دانلود پایان نامه ارشد درباره رشد و بالندگی، قرآن کریم، اعداد و ارقام، گناهان کبیره

دانلود پایان نامه ارشد

فرمود (انها لا تحل لنا آل محمد، انما هی أوساخ الناس)
همانا آن زکات برای ما که آل محمد صلّی‌الله‌علیه‌وآله هستیم حلال نیست زیرا به‌درستی که آن آلودگی‌های مردم است که در فرایند زکات از آنان زدوده شده است.29.
علاوه بر دلایل فوق، خداوند فرموده خذ من امولهم (و نفرموده خذ من مالهم) چون خداوند با بکار بردن مفهوم من اموالهم، اراده کرده که زکات به تمام اموال مختلف تعلق می‌گیرد و ضمیر هم نیز به‌اتفاق جمهور مفسرین به عموم مسلمان برمی‌گردد و ازآنجایی‌که تمام مسلمان در برابر قوانین و احکام الهی مساوی‌اند، با توجه به این آیه فوق، زکات به تمام اموال مسلمین، تعلق می‌گیرد30.
این حدیث می‌تواند قرینه‌ای دال بر آن باشد که مراد از «صدقه» در آیه مذکور همان زکات است زیرا مجازاً میان این حدیث و آخر آیه‌ی مورد بحث رابطه‌ای را می‌توان احساس کرد و آن اینکه در حدیث از «اوساخ (آلودگی‌ها)» سخن به میان آمده و در آخر آیه‌ی مذکور نیز خداوند بحث تطهیر و پاکی از ناپاکی‌ها را ذکر کرده و فرموده است: (تطهرهم وتزکیهم) «پاکشان سازی و تزکیه‌شان گردانی».31
رابطه بین معنای لغوی و اصطلاحی زکات
تناسب معنایی لغوی زکات با معنای اصطلاحی، وجه نام‌گذاری این فرضیه دینی به زکات بدان سبب است که موجب رشد ارتقای (سطح معیشتی) فقرا می‌گردد و بدین ترتیب شخص فقیر با بهره‌مند شدن از مال زکات، هم به لحاظ مادی وهم به نظر شخصیتی رشد می‌کند (و سرمایه و کمال او افزون می‌گردد.)32
همان‌گونه که امام نووی از واحدی نقل کرده، بدان جهت مال تفکیک‌شده از سایر اموال را زکات خوانده‌اند که موجب زیاده شدن اموال مذکور و مصون ماندن آنها از آفات می‌گردد33. در حقیقت با زکات دادن نه‌تنها مال پاک گردیده و افزون می‌شود بلکه این پاکی (و برکت) به شخص زکات دهنده نیز سرایت می‌کند.
دکتر مصطفی الزلمی می‌گوید: «زکات در لغت به معنای رشد و بالندگی، است ولی دین اسلام، با آیه، «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً»، به معنای زکات معنای تازه‌ای و خاصی داد و البته با معنای لغوی خود پیوند دارد چون خود زکات دادن، اولاً سبب ایجاد پیوند و دوستی میان ثروتمند و فقیران، می‌شود ثانیاً به‌واسطه برقراری این پیوند و دوستی، میان، این دو قشر، سبب رشد و بالندگی اموال و دارایی‌ها می‌شود.
بنابراین شخص مکلف با پرداخت زکات و برطرف کردن نیاز مستحقین، دارایی ثروتمندان، از تهدید و تجاوز نیازمندان در امان می‌ماند.»34
مصارف صدقات
صاحب البحرالرائق فی شرح کنزالدقائق در ضمن تعریف زکات، شرایط مستحقین، اوصاف مستحقین، شرایط وجوب و پرداخت زکات را به‌طور خلاصه بیان کرده است.
