دانلود پایان نامه ارشد درباره حقوق و تکالیف، قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد

اولیکم ما تُرزَءون لا ما تَرزوون» شما را برکاری می‌گمارم که به زحمت بیافتید (اما باری از دوش مردم بردارید) نه این‌که (دیگران را) به زحمت افکنید و باری بر دوش آن‌‌ها باشید279.
: عبارت «ان الصدقة لاتنبغی لآل محمد» که در صحیح بخاری آمده است نیز دال بر کراهیت تنزیهی تصدی امور مربوط به زکات برای آل پیامبر است و بر همین اساس عبادة بن صامت و غیره از قبول تصدی امور مربوط به زکات استنکاف می‌ورزیدند زیرا می‌دانستند که در این کار ممکن است ناخواسته دچار لغزش یا خطایی شوند و یا اقدامی غیرمجاز را مرتکب گردند280.
اموال زکات به جماعتی از مسلمانان نیازمند و یا کسانی که مسلمانان به آن‌ها نیاز دارند تعلق دارد و لذا در این مورد سختگیری فراوان شده است. بدیهی است عامل (متولی امور زکات) اگر بیش ازآنچه مستحق آن است و به وی تعلق می‌گیرد را از اموال زکات دریافت کند، درواقع حقی از فقرا و نیازمندان را دریافت کرده و بدین ترتیب مال جماعت یا گروهی را به‌ناحق خورده و حق فقرا و نیازمندان را ضایع کرده است. (بر این اساس ولایت یافتن بر امور یافتن بر امور مربوط به زکات بسیار حساس است و هر آن ممکن است متولی این امور در معرض خطر و یا هلاکت قرار گیرد).281

دلیل دوم
قرضاوی و توجیه روایت امام حس مجتبی علیه‌السلام
اما در مورد حدیث حسن بن علی علیه‌السلام که رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله به وی فرمود: (أما شعرت اِنَّا لا نأکل الصدقه) «مگر نمی‌دانید که ما صدقه (زکات) نمی‌خوریم.» و یا این‌که در صحیح مسلم آمده است که آن حضرت صلّی‌الله‌علیه‌وآله خطاب به او (لاتحل لنا الصدقه) باید گفت: آن‌گونه که پیداست رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله حاکم اسلامی و پیشوای امت اسلامی بوده و هرچند اموال زکات به‌کلی نزد وی جمع‌آوری می‌شد اما این دلیل برای حلال بودن (استفاده از) آن برای ایشان و اهل‌بیت ایشان نبوده است زیرا اموال زکات متعلق به‌تمامی مسلمانان است بر همین اساس هم بود که وقتی عمر از شیر صدقه (زکات)‌خورد فوراً آن را قی کرد.282
صاحب کتاب البحر در این مورد می‌گوید: استفاده از اموال زکات برای حاکم اسلامی نیز همانند رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله جایز نیست و به همین خاطر هم عمر شیر صدقه (زکات) را قی کرد.283
جواز پرداخت صدقه به بنی‌هاشم تا روز قیامت از نگاه قرضاوی
قرضاوی برای اثبات نظریه خود مبنی بر جواز مطلق صدقات بر بنی‌هاشم تا روز قیامت سه دلیل آورده است و آنها عبارت‌اند از:
1. عدم تسری معنای آل محمد به ذریه و نسل هاشم تا روز قیامت
قرضاوی در کتاب فقه الزکاه خود گفته است که صرف‌نظر از اسباب و ابهاماتی که در این احادیث وجود دارد، اگر به‌صرف الفاظ این احادیث توجه کنیم، این سؤال برایمان مطرح خواهد شد که کلمه‌ی «آل محمد» به چیزی دلالت می‌کند؟ آیا به‌طور حتم این عبارت حاکی از ذریه و فرزندان هاشم تا روز قیامت از را شامل می‌شود (بنابراین زکات و صدقه الی ابد بر بنی‌هاشم حرام است)، یا فقط منحصر به حیات پیامبر است و بعد از حیات آن حضرت حرمت برداشته می‌شود؟ در موارد فوق هیچ دلیل قاطعی مینی بر مورد مذکور وجود ندارد و لذا آل محمد صلّی‌الله‌علیه‌وآله همانند آل ابراهیم خواهند بود که خداوند متعال فرموده است: در قران فرموده: «همانا الله آدم و نوح و آل ابراهیم و آل‌عمران را برجهانیان برگزید284».
