دانلود پایان نامه ارشد درباره فقهای امامیه، تحریم اقتصادی، مذهب مالکی

دانلود پایان نامه ارشد

قول نبی صلّی‌الله‌علیه‌وآله که فرمود: «الولاء لحمه کلحمه النسب330» از نزدیکان آنا ن محسوب می‌شوند گوشت (و خونشان) گوشت (و خون)، بنی‌هاشم است به بیان دیگر خود بنی‌هاشم هستند. قرابت ولایی مثل قرابت نسبی است و در مورد بنی‌هاشم خویشاوندی مثل، ارث، عاقله شدن، وجوب نفقه، ثابت شده است؛ بنابراین ممتنع نیست که حکم تحریم صدقه هم در موالی بنی‌هاشم ثابت باشد.331
ب: ادله مجوزین صدقه به موالی

مذهب مالکی و مذهب حنبلی دادن صدقه به موالی بنی‌هاشم را جایز می‌دانند وبر نظر خود دو دلیل اقامه کرده‌اند.
دلیل اول: عامل شرافت و انتساب، بنی‌هاشم به پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله
همانا صدقه فقط بر ذوی‌القربی به دلیل شرافت انتساب به پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله حرام است و ما این شرافت و انتساب را در موالی بنی‌هاشم نیافتیم.332
دلیل: دوم عدم استحقاق خمس به موالی
به موالی یک‌پنجم خمس که عوض از زکات و صدقه است داده نمی‌شود بنابراین جایز نیست که صدقه و زکات بر آنان حرام باشد و همانند سایر مردم که از خمس سهمی ندارند و صدقه بر ای این مردم جایز است بر موالی بنی‌هاشم هم جایز است.333
مؤلف کتاب العقیده در جواب کسانی که در عدم جواز صدقه به موالی به حدیث پیامبر که فرموده بود مولی القوم من انفسهم، استناد کرده بودند این‌گونه حدیث را توجیه کرده که موالی در استفاده کردن از صدقات که چرک مردم است به پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله اقتدا کنند و تا زمانی که به این اموال احتیاج پیدا نکردن از تصرف و استفاده از صدقات خودداری کنند و چون ابی رافع از بردگان و موالی پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله بود و پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله از او خواسته بود که اگر حقوق و خر جی که من به شما می‌دهم کفایتت می‌کنند سراغ صدقات که چرک مردم است نرو چو ن فانک مولانا و منا.334
فرع هفتم: حکم دادن صدقه به بنی ابی‌لهب
در این رابطه دو قول وجود دارد
الف: قول به تحریم
قول تحریم حرمت صدقه به بنی‌هاشم به دلیل روایتی که در بخاری از پیامبر نقل شده است صدقات چرک کف دست مردم است و برای آل محمد حلال نیست و حدیث دیگری از آن حضرت که می‌فرماید. ما اهل‌بیتی هستیم که صدقه بر ما حلال نیست و بخاری گفته است اینجا هاشمی به‌صورت مطلق آورده (پس بر بنو ابی‌لهب صدقه حرام است.)335
ب: قول به عدم حرمت
دیدگاه قذوری