ایشان در تعریف زکات می‌گوید «هی (زکات) تملیک المال من فقیر مسلم غیرهاشمی و لا مولاه بشرط قطع المنفعه عن الملک من کل وجه لله تعالی و شروط وجوبها العقل والبلوغ والاسلام والحریه و ملک نصاب حولی فارغ عن الدین و حاجته الاصلیه تام و شرط ادائها مقارنه».35
ما فقط به بیان تفصیلی مستحقین و اوصاف آن می‌پردازیم متعرض دیگر فروعات زکات نمی‌شویم زیرا خارج از محل بحث ما است.
مستحقین صدقه واجب (زکات مصطلح فقهی)
مذهب امامیه و اهل سنت، مستحقین زکات را همان اصناف هشتگانه‌ای که قرآن کریم معرفی فرموده، می‌دانند البته برخی هم نه صنف می‌دانند و فقیر و مسکین را جدا از هم آور دهند و در بعضی از مصادیق اصناف مستحقین ز کات باهم اختلاف دارند.
اول و دوم
فقیر و مسکین و حال مسکین از فقیر سخت‌تر است و فقیر شرعی کسی است که مصارف سالیانه خود و عیالش را نداشته باشد در غیر این صورت غنی محسوب می‌شود36
سوم
عاملین و آنها کسانی هستند که از جانب امام یا نایب خاص یا عاملین آن بزرگوار منصوب‌اند برای گرفتن زکات و ضبط و حساب آن و رساندن آن به امام یا حاکم شرع یا رسانیدن به فقرا به اذن او بنابراین عمل زکات مقابل عمل خود مستحق سهمی از زکات است هرچند غنی باشد37
البته در عامل زکات بودن برخی از فقها عدم هاشمی و سیادت شرط است و در این بحث، اختلاف بین فقهای مذاهب است که به امید خدا در فصل سوم از آن، بحث خواهیم کرد
چهارم
مؤلفه قلوبهم، ایشان کفاری هستند که به زکات دادن به ایشان، تألیف قلوب آنها، مقصود باشد تا مایل به اسلام شوند و یا در جهاد دفاع مسلمانان، با کفار، همراهی با مسلمین نمایید
و همچنین ضعفا العقول از مسلمین برای تقویت اعتقاد آنها و یا رغبت آنها به همراهی جهاد یا دفاع.38
پنجم
آزادی بندگان، به جهت عدم موضوعیت در دنیای امروز از این بحث گذر می‌کنیم.
ششم
قرض داران که عاجز از ادای آن باشند هرچند معاش خود را داشته باشند و معتبر است در آنچه قرض کرده صرف معصیت نکرده باشد و الا از این سهم نباید به آنها بدهند ولی از دیگر سهم‌ها مانند سهم فقرا و ابن سبیل جایز است39
هفتم
فی سبیل الله و آن هر کار خیری است مثل ساختن پل و بنای مدرسه و مسجد و کاروانسرا و مانند آنها و تعمیر آنها خلاص کردن مؤمنین از دست ظلمه و اصلاح میان مردم و رفع شر و فتنه از میان مسلمین.40 جمهور اهل سنت در تفسیر «فی سبیل الله» با فقه اهل‌بیت علیهم‌السلام اختلاف دارند. آنان می‌گویند: مراد از «فی سبیل الله»، مجاهدینی هستند که به میل خود در جنگ برای دفاع از اسلام شرکت می‌کنند. ولی امامیه معتقدند راه خدا عام است، برای جنگجویان، تعمیر مساجد و بیمارستان و مدارس و دیگر مصالح عمومی41.
البته برخی از علماء اهل سنت همانند شیعه به توسعه در معنای «فی سبیل الله» قائلند که در اینجا به نظر بعضی از آنان اشاره می‌کنیم.
1 ـ فخر رازی:
«أنّ ظاهر اللفظ فی قوله تعالی: «فی سبیل الله» لا یوجب القصر علی الغزاة».42
«ظاهر لفظ «فی سبیل الله» موجب حصر در جنگجویان نیست.»
2 ـ رشید رضا:
«التحقیق أنّ سبیل الله هنا؛ مصالح المسلمین العامّة الّتی بها قوام الدین و الدولة دون الافراد.43»
«واقعیت آن است که سبیل الله در اینجا، مصالح عمومی مسلمانان است که قوام دین و دولت اسلام بدان وابسته است، نه اشخاص و افراد.»
