دانلود پایان نامه ارشد درباره حزب دموکرات، وزارت خارجه، قانون اساسی، انجمن ایالتی

دانلود پایان نامه ارشد

کابینه بود، و دیگری احمدعلی سپهر (مورخ الدوله) وزیر پیشینه و هنر. فیروز و سپهر هیچ کدام به قابل اعتماد بودن یا وفاداری شهرت نداشتند، اما مهارت و پویایی آنان نقش قاطعی در بسیج حمایت برای قوام ایفا کرده بود. با این همه، در تیرماه 1325، سپهر به واسطه ی همدستی با دربار در توطئه بر ضد نخست وزیر به کاشان تبعید شد و خود وی اقرار کرد که زد و بندهایش با دربار به تبعید وی انجامید. علاوه بر آن، او با برنامه ی تشکیل حزب دموکرات ایران نظر موافق نداشت. در مقابل، فیروز در بیزاری از سلسله ی پهلوی تردید به خود راه نمی داد و تا زمانی که شاه قوام را ناگزیر به برکناری او کرد، پشتیبانی وی از قوام ادامه یافت. در مراحل نخستین زمامداری قوام، زمانی که به نظر می آمد سپهر نیز همچون فیروز سرسختانه پشتیبان قوام است، بولارد چنین می پنداشت که آن دو نفر مانع همکاری بین دولت و سفارت انگلیس اند. انگلیسی ها همچنین از کنار گذاشته شدن عناصر هوادار خود در دولت و بازداشت سیدضیاء و سایر مخالفان سرشناس راستگرا از قبیل علی دشتی، طاهری، جمال امامی، سنندجی و نیز سرلشکر ارفع که تصور می شد به مبارزات مسلحانه ی عشایر ذوالفقاری وافشاری علیه دموکرات های آذربایجان یاری داده است، احساس خطر می کردند. این بازداشت ها همانقدر که چپ گرایان و روس ها را به وجد آورد، عناصر ضد روسی را دلسرد ساخت.
برخی از مقامات وزارت خارجه ی بریتانیا بررسی طرح های احتمالی یا اضطراری مانند تشکیل یک حزب «ضد توده ای» در سطح کشور، ترتیب دادن یک جنبش خودمختاری در جنوب غربی ایران، یا حتی اشغال آن منطقه را آغاز کردند. ولی چنان تدابیری بیش از حد مخاطره آمیز دانسته می شد. آمریکائیان با اینگونه اعمال موافق نبودند و اوضاع هنوز آنقدر نومیدکننده نشده بود که چنان اقداماتی را ایجاب کند، عامل دیگری که به خویشتنداری انگلیسی ها کمک کرد، جریان دشوار مذاکرات بین دولت مرکزی و هیئت آذربایجانی به ریاست پیشه وری بود که در 8 اردیبهشت 1325 وارد تهران شد. شش روز پیش از آن دولت تصمیم خود را مبنی بر موافقت با خواست های آذربایجانی ها در مورد تشکیل شورای ایالتی با اختیارات گسترده در تعیین رؤسای ادارات محلی، به رسمیت شناختن زبان آذری علاوه بر زبان فارسی، تدریس زبان آذری در مدارس تا سال پنجم ابتدایی، افزایش تعداد نمایندگان آذربایجان در مجلس، و تخصیص منابع کافی برای انجام اصلاحات در آذربایجان، اعلام داشته بود. دولت حق انتصاب فرماندهان نیروهای نظامی و ژاندارمری در محل، و نیز استاندارد آذربایجان را برای خود محفوظ نگه داشت، ولی موافقت کرد که نظرات شورای ایالتی را در این مورد مدنظر قرار دهد. هیئت آذربایجانی به تهران آمده بود تا در مورد کسب امتیازات بیشتر به مذاکره بپردازد. به رغم میانجی گری ساد چیکف، امتیازات بیشتری داده نشد. (فخرالدین عظیمی 1391، ص 267-268-269-270).