قذوری یکی از علمای اهل سنت در تفسیر که از هاشمی کرده نامی از آل ابی‌لهب نبرده است و گفته که هاشمی عبارت‌اند از: آل علی، آل عقیل، آل عباس، آل جعفر، آل عقیل، آل حارث بن عبدالمطلب، بنابراین تفسیر حرمت صدقه شامل، آل ابی‌لهب نمی‌شود. چون حرمت صدقه کرامتی است که بنی‌هاشم به خاطر نصرت پیامبر در جاهلیت و اسلام، مستحق آن شده‌اند و این کرامت در اولاد ایشان هم جریان دارد اما ابولهب پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله را بیش‌ازحد مورد اذیت و آزار قرار می‌داد لذا او بجای کرامت و احترام مستحق اهانت است و کرامت تحریم صدقه و زکات شامل او نمی‌شود ابونصر بغدادی گفته است فقط این اشخاصی که اسامی آن ذکر شد حرمت صدقه خودشان و آلشان می‌شود اما غیر اینها (مانند آل ابی‌لهب) صدقه بر آنها جایز است.336
فرع هشتم: حکم صدقه دادن به بنی‌مطلب
ابن قدامه دو روایت کرده که یکی بر حرمت صدقه بر بنی‌مطلب است و دیگر بر جواز آن.
الف: روایتی که دلالت بر تحریم صدقه بر بنی‌مطلب دارد
عبدالله بن احمد و دیگران ذکر کرده‌اند که پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله فرموده است که انما و بنو مطلب لم نفرق فی الجاهلیه و لا فی اسلام، انما نحن وهم شی واحد و شافعی در مسندش علاوه بر این عبارت نسبت بنی‌مطلب و بنی‌هاشم شبک بین اصابعه، به این معنی که این دو درهم آمیختن و درواقع یکی هستند و در ادامه شافعی علت آورده که در تقسیم سهم ذوالقربی در بنی‌مطلب را شریک کرده است و به آنها هم یک‌پنجم یا خمس خمس داده است و از پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله روایت شده است که علت منع بنی‌مطلب از صدقه، کفایت آنها از خمس خمس بوده به این تعبیر که پیامبر از آنها سؤال می‌کند، آیا یک پنج خمس شما را کفایت می‌کند.337
استدلال شافعی بر تحریم صدقه بنی‌مطلب
چون بنی‌مطلب نیز همراه پیامبر به شعب ابی‌طالب رفتند و با مقاومت در برابر آزار و اذیت‌های قریش و تحمل گرسنگی و تحریم اقتصادی ظالمانه‌ی آنان پشت رسول اکرم را خالی نکردند، پس آنان را نیز بایستی به بنی‌هاشم الحاق کنیم و آن‌ها را ازجمله‌ی خاندان و آل پیامبر به شمار آوریم.338
ب: روایتی که دلالت بر جواز دادن صدقه و یا زکات بر بنی‌مطلب می‌کند
ابوحنیفه گفته است که طبق آیه انما الصدقات للفقرا و المساکین، این صدقات متعلق به عموم فقرا است اما از این آیه به‌واسطه قول نبی صلّی‌الله‌علیه‌وآله فرموده: «انما الصدقات لا تنبغی لآل محمد» بنابراین پس وجوب حرمت فقط اختصاص به بنی‌هاشم دارد و قیاس بنی‌مطلب با بنی‌هاشم صحیح نیست چون بنی‌هاشم نزدیک‌تر به پیامبر و شریف‌تر از بنی‌مطلب هستند و بنی‌هاشم برخلاف بنی‌مطلب از آل نبی محسوب می‌شوند و صرف اینکه مشارکت بنی‌مطلب با بنی‌هاشم در خمس خمس به مجر قرابه از مستحقین خمس محسوب نمی‌شوند زیرا بنی عبدشمس و بنی‌نوفل در قرابت با پیامبر، با بنی‌مطلب مساوی بودند و پیامبر، چیزی از خمس به آنها نداد و مشارکت و یاری‌رساندن بنی‌مطلب، به بنی‌هاشم در شعب ابیطالب دلیل حرمت صدقه بر بنی‌مطلب نمی‌شود339

