشت را می‌توان در عبارت کتاب سرائر ابن ادریس، برداشت نمود که بعد از ذکر اسامی فرزندان جناب هاشم بن عبدمناف، تصریح می‌کند نسل این بزرگوار فقط از طریق جناب عبدالمطلب ادامه می‌یابد.145
بنا به روایت ابن الکلبی شاگرد و معاصر امام صادق (علیه‌السلام) از شش پسر هاشم جدّ اعلای پیامبر، تنها عبدالمطلب دارای پسر بود و از بقیه پسران هاشم به «لا عقب146» تعبیر شده، یعنی فرزند ذکوری ندارند. اسد یکی از پسران هاشم دختری به نام فاطمه داشت که مادر علی (علیه‌السلام) بود. «نزله» پسر دیگر هاشم است که فرزندی به نام «ارقم» داشت که فرزند ذکوری از او به جا نماند. عبدالمطلب پسران زیادی داشت، اما نسل‌های موجود از پسران او منحصر به ابوطالب، عباس، ابولهب و حارث‌اند.147
بنابراین بنی‌هاشم عبارت‌اند از: آل ابوطالب، آل عباس که به بنی‌عباس معروفند و نسل بنی‌عباس به عباس ابن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف می‌رسد. آل ابولهب و آل حارث‌اند. با توجه به معنای آل به معنای ذریه و نسل انسان، است ذریه و نسل هاشم تا قیامت فرزندانی که از طریق اجداد پدری به جناب هاشم می‌رسند نسل و فرزند او محسوب می‌شوند.
صاحب کتاب الاحکام مصادیق بنی‌هاشم را این‌گونه نابرده است «هم أربعة بطون: وهم آل علي، وآل جعفر، وآل عقيل، وآل العباس.»148
بنابراین از نگاه امامیه هاشمى يا بنی‌هاشم بنا بر مشهور به افرادى گفته مى‏شود كه از طريق پدر به هاشم بن عبدمناف منتسب هستند.149
نظریه الحاق وعدم الحاق بنی‌مطلب به بنی‌هاشم
در این رابطه دو قول وجود دارد:
الف: ادله قول الحاق بنی‌مطلب به بنی‌هاشم
برخی مراد از ذی القربی را کسانی می‌دانند که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) سهمی از خمس قرار داده است آنها هم بنی‌هاشم و بنی‌مطلب هستند طبق این روایت فرقی بین بنی‌هاشم و بنی‌مطلب نیست.
شیخ طوسی در خلاف ذیل بحث خمس و تقسیم سهم ذوالقربی و با استناد به حدیث جبیر بن مطعم150، قائل به الحاق بنی‌مطلب به بنی‌هاشم شده است و بنی‌مطلب را از مستحقین خمس و دادن زکات به اینها جایز نمی‌دانند مضمون روایتی که شیخ طوسی به آن در اثبات ادعای خود استناد کرده است این است که در جریان تقسیم سهم ذوالقربی توسط نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله علاوه بر بنی‌هاشم به بنی‌مطلب هم از این سهم داد. عثمان و جبیر بن مطعم، آمدند نزد رسول خدا و گفتند که ما منکر فضل و جایگاهی که خداوند متعال به اینها عطا فرموده، نیستیم. ولی به بنی‌مطلب چرا از این سهم دادی درحالی‌که در قرابت و نزدیکی ما و بنی‌مطلب نسبت به شما مساوی هستیم به تعبیر که چرا به ما ندادی. پیامبر در پاسخ آنها فرمودند: (أما بنو هاشم وبنو المطلب فشئ واحد) یعنی اینکه بنی‌هاشم و بنی‌مطلب باهم مساوی‌اند؛ و در بعضی از روایات به جای این تعبیر، (ما فارقونا في الجاهلية والإسلام) آمده است بنی‌هاشم و بنی‌مطلب همچنان که در زمان جاهلیت و قبل از اسلام هیچ فرقی نداشتند151، بعد از اسلام هم یکی و با هم مساوی هستند.iv
نگارنده: این روایت اگر سندش مشکل نداشته باشد ولی قدر متیقن از نظر دلالت مشکل دارد و بنی‌مطلب را شامل نمی‌شود.
محدث بحرانی و ابن جنید علاوه بر بنی‌هاشم، بنی‌مطلب را هم در سهم سه‌گانه خمس152 داخل دانسته‌اند.153 بنابراین اگر مبنا فقط انتساب به هاشم باشد مطلب از دایره هاشمی خارج می‌شود ولی اگر مبنا را نحو تقسیم سهم ذوی‌القربی بدانیم بنی‌مطلب داخل خاندان بنی‌هاشم می‌شود.
