دانلود پایان نامه ارشد درباره حزب دموکرات، حسام الدین، محافظه کاری، عدم اطمینان

دانلود پایان نامه ارشد

های غیرمنطقی شاه از آنها دفاع می کند. این اقدام احتیاطی قوام به دلایل زیر بود:
ترس از دخالت شوروی؛ عدم اطمینان به توانایی های رزمی ارتش، آگاهی از این نکته که در مجلس آینده می تواند از بیست و پنج نماینده ی دموکرات آذربایجان و کردستان علیه شاه استفاده کند؛ و تردید به این امر که وقتی نظامیان، منطقه را به دست گرفتند شاید با انتخاب نمایندگان سلطنت طلب موقعیت وی را در مجلس پانزدهم تضعیف کنند. علی رغم این هراس ها، قوام مجبور شد تا دست به کار شود. ارتش، در اواسط آبان، مسلح کردن مخالفان حکومت تبریز – به ویژه دارو دسته ی ذوالفقاری و ایل های افشار و شاهسون – را از سر گرفت و در اوایل آذرماه، زنجان را تصرف کرد. وابسته ی نظامی انگلیس گزارش می دهد که قوام «چندین ماه پی در پی از موافقت با درخواست وزیر جنگ مبنی بر صدور اجازه ی تصرف زنجان طفره رفته بود».
سرانجام، در 19 آذر ماه، قوام فرمان ورود ارتش به آذربایجان و کردستان را برای «حفظ و امنیت در انتخابات مجلس» امضا کرد. حکومت های خودمختار پس از دو روز جنگ –احتمالاً فشار روس ها- تقاضای صلح کردند و فدائی ها که فقط به سلاح های سبک مجهز بودند، یا تسلیم شدند و یا به اتحاد شوروی گریختند. (پرواند ابراهامیان 1377، ص 294 و 295).
سقوط رژیم پیشه وری که با سالگرد تأسیس رسمی آن مصادف گردید، رویدادی شکوهمند نبود. ارتش ایران به آسانی بر مقاومت های پراکنده ی دموکرات ها که در حال عقب نشینی بودند، چیره شد و کسانی که به شوروی نگریخته بودند به سرعت تسلیم شدند. مشکلات مداوم اقتصادی و مالی، تحمیل مالیات های سنگین، سربازگیری سختگیرانه، تصرف سهم کشاورزان از محصول غالباً بدون جبران زیان آنها و نیز عدم توجه کافی به احساسات مذهبی – فرهنگی محلی، پایگاه مردمی دموکرات ها را به رغم دستاوردهایشان در زمینه ی امنیت، آموزش و پرورش، و راهسازی، تحلیل برده بود.
پیامدهای برخی از اصلاحات شتابزده پیروی بی چون وچرای آنان از اتحاد شوروی، روی گرداندن طبقات ثروتمند از آنها، زیاده روی های برخی از سردمداران فرقه، بخصوص مهاجرین قفقازی که از اتحاد شوروی آمده و به پلیس سیاسی دموکرات ها مبدل شده بودند، مسائل آنان را تشدید کرده بود. روس ها از لحظه انعقاد موافقت نامه ی قوام – سادچیکف، رها کردن دموکرات ها را آغاز کرده بودند. آنان که از دموکرات ها برای اخذ امتیازهای دلخواه از دولت ایران بهره برداری کردند، رفته رفته آنان را تحت فشار گذاردند تا سخنان تند خود را متوقف ساخته، در دادوستدهای خود با دولت مرکزی به آنان تأسی کنند. دموکرات ها پس از آنکه دریافتند اتحاد شوروی واقعاً قصد رها کردن آنان را دارد، روحیه ی خود را باخته، تسلیم بی تصمیمی و شکست گردیدند. سقوط پیشه وری همچنین ضربه ی شدیدی بر حزب توده وارد آورد، به حدی که این حزب از شرکت در انتخابات دوره پانزدهم خودداری نمود (فخرالدین عظیمی 1391- ص 294، 295 و 296).