نتیجه فصل سوم

1. قول اکثر قریب به‌اتفاق اصحاب عدم جواز پرداخت زکات واجب غیرهاشمی به هاشمی است الا در اضطرار و ناکافی بودن خمس. در مقابل قول مشهور یکی از فقهای متقدم در مسئله‌ی زکات (شیخ صدوق) و یکی از فقهای متأخر (صاحب جواهر) در مسئله‌ی زکات فطره به جواز قائل شده‌اند.
2. مذهب زیدیه برخلاف مذهب امامیه؛ و اهل سنت، فتوا به حرمت، پرداخت صدقه فرد، هاشمی به هاشمی داده‌اند حتی در زمان اضطرار و تنگدستی و خطر مرگ، باز نمی‌توانند از صدقه استفاده کنند و باید خوردن میته را بر آن مقدم بدارند مگر اینکه خوردن میته برای او ضرر داشته باشد می‌تواند صدقه را به‌عنوان قرض بگیرد و باید و هر وقت تمکن، یافت قرضش را پس بدهد.
3. قول به جواز زکات واجب به بنی‌هاشم پس از وفات پیامبر در هر چهار مذهب اهل سنت قائل دارد و از میان ائمه‌ی مذاهب اهل سنت منقول از ابوحنیفه و مختار محمد بن الحسن الشیبانی است و از معاصرین رأی مختار و ارجح یوسف القرضاوی این است که عدم حلیت اعطای زکات به بنی‌هاشم و بنی‌عبدالمطلب مختص به زمان حیات پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله بوده و پس از ایشان با تمام آحاد امت اسلام علی السواء برخورد می‌شود، زکات از اغنیاء گرفته‌شده به فقرای امت اعم از هاشمی و غیرهاشمی داده می‌شود؛ بنابراین مسئله در اهل سنت اجماعی نیست، اگرچه قول به حرمت همچنان قول مشهور و اکثر است.
4. اکثر علمای امامیه و اهل سنت، در حرمت و عدم حرمت صدقات بین واجب و مستحب بر بنی‌هاشم، قول به‌تفصیل را پذیرفته‌اند صدقه واجب حرام و صدقه مستحبی را جایز می‌دانند و صدقه واجب، در چند صورت فرد هاشمی، می‌تواند از صدقات واجب استفاده کنند که این امور عبارت‌اند از: الف)‌ عارض شدن حالت اضطرار. ب) زکات دهنده هاشمی باشد. ج) صدقه از افراد و مصادیق سبیل الله باشد. همانند موقوفات عمومی زیرا این موارد بعد از وفق صدقه محسوب نمی‌شود 4 هاشمی اگر چیزی از مستحق و یا امام دریافت کن برای او جایز است زیرا در این صورت صدقه محسوب نمی‌شود.
5. بسیاری از فقها، «هاشمی نبودن» را نیز شرط لازم برای تصدی امور زکات دانسته‌اند: ولی با این وجود، در جواز وعدم جواز مسئولیت‌پذیری فرد هاشمی به‌عنوان متولی یا عامل بودن در امر زکات بین برخی از فقهای اهل سنت اختلاف است و برخی صحت آن را مشروط تعیین دستمزد و حقوق برای عمال هاشمی، جایز است زیرا آنچه این افراد دریافت می‌کنند زکات نیست بلکه دستمزد و پاداش کاری است که انجام داده‌اند.
6. در الحاق دیگر صدقات واجب (کفارات و نذورات) به زکات مال و فطره بین فقهای امامیه و اهل سنت اختلاف‌نظر وجود دارد در میان امامیه برخی ازجمله مرحوم صاحب جواهر علاوه بر کفارات و نذورات زکات فطره هم نیز از زکات مال جدا می‌دانند و فتوا به جواز آن داده است و در میان اهل سنت، مذهب حنفیه و مالکیه و شافعی به عدم جواز اخذ آن فتوا داده‌اند و دلیل آورده‌اند که بر محمد و آل او صلّی‌الله‌علیه‌وآله کفاره بمین و ظهار و قتل و جزا الصید و عشر الارض و غله الوقف، جایز نیست و حنابله در عدم جواز اخذ کفاره توسط فرد هاشمی، این کفارات شبیه زکات است و از ابویوسف، حنفی مذهب در مورد اخذ غله الوقف، درصورتی‌که وقف مخصوص بنی‌هاشم باشد فتوا به جواز داده است زیرا وقف برای اینها (بنی‌هاشم) به‌منزله وقف برای اغنیا است اما اگر وقف برای فقرا باشد و نامی از بنی‌هاشم برده نشود، این وقف جایز نیست.
7. در میان فقیهان امامیه، حکم حرمت صدقه را در فرد هاشمی که فقط از طرف جد پدری به جناب هاشم بن عبدمناف، منسوب باشند جاری می‌دانند به‌جز «سید مرتضی» و «شیخ یوسف بحرانی» و «مقدس اردبیلی» این حکم حرمت را علاوه بر فرد هاشمی که از جانب پدر، فرد هاشمی که از جانب مادرش فقط نسبش به هاشم می‌رسد تعمیم داده‌اند.
8. کسانی که صدقات واجب، بر آنها حرام است بنی‌هاشم و بنی‌عبدالمطلب هستند و شامل مطلب عموی عبدالمطلب نمی‌شود و این امر بدون هیچ اختلافی حکایت شده و امری مسلم هست الا اینکه شیخ مفید در رساله غریه و ابن جنید اسکافی این دو بزرگوار علمای شافعی و برخی از حنابله تحریم را به‌علاوه بر بنی‌هاشم به بنی‌مطلب هم تعمیم داده‌اند.
9. علمای امامیه و اکثر علمای اهل سنت پرداخت صدقه واجب را به بر زنان پیامبر و موالی بنی‌هاشم جایز می‌دانند.
10. علما و فقهای امامیه و اهل سنت، در حرمت صدقات واجب بر پیامبر و امام، ادعای اجماع کرده‌اند ولی در مورد حرمت و عدم حرمت صدقه مستحبی بر پیامبر و امام بعد از او بین آنها اختلاف‌نظر وجود دارد.

