دانلود پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

تفاوت‏هاي بنياديني ديده مي‏شود. به عنوان نمونه در حالي که جريان اخوان المسلمين را بسياري در رديف جريان‏هاي سلفي قرار مي‏دهند، خود اين جريان فکري به سه جريان سکولار، معتدل و افراطي تقسيم مي‏شود و حتي جريان سلفي موجود در کشوري مانند عربستان نيز خود به جريان‏هاي مختلف فکري همانند ملکيه، نوسلفيان، اخوان التوحيد، جاميه و… تقسيم مي‏شود که هرچند تمام آنها به اصول مشترکي پايبندند، اما تفاوت‏هاي بنياديني در ميان آنها ديده مي‏شود.
نکته ديگري که در مطالعات سلف پژوهي اهميت بسياري دارد، اختلاف ماهوي و بنيادي اين انديشه با انديشه شيعي و نظام سياسي آن است. به گونه‏اي که معمولا جريان‏هاي سلفي در غيريت سازي و هويت سازي خود از شيعه نام مي‌برند. به عبارت ديگر امروزه يکي از اجزاء اصلي سلفي‏گري، شيعه ستيزي است.
همچنين جريان سلفي با تکيه بر قدرت مالي بسيار و حمايت قدرت‏هاي استکباري، توانسته است در فضاي سايبري و ماهواره‏اي و کلا رسانه‏اي، جايگاه خود را تثبيت کرده و با القاء شبهات اعتقادي، سياسي و… بر طبل فرقه گرايي و ايجاد نفاق و اختلاف در ميان امت اسلامي بيافزايد.
از طرف ديگر، از آنجا که از نظر جامعه شناسي، پايگاه گروه‏هاي سلفي و تکفيري معمولا در ميان عامه مردم بوده و از نظر رواني تبليغات آنان بيشتر بر جنبه‏هاي تحريک احساسات و هيجانات، استوار است، روش‏هايي که توسط اين گروه‏ها در رسيدن به اهداف به کار گرفته مي‏شود، معمولا بسيار خشن بوده و مسايلي از قبيل عمليات‏هاي انتحاري، بمب گذاري در مراکز و معابر عمومي و قتل عام‏هاي دسته جمعي را شامل مي‌شود.
در مجموع هرچند خاستگاه‏هاي سلفي‏گري به مناطقي همانند شبه قاره، شبه جريزه عرب (عربستان و يمن) شمال افريقا و مصر محدود مي‏شود، اما تراواشات اين انديشه، ساير مناطق جهان اسلام را نيز در نورديده است و به ويژه با استفاده از هيجانات ناشي از انقلاب‌ها و تأثيرگذاري بر روند آنها، در حال تثبيت جايگاه خود در وضعيت موجود است.
با توجه به آنچه گفته شد، تحقيق حاضر ابتدا مي‌کوشد تا رؤوس انديشه سياسي سلفيان را با توجه به گرايشات مختلف آن بررسي و نقد نمايد و سپس پراکندگي آن در جغرافياي جهان اسلام را تبيين نمايد و آنگاه نقش و تأثير جريان‏هاي سلفي را در روند بيداري اسلامي مورد بررسي قرار دهد و آن گاه راهبردها و راهکارهاي جمهوري اسلامي ايران در مقابله با گسترش و نفوذ انديشه سلفي در جهان سلام را بررسي کند.
چنين تحقيقي علاوه بر آن که تصويري روشن از رقيب اصلي جمهوري اسلامي ايران، در فضاي بيداري اسلامي ترسيم مي‏کند، مي‏تواند در دو حوزه انديشه و عمل راهبردها و راهکارهايي را با توجه به شرايط موجود، در تعامل و يا تقابل با جريان سلفي پيشنهاد نمايد.
2. اهميت و فايده موضوع
همان گونه که گفته شد، يکي از مهمترين جريان‏هاي فعال در تحولات اخير جهان اسلام، جريان سلفي است، و رشد آن نيز ارتباط مستقيمي با مباحث مربوط به اسلام گرايي دارد. ويژگي‌هاي منحصر به فرد اين جريان ايجاب مي‏کند که مباني، عملکرد و برنامه‏هاي آن براي هدايت تحولات جهان اسلام به دقت مورد بررسي و رصد قرار گيرد. ويژگي‌هايي که ضرورت اين موضوع را دو چندان مي‌کند عبارت است از:
الف) اين جريان داعيه رهبري بيداري اسلامي را دارد و با تمام وجود در اين راستا فعاليت مي‌کند.
ب) اين جريان ارتباط مستقيمي با کانون‏هاي قدرت مالي دنياي اسلام مانند عربستان و قطر دارد و اين کشورها به شدت از اين جريان‏ها در اقصي نقاط عالم اسلامي حمايت مي‏کنند.