4-8-انتخابات مجلس پانزدهم:
بازپس گرفتن آذربایجان وکردستان زمینه را برای انتخابات مجلس فراهم کرد. خود انتخابات مجلس مبارزه ی قدرت میان قوام و شاه را آشکار کرد. البته این مبارزه در شرایطی کاملاً متفاوت از آنچه قوام طراحی کرده بود اتفاق افتاد، چرا که قوام از چهار امتیازی که در فروردین ماه داشت، اکنون سه امتیاز را به طور کامل از دست داده بود. زیرا ائتلاف او با حزب توده از هم پاشیده بود و متحدانش در تبریز و مهاباد تارو مار شده بودند. روسیه، مهمترین پشتیبان خارجی او، دیگر شمال ایران را در تصرف نداشت و با حمله ی حکومت به آذربایجان پشتیبانی خود را کاهش داده بود و منتظر سرنوشت قرار داد نیمه ی کاره ی نفت بود. (پرواندا براهامیان 1382، ص 296)
تسلط قوام بر دستگاه انتخاباتی نیز در بیشتر مناطق، مورد تهدید افسران ارتش، بزرگان محلی مستقل و یا استانداران طرفدار انگلیس بود. بدین ترتیب، انتخابات به کشمکش سه جانبه میان قوام، شاه و سیاستمداران محافظه کار طرفدار انگلیس تبدیل شد. قدرت قوام در تهران، خراسان، اصفهان و مازندران نهفته بود. قوام چنان بر شورای نظارت بر انتخابات تهران مسلط بود که بیست و سه نامزد برجسته ی شهر با دیدگاه های سیاسی متفاوت متحد شده بودند تا با تحصن در باغ سلطنتی دست به یک اعتراض عمومی بزنند. این اعتراض را مدق رهبری می کرد که دیگر بی اعتمادی اش به ارتش تحت الشعاع تنفرش از سیاست قوام درباره ی امتیازات نفتی و هراس از اقدام او در ایجاد دولت تک حزبی قرار گرفته بود. دیگر معترضان عبارت بودند از: محمدصادق طباطبایی، رئیس مجلس چهاردهم، فرخ، سخنگوی گروه عشایر در مجلس پیشین، اردلان، زمین دار سلطنت طلب کردستانی که به فراکسیون اتحاد ملی پیوسته بود؛ دکتر حسن امامی، امام جمعه ی تهران و متولی بزرگترین بنیاد وقفی که علی رغم پیشینه ی دیرین محافظه کاری مذهبی خانواده اش مطیعانه از اصلاحات غیردینی رضاشاه پشتیبانی کرد؛ و احد متین دفتری، حقودان فارغ التحصیل آلمان و از خانواده ی لقب دار که نسبت او به خاندان زند می رسید. او فردی بود که در سال های 1319-1318 به نخست وزیری رسیده بود و متفقین او را به جرم ارتباط با آلمانی ها زندانی کرده بود. در حالی که این سیاستمداران در حیاط کاخ گرد آمده بودند، حدود 200 مغازه دار و 500 دانشجو به خیابان ها ریختند. مغازه داران نه تنها به انتخابات ناعادلانه بلکه به سیاست دولت و عملکرد اتاق بازرگانی در راستای منافع واردکنندگان و صادر کنندگان ثروتمند و به زیان بازرگانان بازار نیز معترض بودند.