واضح است آل‌عمران در این آیه؛ مریم و فرزندش عیسی معرفی شده‌اند و مراد از آل ابراهیم نیز دز این آیه اسماعیل و اسحاق و یعقوب و نوادگان ایشان هستند و لذا آل در این آیه شامل فرزندان و ذریه‌ی ابراهیم علیه‌السلام تا روز قیامت نیست. خداوند متعال در مورد ابراهیم علیه‌السلام و اسحاق علیه‌السلام می‌فرمایید: «و از نسل آن دو برخی نیکوکار و (برخی دیگر) آشکارا بر خویشتن ستمکارند.»285
مگر نه این‌که خرابکاران (و تبهکاران) یهود که جهان را به تباهی کشانده‌اند از ذریه‌‌ی ابراهیم علیه‌السلام می‌باشند! نظیر این آیه، پروردگار عالم درجایی دیگر از قرآن کریم می‌فرمایید: «پس آل فرعون او را از آب برگرفتند.286»
یا می‌فرماید: «و آل فرعون را غرق کردیم.»287 و در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «و عذاب سخت آل فرعون (فرعونیان) را فراگرفت.»288 به‌راستی آیا آل فرعون تنها شامل خود اوست یا اهل‌بیت (خانواده) و نزدیک‌ترین افراد به او را نیز شامل می‌شود؟
بدین ترتیب شایسته است که آل پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله نیز را منحصر به خانواده و اهل‌بیت آن حضرت صلّی‌الله‌علیه‌وآله شامل همسران، فرزندان، نوادگان و نزدیک‌ترین مردم به ایشان بدانیم. البته این حکم تنها در زمان حیات و زندگی حضرت رسول صلّی‌الله‌علیه‌وآله اعتبار دارد و همان‌گونه که از ابوحنیفه نیز نقل‌شده، پس از وفات آن حضرت (این حکم به اهل‌بیت و خویشاوندان پیامبر اختصاص‌یافته) ساقط می‌گردد. محمد حسن شیبانی، شاگرد مشهور ابوحنیفه نیز بر همین قول رفته است289.
2. رفع اتهام از پیامبر بعد حیات ایشان
یکی از ادله قرضاوی مبنی بر جواز صدقه به بنی‌هاشم تا روز قیامت رفع اتهام از پیامبر بعد از ایشان است قرضاوی در جواب کسانی که می‌گویند که اگر رسول اکرم زکات را برای آل خود حلال می‌گردانید هرآینه خوف آن می‌رفت که عده‌ای بر وی طعنه زنند و او مورد اتهام قرار دهند، نیز تنها مربوط به زمانی است که رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله در قید حیات باشند. به‌این‌ترتیب بعد از وفات آن حضرت صلّی‌الله‌علیه‌وآله همانند سایر مسلمانان، از اغنیای آل پیامبر زکات اخذ می‌شود و این زکات به فقرای خودشان داده می‌شود، به دو دلیل، درست نیست
اولاً: شریعت اسلامی در تشریع احکام خویش هیچ تمایزی میان خویشاوندان پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله با سایر مردم قائل نشده بلکه به‌صراحت اعلام کرده که؛ مردم همگان (در برابر قوانین اسلامی) همانند دندانه‌های شانه برابر و یکسان هستند و در حقوق و تکالیف و مجازات و غیره نیز همگان باهم یکسان و برابر و به همین خاطر است که رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله خطاب به دخترش فاطمه سلام‌الله علیها می‌فرماید: (وَ أیم الله لو سرقت فاطمه بنت محمد لقطعت یدها)290 «خدای را سوگند که اگر فاطمه دختر محمد صلّی‌الله‌علیه‌وآله هم دزدی بکند هرآینه دستش را قطع خواهم کرد.»