4-5-تشکیل کابینه ائتلافی مرکب ازاحزاب توده،ایران ودموکرات:
خط مشی تدریجی و سیاست «صبر و انتظار» قوام، وی را قادر می ساخت تا تحولات و واکنش ها را در سرتاسر طیف سیاسی
زیر نظر داشته باشد و به هنگام ضرورت تغییرجهت دهد.
در اواسط خرداد 1325 قوام در گفتگو با لوروژتل (سفیر جدید انگلیس که در فروردین آن سال جای بولارد را گرفته بود) به شکوه های معمول سفیر درباره ی فعالیت های حزب توده علیه منافع انگلیس گوش فرا داده و با «لبخند مکارانه ای» فاش ساخت که قصد دارد «یک یا دو نفر از آنان را وارد دولت کند، با این امید که بار مسئولیت مایه ی اعتدال آنان شود».
هدف از سیاست پذیرفتن عناصر توده ای در کابینه، که دو ماه بعد تحقق یافت، این بود که حزب به طور جدی در مشکلاتی که پیش روی دولت بود درگیر شود، قوام رادر رویاروییهایش با روس ها و دموکرات ها در آذربایجان یاری دهد، در حفظ نظم و قانون علاقمندی بیشتری نشان دهد، و دولت را در مقابله با ناآرامی های مکرر کارگری در جنوب و اصفهان مساعدت نماید. این اقدام همچنین تلویحاً بدین معنا بود که ماهیت «واقعاً ملی و دموکراتیک» دولت قوام به اثبات رسد زیرا احزاب توده اعلام کرده بود که تنها با چنین دولتی مشارکت و همکاری خواهد کرد. تردیدی نبود که نکته ی اخیر تنش های داخلی در حزب توده را افزایش خواهد داد. ترفند مزبور در وهله ی نخست اهمیت و نقش حزب توده را افزایش داد، اما دیری نپائید که حزب را دستخوش آسیب و ضعف کرد، و احتمالاً این همان مقصودی بود که قوام در نظر داشت. گنجانیدن سران توده ای در کابینه ی بی گمان به سود خط مشی و شیوه ی خاص فعالیت های سیاسی قوام بود و هدف های کوتاه مدت و بلندمدت او را یاری می کرد. حزب توده نقش مهمی در روی کارآوردن قوام و نجات او از چالش مجلس چهاردهم ایفا کرده بود. هنگامی که قوام در مسکو بسر می برد، مخالفان او در میان نمایندگان دست به تحریکاتی جهت بیرون راندن او از صحنه زدند. لیکن حزب توده با برگزاری تظاهرات و اغتشاشات مانع از تشکیل چند جلسه ی آخر مجلس گردید و بدین ترتیب قوام از محدودیت های ناشی از هر نوع قانونگذاری در مورد دوران فترتی که بین پایان مجلس چهاردهم و آغاز دوره ی پانزدهم پیش می آمد، نجات داده شد. به هر صورت، سفیران انگلیس و آمریکا خردمندانه بودن این حرکت را نپذیرفته ،آن را شاهد دیگری از گرایش روز افزون قوام به اتحاد شوروی و اتکا او بر چپ گرایان پنداشتند. قوام در معرض فشار کوبنده قرار نگرفت، زیرا نمایندگان انگلیس و آمریکا نتوانستند سیاست ها یا روش های خود را در این زمینه هماهنگ سازند. سفیر آمریکا عقیده داشت که اقدام سیاسی و اعمال فشار مشترک از سوی آمریکا و انگلیس علیه قوام «دورازصلاح» است و «اقدام ایالات متحده اگر با مشارکت انگلیسی ها توأم شود ، تأثیر خود را از دست خواهد داد».
علاوه بر آن قوام با وعده ی اعطای امتیاز نفت بلوچستان به آمریکائی ها، و سایر مشورت ها و تماس های دوستانه با آنان، امید داشت که از اقدام آمریکائیها علیه خود جلوگیری کند. (فخرالدین عظیمی، 1391، ص 274-275-276-277-278).