دانشجویان نیز از این شکایت داشتند که «روشنفکران مترقی» حزب دموکرات را فئودال ها، مرتجعان و چاقوکشان، وادار به سکوت کرده اند. قوام برای پایان دادن به اعتراضات وعده داد که انتخابات آزاد برگزار کند. ولی علی رغم این وعده، انتخابات به درستی برگزار نشد و دموکرات ها همه ی دوازده کرسی تهران را به دست آوردند. البته در این انتخابات تنها 30 درصد افراد واجد شرایط شرکت کردند. از سویی دیگر، قدرت سلطنت طلبان نیز در مناطق تحت حکومت نظامی، ویژه آذربایجان، کردستان و حوزه های ناآرام طوایف حومه ی کرمانشاه نهفته بود(همان، ص 296، 297)
انگلیس هم در خوزستان نفوذ فراوانی داشت، زیرا در این منطقه مجریان محلی بدون همکاری نزدیک با شرکت نفت ایران و انگلیس نمی توانستند وظایف روزانه ی خود را انجام دهند. استاندار، مصبح فاطمی (عمادالسطنه) با پشتیبانی کامل سفارت انگلیس به آن مقام رسیده بود. وی با کمک شرکت نفت توانستن برادرش مهدی فاطمی را به استانداری فارس برساند و بیشتر کرسی های خوزستان را به رؤسای قبایل زمین داران طرفدار انگلیس بدهد. در حوزه های دیگر، بزرگان محلی نقش تعیین کننده ای داشتند. مثلاً، بختیاری ها در شهر کرد، قشقایی ها در فیروزآباد، رؤسای خمسه در فسا، بیات ها در اراک، ذوالفقاری ها در زنجان، امینی ها در رشت، حکمت ها در شیراز، جایی که زمین های وسیع خانوادگی داشتند، چند خانواده ی متنفذ در بوشهر و مهمتر از همه سردار فاخر حکمت در استان کرمان که رسماً استاندار فرستاده ی قوام بود اما در عمل همچون یک فرد معتبر مستقل عمل می کرد، نتیجه ی انتخابات را تعیین کردند. (همان، ص – 297 ، 298).
بخش عمده ی انتخابات دوره ی پانزدهم در زمستان سال 1325 به انجام رسید. حزب دموکرات قوام اساساً از طریق اعمال کنترل بر تشکیلات دولتی و شبکه ای که در سطح کشور گسترده بود و نیز از طریق پیوندهای خود با سرشناسان محلی و دسترسی به منافع مالی موفق شد که انتخابات را به گونه ای برگزار کند که احزاب، گروه ها و نامزدهای رقیب از صحنه طرد شوند و کرسی های بسیار زیادی در مجلس حزب گردد. به استثنای فارس و آذربایجان که در آن انتخابات هنوز انجام نشده بود، نامزدهای موفق تمام مناطق قبلاً مورد تأئید نخست وزیر قرار گرفته بودند. چنین برمی آمد که او موقعیت دار و دسته یا طائفه سیاسی خود را که در مقایسه با دیگران از امتیازات فراوانی بهره مند شده بودند، به زیان رقیبان، به ویژه دربار، مستحکم کرده و بدین ترتیب ساختار بنیادی سیاست طایفه ای یا باندبازی را تعدیل کرده است. (فخرالدین عظیمی، 1391- ص 302، 303) بعید می نمود که دربار در برابر چنین تحولی راه تسلیم در پیش گیرد و آن را به آسانی پذیرا شود. در ابتدا شاه مجبور شد که به کنترل قوام بر انتخابات گردن نهد اما هر بار که فرصت می یافت دیپلمات های انگلیسی و آمریکایی را از عناد خود نسبت به قوام آگاه می ساخت. در اوایل اسفند1325 شاه در گفتگو با آلن علناً قوام و فساد دولتش را به باد انتقاد گرفت. آلن همچنین از طریق منابع دیگر پی برد که روابط شاه با قوام به تازگی «رو به وخامت گذارده است». شاه برای خرید تجهیزات جنگی آمریکائیان به ارزش 000/000/40 دلار به دولت فشار می آورد و قوام با چنین معامله ای مخالف بود، ظاهراً به این علت که ترجیح می داد مبلغ مزبور صرف مقاصد سازنده تر می شود، ولی علت واقعی این بود که جنگ افزارهای اضافی موجب تقویت بیشتر شاه می گردید. سرسختی و ایستادگی قوام در این مورد و افزایش قدرتش، دربار را به فکر برکناری او یا متزلزل کردن موقعیتش حتی قبل از گشایش مجلس انداخت (همان- ص 303، 304).