یا در جای دیگر می‌فرماید: (من بَطأ به علمه لم یسرع به نسبه) «کسی که علمش ناقص باشد (و موجب نجاتش نگردد) نسبت او (نیز) به کارش نخواهد آمد (و موجب نجات او نخواهد شد.)»291
ثانیاً: مهم‌تر از همه این است که زکات ازجمله‌ی فرایض لازمی و ضروری اسلام و حقی معلوم و مشخص است. به‌عبارتی‌دیگر، زکات مالیاتی است که خداوند متعال آن را تعیین و مقرر فرموده و حاکم اسلامی موظف گردیده که آن را اخذ کند و آنگاه آن را مصروف مستحقین (و نیازمندان) به آن نماید. بدین ترتیب در انجام این فریضه‌ی دینی برای هیچ کس مجال آن نیست که بر دیگری منت گذارد و تا زمانی هم که زکات گیرنده مستحق اخذ آن است، گرفتن آن برای او هیچ گناه یا اشکالی نخواهند داشت.292
3.ذلت پذیرش صدقه مستحبی بیشتر از صدقه واجب، است.
قرضاوی به نقل از حافظ ابن حجر و او هم به نقل از برخی فقهای اسلامی‌گفته است: «اگر این درست باشد که صدقه برای آل پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله تا روز قیامت حرام گردیده، هرآینه مراد از این صدقه (همان) صدقه مستحبی بوده است. دلیل این گروه از فقها برای این سخن آن بوده که گفته‌اند با گرفتن زکات، واجب گیرنده‌ی آن ذلیل و خوار نمی‌گردد و این در حالی است که با گرفتن صدقات مستحبی، افرادِ گیرنده‌ی آن دچار ذلت و خواری می‌شوند.»293
از ابوحنیفه و محمد شیبانی از شاگردانش نیز این قول و فتوا از آنها نقل شد که حکم به جواز زکات برای بنی‌هاشم صادر کرده‌اند. بدین ترتیب قول راجح و قوی‌تر از منظر قرضاوی در این است که حکم به جواز زکات برای آنان در این عصر صادر گردد همچنین از ایشان نقل شده که گفته است: در زمان ما مطلقاً (زکات) برای آنان جایز است.294
3. دلایل قائلین به تفصیل، حرمت صدقات به بنی‌هاشم
اختلاف علمای اهل سنت در حرمت و عدم حرمت صدقه بر بنی‌هاشم، بین صدقه واجب و مستحب فرق گذاشته‌اند برخی صدقه واجب را حرام و مستحب را جایز و حتی برخی از علما قائل به‌عکس آن295 هستند و در این مورد که چه نوع صدقاتی و تحت چه شرایطی بر پیامبر و آلش حرام است، در این زمینه میان علمای اسلامی اختلاف‌نظر فراوان وجود دارد.
ما اول دیدگاه‌های که بین صدقات واجب و مستحب، تفصیل داده ذکر می‌کنیم و بعد به ذکر دیدگاه‌های که در حرمت صدقات بین پیامبر و بنی‌هاشم، تفصیل داده‌اند را ذکر می‌کنیم.
الف) تفصیل در واجب و مستحب
1. دیدگاه جمهور اهل سنت
جمهور اهل سنت در رابطه به دادن صدقه به آل نبی صدقه مستحبی را جایز می‌دانند و این قول صحیح است.296
2.دیدگاه ابن حجر
حافظ بن حجر می‌گوید: از علمای مالکیه چهار دیدگاه مشهور در این زمینه نقل شده است. برخی از آنها حکم به جایز بودن زکات برای بنی‌هاشم صادر کرده‌اند و برخی دیگر حکم به عدم جواز داده‌اند. گروهی نیز تنها صدقات مستحبّی را برای آنان حلال و جایز دانسته‌اند. امّا گروهی دیگر برخلاف آنان زکات مفروضه را برای آنان حلال اما صدقات مستحبّی را بر ایشان حرام دانسته‌اند297.