ب: ادله قول عدم الحاق بنی‌مطلب به بنی‌هاشم
مرحوم صاحب جواهر معتقد است در الحاق یا عدم الحاق بنی‌مطلب به بنی‌هاشم از جهت استحقاق خمس اختلاف است و در بین فقهای امامیه نظر ثابتی وجود ندارد الا اسکافی که قول الحاق را پذیرفته است بلکه بر عدم الحاق ادعای اجماع شده است بنابراین اکثر علما و فقهای امامیه، رأی به عدم الحاق بنی‌مطلب به بنی‌هاشم را پذیرفته‌اند.154
تحلیل نگارنده: به نظر می‌رسد قول صحیح این باشد زیرا نسب نسل بنی‌مطلب باید به ‌هاشم برسد نه مطلب، بلکه فقط، وجود شخص هاشم، در این سلسله نسب‌ها موضوعیت دارد. نه برادر هاشم بودن در غیر این صورت پس باید احکام خمس بر بنی عبدشمس و بنی‌نوفل بار کرد چون هم برادر مطلب بودن هم پدرشان عبدمناف بود. در نهایت تقریباً اکثر علمای امامیه، این دیدگاه را پذیرفته‌اند.
بنا بر مشهور، فرزندان مطّلب، برادر هاشم جزء خاندان هاشم محسوب نمی‌شوند.155
راه‌های اثبات هاشمی بودن فرد
در اینجا مناسب است که راه‌های شناخت نسب فرد هاشمی را بیان کنیم:
الف) شیاع: شیوع داشتن خبراست به آن اندازه که برای شنونده ظن قوی، به صحت آن پیدا شود.
ب) اقامه بینه از سوی مدعی و یا اجدادش به همراه عدم کذب.
مرحوم صاحب جواهرالکلام آورده که: «نسب فرد هاشمی به‌واسطه شیاع و اقامه بینه توسط مدعی ثابت می‌شود ولی در کشف الاسناد آمده که: صرف ادعای فرد، بر هاشمی بودن او و یا ادعای اجدادش به‌گونه‌ای که گمان به دروغ بودن آن نداشته باشیم هاشمی بودن او ثابت می‌شود ولی احوط آن است که صرف ادعا پذیرفته نشود و از مدعی طلب بینه کرد».156
بنابراین تا اینجا مشخص شد که بنی‌هاشم به کسی گفته می‌شود که نسب او از طریق جد پدری به جناب هاشم بن عبدمناف برسد و این هاشمی بودن هم باید با اقامه بینه از سوی مدعی ثابت شود.
گفتار دوم: بنی‌هاشم از نگاه اهل سنت
اهل سنت همانند امامیه، برای دست‌یابی به مصادیق بنی‌هاشم به آیه خمس استناد کرده‌اند.
رازی یکی از مفسرین اهل سنت در تفسیرش در مسئله ششم: در ذیل آیه خمس، می‌گوید در تعیین، مصداق ذوالقربی اختلاف شده است برخی می‌گویند بنی‌هاشم‌اند شافعی می‌گوید بنی‌هاشم و بنی‌مطلبند و برخی می‌گویند آل علی، آل جعفر، آل عقیل، آل عباس و فرزندان حارثه بن عبدالمطلب هستند و این قول ابی حنیفه است.157
ابن جریر طبری درباره مصداق کلمه ذی القربی اعتقاد دارد که نظرات و اقوال متفاوتی نقل شده یک قول این است که مراد از ذی القربی همان قرابت رسول خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله از بنی‌هاشم است. از مجاهد روایت شده «کان آل محمد لا تحل لهم الصدقه فجعل لهم خمس الخمس» بر خاندان عترت و آل رسول صدقه جایز نیست بر این اساس بجای آن یک‌پنجم خمس را برای آنها قرا داده شده است.158
روایات و کلمات فقهای اهل سنت درباره مصادیق بنی هاشم
روایت زید بن ارقمv
گروهی از اهل سنت برای بیان مصادیق ذوی‌القربی به آیه‌ی تطهیر و روایت زید ابن ارقم استناد کرده‌اند.
این دیدگاه بر آن است که مراد از اهل‌بیت در آیه تطهیر بنی‌هاشم است.159 در زمانی که زید بن ارقم مصادیق اهل‌بیت را بر می‌شمرد شخصی به نام حصین از او می‌پرسد یازید، اهل‌بیت پیامبر چه کسانی هستند آیا زنان او از اهل‌بیت هستند؟ زید جواب می‌دهد، بله جزء اهل‌بیت هستند، ولی اهل‌بیت پیامبر کسانی هستند که صدقه بر آنها حرام است و اینها آل علی عقیل آل جعفر، آل عباس هستند.160
این دیدگاه مستند به این است که زید، اهل‌بیت پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله  را کسانی می‌داند که خداوند زکات را بر آنان حرام کرده است. در این روایت اشارهای به آیه تطهیر نشده است161. برخی همچون ابوالفتوح رازی این قول را شاذ و نادر دانستهاند.162
برداشتهای علمای اهل سنت از «آل»
فقهای اهل سنت، از لفظ آل موجود در روایات برداشت‌های گوناگونی داشته‌اند، ما در این گفتار، در پی به دست آوردن مصداق و افراد بنی‌هاشم از نگاه چهار مذهب اهل سنت، هستیم. بدین‌جهت، نظرات و فتوای علمای این مذاهب، به ترتیب رتبه زمانی، مورد بررسی قرار می‌دهیم.
