دانلود پایان نامه ارشد درباره علامه طباطبایی، امام حسین، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

معنای حصر امتیاز عصمت برای افراد خاص از اهل بیت ( دارد چنانکه از لفظ «إنّما» جز این فهمیده نمی‌شود و این موضوع با تعریف اراده تکوینی موافقت می‌کند یا آیه کریمه را طبق روش آلوسی در مقام شرط و جواب تصور کرد و این برداشت هر چند با اراده تشریعی، الهی همراه است ولی با معنای ظاهر از انّما منافات دارد.110
که قطعاً معنای اول که واژه انّما دلالت بر حصر داشته و قرینه و نشانه‌ای قوی به دریافت اراده تکوینی از عبارت «یریدالله» دارد.

ب) تبیین آیه از دیدگاه مفسرین شیعه
نظر علامه حویزی در نورالثقلین
ایشان حدود 24 روایت در ذیل آیه شریفه که در این روایات ضمن معناشناسی واژه‌های “رجس” و “تطهیر” به شأن نزول آیه که در حق اهل بیت ( نازل شده، اشاره می‌کند و همین معنا را در نقل روایات دنبال می‌کند111، ما به چند روایت در ذیل این آیه شریفه نقل می‌کنیم.
در عیون اخبار الرضا در باب نشسته علمی مأمون، امام رضا ( درباره فرق بین امت و عترت روایتی طولانی آورده است که در فرازی از آن آمده است که مأمون گفت: عترت طاهره، چه کسانی هستند؟ حضرت فرمود: همانان که خداوند در کتاب خود این گونه توصیفشان کرده است «إنّما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهّرکم تطهیرا». آنان همان کسانی هستند که پیامبر( درباره ایشان فرموده است: من دو چیز گران بها را در میان شما می‌گزارم؛ کتاب خدا و عترتم که اهل بیتم هستند آن دو از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا آنکه در کنار حوض کوثر بر من وارد شوند، پس ای مردم مشاهده کنید بعد از من چطور با آنها مواجهه می‌شود، ای مردم، به آنان چیزی نیاموزید زیرا آنان از شما دانشمندترند.112
در کتاب خصال در احتجاج حضرت علی ( بر ابوبکر آمده است که فرمود: تو را به خدا سوگند می‌دهم، آیه تطهیر از آلودگی درباره من و خانواده‌ام و فرزندانم نازل شد، یا برای تو و خاندان تو؟ ابوبکر گفت: بلکه برای تو و خاندان تو؛ امام فرمود: تو رابه خدا سوگند می‌دهم در روز اجتماع کساء، پیامبر ( برای من و خانواده و فرزندان من دعا کرد و فرمود: «یا رب هولاء اهل بیتی فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا» اینان خاندان منند و از آتش دورشان دار یا برای تو؟
ابوبکر گفت: البته برای تو و خانواده تو.113
که البته این حدیث طولانی است و ما به اختصار از کتاب شریف خصال آوردیم.
در اصول کافی، محمدبن علی از امام صادق ( روایت کرده است که در تفسیر قول خدای عزّوجل «إنّما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا» فرمود: مقصود ائمه ( و ولایت آنان است، هر که به آن درآید، در خانه پیامبر ( گام نهاده است.114
علامه حویزی با نقل این تعداد روایات، آیه را در شأن اهل بیت کساء می‌داند و آنها را معصوم از هر لغزش و خطا می‌داند.
نظر علامه بحرانی در البرهان
ایشان به دلیل اهمیت این آیه در اثبات عصمت اهل بیت ( و همچنین منقبت و فضیلت آنها در وجود مقدس آنها، حدود شصت و چهار روایت مفصل در تأیید این مطلب در ذیل آیه آورده است.115
ما در اینجا به روایات مختصری که ایشان در ذیل روایت آورده است اشاره می‌کنیم:
علی بن حسان واسطی، از عمویش عبدالرحمن بن کثیر نقل کرده که وی گفت: محضر ابا عبدالله ( عرضه داشتم: مقصود خداوند از این آیه چیست؟
«خداوند می‌خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد»
حضرت فرمودند: «این آیه در شأن نبی مکرم اسلام ( و امیرالمؤمنین و حسن و حسین و فاطمه( نازل شده است، پس از آنکه خداوند عزّوجل نبیّ مکرمش را از این دنیا برد، امیرالمؤمنین ( و سپس امام حسن و پس از آن امام حسین ( را به جای آن حضرت قرار داد، سپس تأویل این آیه به وقوع پیوست.
«و إولوا الارحام بعضهم اولی ببعض فی کتاب الله » یعنی «خویشاوندان در کتاب خدا به یکدیگر سزاوارترند یعنی حضرت علی ابن الحسین ( امام بعد از پدر گردید و سپس امامت در فرزندان ایشان (امام سجاد () جاری شد، پس اطاعت ایشان، اطاعت خدا و نافرمانی آنها نافرمانی خدای عزّوجل است.116
محمدبن عباس به اسناد خویش روایت نمود که پیامبر اکرم (روزی در خانه ام سلمه بود. حریره‌ای آورده‌اند. حضرت علی(و فاطمه (و امام حسن و امام حسین ( را نیز دعوت کردند، همه از آن غذا خوردند بعد یک کسای خیبری بر روی ایشان انداخت و این آیه را قرائت نمود: «خداوند می‌خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد» ام سلمه گفت: یا رسول الله( آیا من نیز از اهل بیت هستم؟ فرمود: تو عاقبت به خیری.117
همچنین روایت نموده که حضرت علی ابن ابیطالب ( فرمود: «خداوند به ما اهل بیت ( فضیلت بخشیده است. چگونه چنین نباشد یا اینکه در این آیه می فرماید: «خداوند می‌خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد» خداوند ما را تطهیر نموده از زشتی ها چه آشکارا و چه پنهانی، ما بر طریقۀ حق هستیم.
علامه بحرانی با نقل این 64 روایت به طور مسلم و مستند آیه ذیل الذکر را بر عصمت اهل بیت و فضائل و مناقب آنها به اثبات می‌رساند و با توجه به «إنّما» در ابتدای آیه دلالت بر حصر را مسجّل می‌داند.118