اشرف پهلوی درباره ی کابینه ائتلافی قوام و شخص قوام چنین می گوید:
از آنجا که کمونیست ها تنها نیروی سیاسی سازمان یافته و متشکل را در تهران به رخ کشیده بودند، احمد قوام (قوام السطنه)، نخست وزیر، هیأت دولتی تشکیل داد که از جمله سه وزیر توده ای عضو آن بودند. وی در همان حال حزب دموکرات خود را نیز تأسیس کرد. با این که قوام هفتادسال داشت، سیاستمدارای فوق العاده قدرتمند و پرجذبه بود، آدم مقرراتی و سختگیری بود. اجازه نداده بود که به جز صندلی خودش، صندلی دیگری در اتاق کارش بگذارند، برای همین، هیچ کس دیگری، حتی وزیران خودش، نمی توانستند در حضور او بنشینند. حتی اجازه نمی داد که نمایندگان مجلس مستقیم و رودرو با او حرف بزنند (اشرف پهلوی،1377 ص 82).
هنگامی که قوام در اواسط مرداد- بدون مشورت با شاه- کابینه ای ائتلافی متشکل از احزاب دموکرات، توده و ایران تشکیل داد، به جناح چپ نزدیکتر شد. قوام، دوباره با حفظ وزارت کشور و امور خارجه برای خود وزارت کار و تبلیغات را به مظفر فیروز، وزارت جنگ، راه و کشاورزی را به ترتیب به امیراحمدی، فیروز فرمانفرما و امیر علائی؛ وزارت دارایی را به یک سلطنت طلب؛ وزارت دادگستری را به الهیار صالح، قاضی جوانی از حزب ایران؛ وزارت خانه های بهداری، فرهنگ و پیشه و هنر و بازرگانی را به سه تن از نمایندگان حزب توده، و پست وزیر مشاور را به یکی از اعضای فرقه دموکرات آذربایجان واگذار نمود (پرواندابراهامیان، 1382، ص 288-289).
قوام در خاطرات خود افزایش روزافزون قدرت احزاب و اجتماعات و مخصوصاً حزب توده و شرایط خاص آن روز را دلیل آوردن اعضای حزب توده به کابینه خود می داند. (غلامحسین میرزاصالح 1391، ص 256 و 257).
وی در این باره می گوید: «وصول این هدف باعث گردید که اولاً ،اعتماد روس ها را نسبت به خود بیشتر جلب کنم و از فشار آنان برای شروع انتخابات و تشکیل مجلس دوره ی پانزدهم به خاطر تصویب مقاوله نامه ی نفت بکاهم. ثانیاً ،به مخالفین و مرتجعین بفهمانم که هر چه آناندامنه ی تحریک و توطئه چینی را توسعه دهند، بیشتر به طرف چپ متمایل خواهم شد .و بالنتیجه آنان بیش از پیش در فشار عناصر افراطی چپ قرار خواهند گرفت. ثالثاً،با شرکت چندنفر از اعضای حزب توده در کابینه، موفق می شدم طبعاً از حملات و اعتراضات محافل و جراید وابسته به حزب توده ایمن و مصون بمانم ،و ضمناً بطلان ادعاهای آنان را دایر بر این که اگر روزی به قدرت رسند کشور را بهشت برین خواهند کرد، در عمل ثابت کنم. می دانستم که سران حزب توده با اعمال تند و ناپخته در دوران وزارت خویش، بر عدم رضایت مردم خواهند افزود، واین امر سبب خواهد شد که از یک سو قاطبه ی مردم به ماهیت این حزب پی ببرند و از آن روی برتابند و از سوی دیگر جوانان رشید و افراد عادی حزب توده دریابند که رهبران پرمدعای حزب اگر به زمامداری نایل آیند، دردی از دردهای مردم را درمان نخواهند کرد، بلکه با ایجاد مشکلات جدید جراحات تازه ای را بر پیکر اجتماع وارد خواهند کرد. (همان، 1391، ص 256 و 257).