ج) با عنايت به اين که برخي عملکردهاي اين جريان با سياست‏هاي غرب در جهان اسلام هم‏پوشاني دارد، در بسياري از موارد، اين جريان‏ها از حمايت‏هاي مستقيم و غير مستقيم غرب برخوردارند.
د) اصل غيريت سازي انديشه سلفي، در تقابل با شيعه معنا پيدا مي‏کند و اين جريان براي هويت بخشي به خود، دشمني با شيعه و نظام سياسي شيعه را يکي از ملاک‌هاي اصلي قرار داده است. به همين سبب نيز فعاليت‌هاي آنان در تقابل مستقيم با مباني اعتقادي شيعه از يک سو و اهداف و راهبردهاي جمهوري اسلامي ايران در جهان اسلام از سوي ديگر قرار دارد.
ه‍) اين جريان براي نيل به اهداف خود بيشترين استفاده را از فضاي سايبري و ماهواره‌اي کرده و استيلاي زيادي بر رسانه‌هاي جمعي دارد و همين امر نيز بر تأثير گذاري بيشتر آن بر جهان اسلام افزوده است.
و) با عنايت به اين که از نظر جامعه شناسي، مهمترين پايگاه اين جريان توده‏هاي جوامع اسلامي هستند و از نظر رواني ، روش تبليغ آنان مبتني بر روش‏هاي هيجاني و احساساتي است، اين جريان سبب رشد و گسترش خشونت، فرقه گرايي و شيعه ستيزي در جهان اسلام مي‌شود و عمليات‏هاي انتحاري، دليل محکمي بر اين مدعاست.
بي‌ترديد چنين وضعيتي ايجاب مي‌کند که جريان سلفي با تأکيد بر مباني انديشه سياسي، به دقت مورد بررسي قرار گيرد، تا عملکرد آنان در جهان اسلام به‌خوبي فهم گردد. از طرف ديگر برآورد ظرفيت‏ها، توانمندي‏ها و مرزهاي گسترش اين انديشه در جهان اسلام، جهت برنامه ريزي و سياست گذاري در تقابل يا تعامل با اين جريان، ضرورت دارد.
از طرف ديگر پس از شناخت کامل، بايد راهکارهايي که جمهوري اسلامي ايران در تحديد و خنثي‏سازي فعاليت‏هاي سلفيان مي‏تواند به کار گيرد، به دقت بررسي شود و دستگاه‏ها، نهادهاي فعال در اين حوزه شناسايي و وظايف آنان مشخص شود و همچنين ظرفيت‏هاي ديپلماسي عمومي در عرصه تقابل و تعامل با آنان مورد بررسي و ارزيابي دقيق قرار گيرد.
بنابراين چنين موضوعي، علاوه بر اين که موجب شناسايي کامل يکي ازمهمترين جريان‏هاي فعال در جهان اسلام مي‏شود، از نظر کاربردي نيز راهکارهاي عملي را براي مقابله يا تعامل با اين جريان پيشنهاد مي‏دهد.
3. سابقه تحقيق
پيشينه تحقيق در حوزه جريان سلفي را مي‏توان به چند بخش کلان تقسيم کرد:
الف) مطالعات اعتقادي: گروهي ازتحقيقاتي که پيرامون جريان سلفي انجام شده است، به عقايد و مباني اعتقادي اين جريان، مي‏پردازند و آن را به عنوان يک مکتب اعتقادي (السلفية) مورد بررسي قرار مي‏دهند. اين آثار نيز خود در دو حوزه قابل بررسي هستند: برخي مستقيما عقايد و مباني تکفيري اين گروه را مورد نقد قرار مي‏دهند و برخي با تکيه بر نقد مباني، به شبهات و ترديدهاي آنان در آموزه‏هاي ديني پاسخ مي‌دهند. شايد بتوان گفت بيشترين فعاليت‏هاي علمي در حوزه سلفيه در اين زمينه شکل گرفته است و علماي شيعه و سني به آن پرداخته اند. برخي از اين آثار عبارتند از : السلفيه مرحله زمنية مبارکة، لا مذهب اسلامي نوشته سعيد رمضان البوطي، 1 السلفية نوشته دکتر محمد العماره، السلفيه نوشته آل ابوطامي، السلفية نوشته محمد ابوزهره، السلفيه نوشته محمد الکثيري، و در حوزه فارسي و نويسندگان ايراني نيز آثار بسياري در اين زمينه منتشر شده است که مي‌توان به آثار حضرت آية الله العظمي سبحاني، سلفي‏گري نوشته علي اصغر رضواني، پاسخ به شبهات وهابيت نوشته طاهري خرم آبادي، سلفي‏گري نوشته نجم الدين طبسي و… اشاره کرد. انتشارا ت دليل ما در قم، آثار بسياري را در اين زمينه به چاپ رسانده است.