نظر علامه طباطبایی در المیزان
ایشان در ذیل آیه شریفه ابتدا به کلمه «إنّما» اشاره فرموده و می‌فرماید: این کلمه انحصار خواست خدا را می‌رساند و این معنا را می‌رساند که خداوند خواسته رجس و پلیدی را تنها از اهل بیت دور کند و به آنان عصمت دهد.119
اهل بیت چه کسانی هستند؟
علامه طباطبایی می‌فرماید: به طور مسلم فقط زنان پیامبر ( اهل بیت او نیستند، زیرا این امر صحیح نیست که ضمیر زنان را به مردان ارجاع دهد و به زنان گفت «عنکم» بلکه اگر فقط همسران اهل بیت بودند باید می‌فرمود «عنکنَّ» ایشان سپس به نقل نظر آلوسی در روح المعانی و دیگر نظرها می‌پردازد و آنها را رد می‌کند، با این جواب نظر زمخشری که قائل به اینکه آیه در شأن همسران پیامبر نازل شده نیز رد می‌شود.120 و بنابر آنچه گفته شد، نظر علامه این است که واژه «اهل بیت» در عرف قرآن اسم خاص است که هر کجا ذکر شود، منظور از آن پنج تن آل عبا هستند و به هیچ کس دیگر اطلاق نمی‌شود.121

نقد اقوال مفسرین اهل سنت
علامه به بعضی از اشکالات اهل سنت اشاره نموده و آنها را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهند و ما به اختصار به چند اشکال و جواب اشاره می‌کنیم.
اشکال اول: اگر گفته شود مراد از بردن رجس و تطهیر کردن، همانا تقوای شدید و کامل است و معنای آیه این است که این تشدیدی که در تکالیف متوجه شما کردیم و در برابر اجر دو چندان هم وعده‌تان دادیم، برای این نیست که خود ما از آن سودی ببریم، بلکه برای این است که می‌خواهیم پلیدی را دور نموده و تطهیرتان کنیم.
در این معنا هم اختصاص رعایت شده و هم عمومیت خطاب به همسران پیامبر عظیم الشأن( و به دیگران، لذا در این آیه ابتدا خطاب را متوجه همسران پیامبر کرده و سپس با ضمیر «عنکم» خطاب را متوجه عموم می‌کند.
جواب: علامه می‌فرماید این حرف صحیح نیست، زیرا که خطاب در آخر متوجه غیر ایشان شده و اگر گفته شود خطاب هم متوجه همسران و هم غیر آن را شامل می‌شود، می‌گوییم این حرف باطل است، برای اینکه غیر همسران شریف در تشدید تکالیف نبودند و اجر دو چندان هم ندارند و در این صورت معنا ندارد که خداوند سبحان بفرماید: اگر به شما همسران رسول خدا ( تکالیف دشوارتری کردیم، برای این است که عموم مسلمانان و شما را پاک نموده و پلیدی را از همه دور کنیم.
اشکال: چرا خطاب نمی‌تواند هم متوجه رسول گرامی ( و هم همسران آن حضرت شود با اینکه خود تکلیف رسول الله( هم مانند همسرانش شدید است؟
علامه در پاسخ می‌فرمایند: نباید همسران آن حضرت( را با خود ایشان مقایسه کرد، چون حضرت مؤید به داشتن عصمت خدایی است، و این موهبتی است که با عمل و اکتساب به دست نمی‌آید تا خداوند به ایشان بفرماید تکیلف تو را تشدید کردیم و اجرت را مضاعف نمودیم، تا پاکت کنیم. البته علامه می‌افزاید ما این اشکال را در تصحیح نظرات کسانی که می‌گویند آیه فقط در شأن همسران پیامبر( نازل شده است آورده‌ایم و الاّ هیچ مفسری چنین اشکالی نکرده و این صرف احتمال است.122
شأن نزول آیه از دیدگاه علامه طباطبایی
علامه می‌فرماید: بیش از هفتاد حدیث که بیشتر از طریق اهل سنت نقل شده، وجود دارد و اهل سنت آنها را از طریق بسیاری، از ام سلمه، عایشه، ابی سعید خدری، سعد، وائله بن الاسقع، ابی الحمراء، ابن عباس، ثوبان (غلام آزاد شده پیامبر ()، عبدالله بن جعفر، علی، حسن بن علی ( که تقریبا از چهل طریق روایت کرده‌اند.
همچنین امامیه آن را از طریق حضرت علی (، امام سجاد، امام باقر، امام صادق و امام رضا ( و از ام سلمه، ابی ذر، ابی لیلا ابی الأسود دؤلی، عمربن میمون ازدی و سعدبن ابی وقاص، بیش از سی طریق نقل کرده‌اند.123
و همه آنها تأیید می‌کنند که این آیه در شأن رسول خدا (و علی و فاطمه و حسن و حسین ( نازل شده است و احدی در این فضیلت با آنها شرکت ندارد.
البته ما نیز در نقل اقوال مفسرین اهل سنت و همچنین شیعه برای نمونه به چند روایت اشاره نمودیم.