3 ـ شیخ محمد شلتوت:
وی در جواب یک استفتا در مورد صرف زکات در امور مربوط به مساجد می‌نویسد:
«والصرف علی المسجد فی تلک الحالة یکون من المصرف الذی ذکر فی آیة المصارف الواردة فی السورة باسم «سبیل الله» و هذا مبنی علی اختیار أنّ المقصود بکلمة «سبیل الله» المصالح العامة.»
«صرف در مساجد در این حالت، از مصرفی است که در آیه مربوط به مصارف زکوة به اسم «سبیل الله» آمده است و این مبنی بر اختیار این مطلب است که مقصود به کلمه «سبیل الله» مصالح عمومی مسلمین است.»44.
هشتم
ابن السبیل و آن مسافری است که نفقه‌ی او تمام شده یا راحله او تلف شده باشد که نتوانند برگردد هرچند در وطن خود غنی باشد البته به‌شرط آنکه نتواند در سفر قرض کند یا چیزی بفروشد و مانند آن و به شرط آنکه سفر او معصیت نباشد و مقدار زکات باید به‌اندازه‌ی رفع حاجت، لایق و در شأن او از ملبوس وماکول ومرکوب یا قیمت آنها یا اجرت آن به او بدهند45
اوصاف مستحقین زکات
اول ایمان پس به تمام اقسام کافر نمی‌توان داد مانند فرقه‌هایی از مسلمانان حتی به مستضعفین آنها مگر از سهم سبیل الله در بعضی موارد
دوم عدالت نزد مشهور قدما از برخى آنان، شرط بودن اجتناب از گناهان کبیره نقل شده است؛ لیکن مشهور متأخران، در مستحق زکات، عدالت را شرط ندانسته‌اند46.
بسیارى از معاصران گفته‌اند: احتیاط واجب آن است به کسى که آشکارا مرتکب گناه کبیره، به‌ویژه شراب‌خواری مى‌شود47، زکات داده نشود. البته اگر زکات، مصداق اعانت و کمک به گناه و تشویق بر کار ناشایست باشد، بی‌شک جایز نخواهد بود48.
بنابراین باید به‌گونه‌ای باشد که دادن زکات به او اعانت و کمک بر گناه نباشد و جایز نیست زکات دادن به کسی که صرف معصیت می‌کند به‌ویژه درصورتی‌که ندادن به او سبب شود که دست از معصیت بردارد بنا بر اعتبار عدالت، اصناف «مؤلفة القلوب»، «سبیل اللَّه»، «رقاب»، «ابن سبیل» و «غارمان» مستثنایند و در آنها عدالت شرط نیست.49
سوم واجب النفقه مالک نبودن. مستحق زکات نباید واجب النفقه مالک (زکات دهنده) باشد، مانند پدر، مادر، فرزند، زوجه و برده در صورت توانایى مالى مالک و بذل نفقه به آنان50. در جواز پرداخت زکات به آنان از سوى اجنبى اختلاف است51.
زکاتى که دادن آن به واجب النفقه جایز نیست، سهم فقرا و مساکین است؛ بنابراین، دادن دیگر سهام، همچون سهم «عاملان»، «غارمان» و «مؤلفة القلوب» به واجب النفقه مانعى ندارد و زکات دهنده مى‌تواند سهام یاد شده را به او بپردازد52.
چهارم آنکه هاشمی و سید نباشد درصورتی‌که دهنده زکات غیرهاشمی باشد مگر در حال اضطرار چه از سهم فقرا یا سایر سهام حتی از سهم عاملین و سبیل الله، البته هرگاه از سهم سبیل الله، کاروان‌سرا یا مدرسه و مانند آنها بنا شده، هاشمی و سادات می‌توانند از آن استفاده کنند.53
مصارف زکات فطره
آن هشت گروهی که درباره مصارف زکات مال ذکر شد در مصارف زکات فطر داخل است البته برخلاف مصارف زکات مال در زکات فطره در صورت عدم وجود فقرای مؤمنین، این نوع زکات را می‌توان به مستضعفین اهل خلاف داد درحالی‌که در زکات مال جایز نیست.54
مقایسه مفهوم صدقه با واژه‌های مرتبط
به خاطر ارتباط بین این دو فریضه، مناسب است مفهوم و منابع و مصارف خمس و فرق آن با زکات، مورد بررسی قرار گیرند.