ادله ابن حجر
حافظ بن حجر می‌گوید از این عبارت «ان الصدقة اوساخ الناس» این‌گونه استنباط می‌شود که صدقه‌ی مستحبی برای آنان جایز امّا زکات مفروضه بر ایشان حرام است. اکثر حنفیّه نیز بر همین قول رفته‌اند و قول صحیح نزد شافعیه و حنابله نیز همین است. امّا اینکه برخی گفته‌اند زکات مفروضه برای آنان جایز و حلال امّا صدقه مستحبی بر ایشان حرام است نیز این‌گونه قول خود را توجیه کرده‌اند که با دریافت زکات مفروضه انسان دچار خفّت و خواری نمی‌گردد و این در حالی است که دریافت صدقه مستحبّی ذلّت و خواری را در پی دارد.298
3.دیدگاه العیثمی
العیثمی فتوا داد ه، تنها صدقه‌ای که بر پیامبر و آلش حرام است صدقه واجب یا همان زکات است بنابراین از نظر ایشان صدقه مستحبی بر بنی‌هاشم جایز است299
4.دیدگاه ابن صالح در مورد صدقه مستحبی
ابن صالح در جواب کسانی که از او سؤال کرده‌اند در بین ما افرادی از بنی‌هاشم هستند که از همه‌ی مردم فقیرترند و منبع درآمدی ندارند، می‌پرسند که آیا این افراد می‌توانند از هاشمی یا غیرهاشمی صدقه یا زکات دریافت کنند، جواب داده که بنی‌هاشم می‌توانند فقط صدقه مستحبی دریافت کنند چون صدقه واجب همان‌طوری که اشاره شد چرک مردم است و بنی‌هاشم به خاطر شرافتی که از سوی خداوند بدان نائل‌آمده‌اند نمی‌توانند از این چرک‌های مردم استفاده کنند درحالی‌که صدقه مستحبی درواقع وسخ و چرک نیست و به همین سبب است که اکثر علمای ما صدقه واجب را بر این افراد حرام و صدقه مستحبی را جایز می‌دانند.300
ب: تفصیل بین شخص پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله و بنی‌هاشم
1.دیدگاه ابن قدامه
مسلم روایت کرده آل پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله در شرافت و بزرگی درون نبی هستند و برای نبی و آلش غنائم جنگی و مال‌های برگزیده است؛ بنابراین هردو نوع صدقه چه واجب و چه مستحب بر پیامبر حرام است ولی بر آل او فقط صدقه واجب حرام است؛ زیرا شرافت آلش از خود شخص نبی صلّی‌الله‌علیه‌وآله کمتر است و دیگر اینکه آل او فقط از غنائم جنگی (بدون مال‌های برگزیده) بهره‌مند هستند ولی پیامبر علاوه بر غنائم جنگی از مال‌های برگزیده بهره‌مند است؛ بنابراین هردو نوع صدقه بر شخص پیامبر حرام است؛ زیرا اجتناب پیامبر از صدقات از دلایل و علامت نبوت اوست پس نمی‌تواند مخل آن باشد.301
2. دیدگاه احمد بن حنبل
دادن صدقه مستحبی به پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله
ابن قدامه گفته است که احمد روایت کرده صدقه مستحبی بر پیامبر حرام نیست میمونی می‌گوید از احمد شنیدم که می‌گفت صدقه فطره و صدقه اموال که به‌قصد قربت به محتاج داده می‌شود بر پیامبر حلال نیست اما غیر این موارد حلال است مگر نه اینکه گفته می‌شود «کل معروف صدقه» چه‌بسا برای پیامبر هدیه آورده می‌شد و قرض می‌گرفت، این موارد از جنس صدقه، بر وجه حاجت نیست302
البته

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره امام صادق، حکمت و فلسفه، عسر و حرج، دوران کودکی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره فقهای امامیه، تحریم اقتصادی، مذهب مالکی