قوام به پشتیبانی اکثریت اعضای کابینه دستور داد که یک قانون جامع کار تهیه شود؛ وزای توده ای را تشویق کرد تا وزارتخانه هایشان را دوباره سازماندهی کنند؛ وعده داد که اتحادیه های کارگری حزب توده را به منزله ی تنها نماینده ی طبقه کارگر به رسمیت بشناسد؛ و برای رسیدگی به امور ایجاد بیمه ی بیکاری، تعیین سطح مزدها و تشکیل کمیته های میانجی کارگران و کارفرمایان، شورای عالی کار تشکیل داد. هنگامی که قوام، در شهریور ماه، طی سخنرانی در دفتر مرکزی حزب توده اعلام کرد که دموکرات ها نه تنها با احزاب توده و ایران بلکه با فرقه ی دموکرات آذربایجان و کردستان ائتلاف انتخاباتی برای مجلس آینده تشکیل خواهند داد، این روند نزدیکی به جناح چپ به نقطه ی اوج خود رسید. اکثریت ناظرات احتمال می دادند که طرفین این ائتلاف، اکثریت قابل توجهی در مجلس به دست خواهند آورد و سپس مسئله جنجالی قانون اساسی را دوباره علیه شاه مطرح خواهند کرد (پرواند ابراهامیان 1382- ص 289).
نورالدین کیانوری در کتاب خاطرات خود می گوید: «در تابستان 1325، یعنی همزمان با اقتدار فرقه ]آذربایجان[، شاهد اتحاد حزب توده با حزب ایران، تأسیس حزب دموکرات ایران – به رهبری قوام السطنه نخست وزیر – و سپس تشکیل کابینه ی ائتلافی قوام با شرکت سه حزب فوق هستیم. این تحول در زمان خود پیشرفت منافع شوروی در ایران تلقی شد، ولی مدت کوتاهی بعد روشن شد که یک مانور زیرکانه برای فریب شوروی و حزب توده بیش نبوده است». (نورالدین کیانوری، 1388 – ص 134) و وی در ادامه در مورد وزرای توده ای کابینه قوام می گوید: «همه ی رهبری حزب مابه هیچ وجه با شرکت در کابینه ی قوام موافق نبود. بازیگرانی در حزب، آنهایی که به وزارت علاقه داشتند و هیچکدام به مارکسیسم معتقد نبودند و بعداً قیافه خود را نشان دادند (کشاورز، یزدی و اسکندری)، با قوام سازش کردند، البته قوام هم شوروی ها را گول زد…) (همان، ص 136).

4-6-قوام وچرخش به راست:
در مهرماه به دنبال حمله جناح راست، برنامه های قوام به هم خورد. این حمله عبارت بود از شورش های عشایری به رهبری رؤسای جنوبی؛ آشوب در ارتش به رهبری شاه و اعمال فشار قدرت های غربی به ویژه انگلیس. حرکت عشایر بلافاصله به شورشی فراگیر تبدیل شد. آغازگر این شورش ناصر قشقایی بود که به دلیل ترس از قدرت حزب توده افراد ایل خود را بسیج کرد و اعلام کرد که کمونیسم، الحاد و آنارشیسم سلطنت، ایران و اسلام را تهدید می کند. قشقایی ها که بلافاصله مورد پشتیبانی بختیاری ها قرار گرفتند، خواستار همان امتیازاتی شدند که به آذربایجان داده شده بود: انجمن ایالتی، تعیین مقامات محلی توسط همان انجمن، اختصاص 55 درصد درآمدهای مالیاتی حاصل از آن دو استان برای خود استان ها و امتداد راه آهن تا اصفهان، شیراز و بوشهر. شورشیان عشایری ضمن اتحاد با خمسه، بویراحمدی ها، داودی ها و ممسنی های فارس و تنگستانی های حاشیه خلیج فارس، با قتل عام نظامیان پادگان های بوشهر و کازرون این

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره خودمختاری، فرقه ی دموکرات، آموزش زبان ها، انجمن ایالتی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره حزب دموکرات، حسام الدین، محافظه کاری، عدم اطمینان