نتیجه‌گیری کلی
1. مراد از صدقه، اعطای چیزی به دیگری است به‌قصد تقرب به خدا و بدون هیچ چشم‌داشتی که شامل صدقه‌ی مستحبی و واجب است. صدقه‌ی واجب، خود به زکات مال، فطره، کفارات و نذورات، تقسیم می‌شود.
2. در روایات باب خمس، ملاک استحقاق خمس، صدق عناوینی همچون «هاشم»، «بنی‌هاشم»، «ذریّه هاشم» و «آل هاشم» و امثال آن است؛ بنابراین منظور ما از بنی‌هاشم آل هاشم است زیرا طبق معنای لفظ «آل»، این واژه به افراد انسان اضافه می‌شود. در این بحث نیز «آل» به هاشم بن عبدمناف اضافه شده است. بنابراین تا قیامت هر فرزندی که نسبش از ناحیه‌ی جد پدری‌اش به شخص هاشم برسد، آل هاشم محسوب شده و عقب و استمرار نسل ایشان است؛ به‌خلاف نظر برخی علمای اهل سنت که آل پیامبر و هاشم را شامل نسل و فرزندان او تا قیامت نمی‌دانند.

3. اکثریت علمای اسلامی بر این عقیده‌اند که اعتبار نسب به هاشم بن عبدمناف فقط از طرف پدر شرط است، نه اعم آن (که از طریق مادر باشد) و نسب باید صحيح (آميزش مشروع) يا در حكم صحيح (آميزش به شبهه) باشد؛ نه از راه زنا و مانند آن. قرابت پیامبر فقط کسانی را که فرزندان عبدالمطلب هستند (و خمس به نفس عبدالمطلب مقرر شده است) شامل می‌شود؛ نه کس دیگر. به‌جز «سید مرتضی» و «شیخ یوسف بحرانی» و «مقدس اردبیلی» این حکم حرمت را علاوه بر انتساب پدری، به انتساب مادری به هاشم تعمیم داده‌اند.
4. در تعیین، مصداق بنی‌هاشم بین علمای اهل سنت اختلاف‌ است. شافعی، بنی‌هاشم و بنی‌مطلب را، ابوحنیفه، آل علی، آل جعفر، آل عقیل آل عباس و فرزندان حارث بن عبدالمطلب را و برخی از مالکیه، فرزندان غالب بن فهیر را داخل در بنی‌هاشم می‌دانند و اکثراً آل ابی‌لهب را به دلیل صفت کفرش از دایره‌ِ‌ی بنی‌هاشم خارج می‌دانند.

5. اکثر علمای امامیه و اهل سنت، در حرمت و عدم حرمت صدقات بین واجب و مستحب بر بنی‌هاشم، قول به‌تفصیل را پذیرفته‌اند؛ آنها صدقه‌ی واجب را حرام و صدقه مستحبی را جایز می‌دانند. در چند صورت فرد هاشمی، می‌تواند از صدقات واجب استفاده کند که این امور عبارت‌اند از: 1. عارض شدن حالت

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره بیت‌المال، مذاهب اسلامی، مذهب مالکی، موقوف علیه Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره عروه الوثقی