1.معنای خمس در لغت و اصطلاح
خمس در لغت به مفهوم پنج یک یا یک‌پنجم است واصل آن در لغت بکار می‌رود55
در اصل، خمس در اعداد و ارقام بکار می‌رود، خداوند می‌فرماید: «و یقولون خمسه سادسهم کلبهم»56 و «فلبث فیهم السنه الا خمسین عاما»57 خمس: دوره‌ی پنج‌روزه که هر یک بار در آن شتر را می‌دهند و به معنای خمست القوم اخمستم، یعنی: یک‌پنجم اموال آنها را گرفتم.58
الخمس یضمتین جز من الخمسه59
در اصطلاح فقه امامیه مالی است که خداوند آن را از اموال مخصوص برای خود، پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله امامان اهل‌بیت علیهم‌السلام و بنی‌هاشم لحاظ کر ده است اختصاص خمس از سوی خداوند به این بزرگواران، احترام و اکرام آنهاست زیرا صدقه از سوی غیر بنی‌هاشم حرام است و از طرف دیگر شأن پیامبر بالاتر از آن است که محتاج و نیازمند غیر باشند60،
منابع خمس
منابع عبارت‌اند از:
1. غنیمت؛
2. معدن؛
3. گنج؛
4. زمین خریداری‌شده از مسلمان به ذمی؛
5. مال حلال مخلوط به حرام؛
6. غواصی به دست آوردن ثروت و سود از راه غواصی دریا و آب.61
بعد از بیان منابع خمس، تنها به بیان غنیمت همراه با معانی فیئ وانفال، می‌پردازیم. چون منابع خمس معانی‌شان روشن است و در این رساله بحثی از اینها به میان نمی‌آید.
مصارف خمس
طبق تحقیقات و بررسی‌های انجام‌شده، در مقابل حرمت صدقه و زکات به بنی‌هاشم، خداوند به جهت حفظشان و احترام فقرای بنی‌هاشم، خمس را جایگزین زکات قرارداه است.
به‌بیان‌دیگر، صدقه بر کسانی حرام است که از مستحقین خمس محسوب می‌شوند. شاهد بر این مطلب روایاتی است که از معصومین (علیهم‌السلام) نقل شده: از علی بن موسی (علیه‌السلام) و او هم از پدر و اجداد گرامی‌اش تا اینکه سلسله سند این روایت به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌رسد و این بزرگوار، در تفسیر، قول خداوند که می‌فرماید: «واعملوا انما غنمتم من شی: فان لله خمسه و للرسول و…» می‌فرماید: خداوند تعالی در این آیه می‌فرماید: «(خمس) برای ما است و در سهم صدقه نصیبی برای ما قرار نداده است، خداوند رسولش و نیز اهل‌بیت او را منزه دانسته که از چرک‌ها مردم بخورند.»62
مضمون روایت: امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرماید خداوند خمس را فقط برای ما قرار داده است و در مقابل سهمی از صدقه برای ما قرار نداده است و خداوند پیامبر و آلش را به‌واسطه تحریم صدقه و واجب قرار دادن خمس، مورد احترام و اکرام قرارداده است، زیرا صدقه چرک دست مسلمین است.
در مورد مصرف خمس میان فقهای اسلامی اختلاف‌نظر وجود دارد.
از نگاه امامیه
خداوند در قرآن کریم در سوره انفال آیه 41 مستحقین

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه حمل و نقل، قانون حاکم، حمل و نقل هوایی، شرکت حمل و نقل Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره مذهب مالکی، مذهب شافعی، سوره حجرات، قرآن کریم