بر این اساس، دربار پراکندن شایعاتی را دایر بر اینکه «انگلیسیها قصد دارند علی منصور استاندار وقت آذربایجان را به جای قوام بنشانند» آغاز کرد، و این در حالی بود که انگلیسی ها قوام را به خاطر برخورد ماهرانه اش با بحرانی که پیش روی داشت کاملاً می ستودند و دلیلی برای استقبال از برکناری او را نداشتند (همان، ص 304)
حسام الدین دولت آبادی درباره ی مجلس پانزدهم و ریاست سردار فاخر حکمت می نویسد: شکست در کار مجلس و حزب دموکرات کذایی روزی ظاهر شد که آقای سردار فاخر حکمت در انتخاب ریاست مجلس چند رأی زیادتر از نصاب رأی اعتماد دولت آورد که این پیش آمد برای اخمد قوام پلنگ طبیعت بسیار سنگین و غیرقابل تحمل بود و روی همین عمل آقای سردار فاخر حکمت هم که مردی آزاده و منیع الطبع است سردی او را تحمل نکرد. در باطن هم از رویه ی اطرافیان قوام که سرگرم اخاذی بودند دلخوری داشت و در مقام ریاست همواره این اصل را رعایت می کرد که نماینده مجلس باید در ایراد نطق و اظهار عقاید خود آزاد باشد.
لذا غرغرهای آقای علی اقبال اوج گرفت و نطق بسیار آتشین آقای دکتر اهری را هم باید مفتاح حل مشکلات آن اوضاع خواند که آغاز همکاری دستجات سیاسی ضدقوام با مجلس همان روز بود. (حسام الدین دولت آبادی 1351، ص 36).
تاج الملوک مادرشاه درباره ی انتخابات مجلس پانزدهم می گوید: من یادم هست که قبل از انتخابات قوام به حضور محمدرضا آمد و با خودش لیست بلندبالایی از اسامی کسانی که قرار بود وکیل شوند همراه آورد. قوام می خواست به محمدرضا شاه نشان بدهد که برای انتخاب نمایندگان مجلس شورای ملی حاضر به مشاوره و رایزنی با شاه مملکت می باشد.
محمدرضا پس از مطالعه لیست کاندیداها روی اسم چندنفر را خط زد. اسامی همه را به یاد ندارم اما مطمئن هستم که روی اسامی عمیدی نوری، حسن ارسنجانی و فروزش را خط زد و گفت «انتخاب این اشخاص به صلاح مملکت نیست!» قوام که اول آمده بود تبعیت خود از شاه مملکت را نشان بدهد شروع به مخالفت و مقاومت کرد و گفت من با فروزش و عمیدی و ارسنجانی صمیمیت و رفاقت دارم و تعصب اجازه نمی دهد که آنها را از خود برنجانم! حتی به محمدرضا گفت من به این اشخاص مدیون هستم! محمدرضا که اصرار قوام را دید گفت: «پس اگر اینطور است چرا با من مشورت می کنید؟ بروید هر کار که دلتان می خواهد بکنید!».
قوام به محمدرضا گفت: به یک شرط حاضرم اسامی این افراد را خط بزنم که اعلیحضرت شاه تعهد و قول شرافتمندانه بدهند مخالفین دولت را حمایت نکنند و دربار را از وضعیت فعلی که به مرکز حمایت مخالفین تبدیل شده است بیرون بیاورند! محمدرضا گفت: « مانعی نیست!». قوام گفت: «پس من هم نام عمیدی نوری، عباس اسکندری، ارسنجانی و فروزش را خط می زنم!».
اگرچه قوام نام این عده را در حضور محمدرضاشاه خط زد اما به قول و قرار خود عمل ننمود و عباس اسکندری و ارسنجانی وارد مجلس شدند. قوام با این بدقولی

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره حزب دموکرات، وزارت خارجه، قانون اساسی، انجمن ایالتی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره حزب دموکرات، مجلس شورای ملی، افکار عمومی، فرقه ی دموکرات