بنی‌هاشم از نگاه حنفی‌ها:
مناسب است که برای تبین دیدگاه حنفی در این مورد نظر ابو برکات که متعلق به این مذهب است بیان شود.
ابوالبرکات در شرح الکبیر خود، در ضمن بیان اوصاف مستحقین زکات بنی‌هاشم و دایره قرابت آن را مشخص کرده و بنی‌هاشم را این‌گونه بیان کرده است «وعدم بنوة هاشم ثاني أجداده صلى الله عليه وسلم فهو أبو عبد المطلب (لا المطلب) أخو هاشم وهما شقيقان وأمهما من بني مخزوم وهما ولدا عبدمناف و اما عبدشمس ونوفل فالصحيح أنهما ليسا ولدي عبدمناف وإنما هما ابنا زوجته وأمهما من بني عدي وكانا تحت كفالته فنسبا إليه ففرعهما ليس بآل قطعا، وفرع هاشم آل قطعا، وفرع المطلب ليس بآل على المشهور و اما نفس هاشم والمطلب فليس بآل كما هو ظاهر والمراد ببنوة هاشم كل من لهاشم عليه ولادة من ذكر أو أنثى بلا واسطة أو بواسطة غیر اونثی فلا تدخل ولد بناته»163
بنابراین طبق بیان ابوالبرکات این افراد شامل بنی‌هاشم نمی‌شوند
1. خود هاشم و خود مطلب.
2. فرزندان دختر یا نوه دختری. پس دختران هاشم و فرزندان نوه‌ی پسری هاشم را شامل می‌شود.
3. مطلب، برادر هاشم که با برادرش شفیق هم بودند یعنی از یک پدر و مادر بودند164 بنابراین نسل و دودمان و آل مطلب یا بنی‌مطلب از بنی‌هاشم محسوب نمی‌شوند.
4. بنی عبدشمس و بنی‌نوفل. این دو از مطلب نسبت به هاشم، دورتر بودند زیرا مطلب شفیق هاشم محسوب می‌شد اما این دو مادرشان از قبیله بنی عدی بوده و قبل از ازدواج با عبدمناف عبدشمس و نوفل به دنیا آورده بود؛ و از فرزندان عبدمناف محسوب نمی‌شوند؛ و قطعاً از آل عبدمناف یا بنی عبدمناف نیستند. پس وقتی از آل عبدمناف نیستند به‌طریق‌اولی از بنی‌هاشم نیستند زیرا نسب این دو به پدرشان می‌رسد که از قبیله بنی‌هاشم نبودند.
عدم الحاق، آل ابولهب به بنی‌هاشم از نظر مذهب حنفی

به خاطر اینکه احدی از آل ابی‌لهب در مدت زندگی رسول خدا مسلمان نشدند جز قبیله بنی‌هاشم محسوب نمی‌شوند ولی برخلاف این دیدگاه که در کتاب جامع الا وصول آمده عتبه و متعب هردو پسران ابولهب بوده‌اند و در جریان فتح مکه مسلمان شدند و آن دو در جنگ طائف و حنین پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله را همراهی کردند و در مقابل کسانی که می‌گویند ابی‌لهب نسلی از خود باقی نگذاشته است این نظریه است که نسل او عقبه نزد نسب شناسان برخوردار بود‌ند165
بنابراین از نگاه مذهب حنفی، بنی‌هاشم عبارت‌اند از آل علی، آل عقیل، آل جعفر آل عباس و آل حارث، پس بنا بر مبنای این مذهب، بنو ابی‌لهب و بنو مطلب خارج از دایره بنی‌هاشم محسوب می‌شوند.
بنی‌هاشم از نگاه مالکی‌ها:
مالک نیز همانند ابوحنیفه مراد از ذوی‌القربی بنی‌هاشم به تنهای و مراد از بنی‌هاشم هم همان پنج بطن می‌دانند با این تفاوت که فرزندان غالب بن فهیره، از آل

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره مذهب مالکی، مذهب شافعی، سوره حجرات، قرآن کریم Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره امام صادق، امام رضا ع، مذهب مالکی، فقه امامیه