پاسخ به یک شبهه مهم در مورد شأن نزول آیه
صاحب المیزان با طرح اشکالاتی در ذیل شأن نزول به همه پاسخ مستدل می‌دهد و در اینجا به رعایت اختصار و اهمیت بحث به یکی از مهمترین اشکال اشاره می‌شود:124
اشکال: در مورد شان نزول آیه روایاتی که با قرآن مخالف هستند باید طرح شود و به آنها اعتنا نشود زیرا که روایت هر چقدر هم صحیح هم باشد، وقتی آن را می‌پذیریم که با نص صریح قرآن منافات نداشته باشد و روایات مذکور مخالف قرآن است، برای اینکه آیه مورد بحث دنبال آیاتی قرار دارد که خطاب در همه‌ی آنها به همسران رسول خدا ( است، پس باید خطاب در این آیه نیز به ایشان باشد و این آیه به همراه آیات قبل و بعد نازل گردیده و دلالت بر همسران رسول الله می کند.
پاسخ: علامه می‌فرماید: اتفاقاً همه اشکالات در همین حرف است، که آیا آیه مورد بحث متصل به آن آیات است یا نه؟ زیرا روایاتی که بدان اشاره شد همین را منکر است و می‌فرماید آیه مورد بحث به تنهایی و در این واقعه جداگانه نازل شده و حتی در بین این هفتاد روایت، روایتی هم وجود ندارد، که بگوید آیه شریفه به دنبال آیات مربوط به همسران رسول خدا ( نازل شده، و حتی هیچ‌یک از مفسرین نیز این حرف را نزده است، حتی آنها هم گفته‌اند آیه‌ی مورد بحث همسران رسول خدا( است مانند عکرمه و عروه، نگفته‌اند که این آیه شریفه در ضمن آیات دیگر وارد شده است. و همین مطلب در ذیل نظرات مفسرین که پیشتر گذشت نیز به وضوح قابل برداشت است.
پس معلوم می‌شود جمله مورد بحث نسبت به آیه بعد و قبل نظیر آیه «الیوم یئس الّذین کفروا»125 است که در وسط آیاتی قرار گرفته که آنچه خوردنش حرام است می شمارد. و در نتیجه کلمه اهل بیت در عرف قرآن اسم خاص است که هر جا ذکر شود، منظور از آن، این پنج تن هستند یعنی رسول الله (، علی، فاطمه، حسن و حسین( است و بر هیچ‌کس دیگر اطلاق نمی‌شود، هر چند که از خویشاوندان و اقربای آن جناب باشد، البته این معنا، معنایی است که قرآن کریم لفظ مذکور را بدان اختصاص داده، وگرنه برحسب عرف عام، کلمه مزبور بر خویشاوندان نیز اطلاق می‌شود.126

واژه شناسی «رجس» و حمل آیه بر عصمت اهل بیت
رجس صفتی است از ماده رجاست یعنی پلیدی و قذارت، و این کلمه بر هر معنا که باشد نسبت به انسان عبارت است از ادراکی نفسانی و اثری شعوری، که از علاقه و بستگی قلب به اعتقادی باطل با عمل زشت حاصل می‌شود و با در نظر گرفتن کلمه رجس در آیه شریفه که الف و لام دارد، جنس را می‌رساند، بنابراین معنایش این می‌شود که خدا می‌خواهد تمامی انواع پلیدی‌ها و هیأت‌های خبیثه و رذیله را از نفس شما ببرد و چنین ازاله‌ای با عصمت الهی منطبق می‌شود.127 بنابراین می‌فرماید: «عصمت صورت علمیه‌ای است در نفس که انسان را از هر باطلی، چه عقاید و چه اعمال حفظ می‌کند، پس آیه شریفه یکی از ادله عصمت اهل بیت است.»128

جمع

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره امام حسین، تفسیر قرآن، معناشناسی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره علمای شیعه، امیرالمومنین، علامه طباطبایی