ب) مطالعات سياسي: دسته‏اي ديگر از تحقيقات در حوزه جريان سلفي، مطالعاتي است که به جنبه‏هاي سياسي ـ اجتماعي اين انديشه پرداخته‏اند. اين آثار نيز بيشتر بر تاريخ، معرفي و عملکرد اين جريان‏ها تأکيد کرده‏اند و کوشيده‏اند با تکيه بر موارد پيش گفته، تأثير اين جريانات را در جهان اسلام مورد بررسي قرار دهند. مهمترين اين آثار نيز توسط انديشمندان غربي انجام شده است و بيشتر رويکرد جامعه شناسانه دارند. به عبارت ديگر به دنبال تحليل وضعيت موجود، البته از نگاه خودشان مي‌باشند.
اين آثار را نيز مي‌توان در دو دسته طبقه بندي کرد:
الف) آثاري که به پديده سلفي‏گري به عنوان يک مجموعه پرداخته‏اند و با تکيه بر مباني فکري و عملکرد آن، کوشيده اند، اصل انديشه سلفي را در قالب ذکر مصاديق به عنوان شواهد تحقيق مورد بررسي قرار دهند. اين فعاليت‌ها، به جاي تمرکز بر يک خرده جريان سلفي در منطقه‌اي خاص، ويژگي‌هاي مشترک تمامي آنها را بررسي کرده‌اند و تأثيرات آنان را در جهان اسلام ارزيابي نموده اند. اين آثار را بيشتر در حوزه نظريه پردازي بايد طبقه بندي کرد، هرچند از نظر قوت و ضعف همه را نمي توان در يک سطح قرار داد. در اين عرصه مي‌توان به آثار زير اشاره کرد:
1. جنبشهاي بنيادگرايي اسلامي در مصر، سيد احمد رفعت، 1379
2. Anders Strindberg &Mats Warn, Islamism, Religious, Radicalization, and Resistance(London, Polity press.2011.
3. Dalacoura, Katrina, Islamist terrorism and democracy in middle east(Cambridge university press,2011.
4. الحرکات الاسلامية من المواجهة الي المراجعة، کمال السعيد حبيب، القاهره، 2002.
5. جنبش‌هاي اسلامي در جهان عرب، هراير دکمجيان، مترجم حميد احمدي، تهران1366.
6. Fish. M. Steven, Are Muslims distinctive,(London Oxford university press2011.
7. Milton Edwards, Beverley, Contempaorat Politics in Middle east(London polity press,2011)
8. تحولات الحرکة الاسلاميه و الاستراتيجية الامريکية، کمال السعيد حبيب، قاهره، 2006.
9. سير تحول جنبشهاي اسلامي، حميد احمدي، 1390
10. سلفي‌ها، محمود اسماعيل، ترجمه حسن خاکرند و حجت الله جودکي
11. ماضي استمراري، سلفي‏گري در جهان اسلام از وهابيت تا القاعده، سعيد زاهدي
12. جنبشهاي اسلامي معاصر، جان اسپوزيتو، مترجم شجاع احمد وند، تهران، 1389.
13. زعماء الاصلاح في عصر الحديث، احمد امين، بيروت، 1928.
14. مجيد خدوري، گرايش‌هاي سياسي در جهان عرب، ترجمه عبدالرحمن عالم، تهران، 1366
15. جنبش‌هاي اسلامي معاصر، سيد احمد موثقي، 1374
چنانکه مشاهده مي‏شود اين آثار کوشيده‌اند تا با نگاهي استعلايي، جنبش اسلامي در جهان اسلام را مورد ارزيابي قرار داده و در ميان آنها قرائت سلفي را شناسايي کنند. البته تعابير مختلفي در مورد سلفي‏گري در ادبيات سياسي اجتماعي به چشم مي‌خورد. برخي سلفي‏گري را به بنيادگرايي اسلامي، برخي اصول گرايي اسلامي، برخي به راديکاليزم اسلامي و برخي به ويژه در ادبيات غربي به اشتباه مترادف اسلام گرايي گرفته‏اند.
در اين ميان هرچند اين آثار نسبتا به ابعاد سلفي‏گري پرداخته‏اند، اما از چندين مشکل اساسي رنج مي‏برند. اين آثار اشاره‏اي به مباني اعتقادي که موجب اتخاذ سياست‏هاي افراط گرايانه توسط سلفي‏ها شده است، نکرده‏اند، در حالي که بدون توجه به اين مباني و زيرساختها، فهم انديشه و عملکرد آنها امکان پذير نخواهد بود و ثانيا با زاويه ديد منافع جمهوري اسلامي ايران و سياست‏هاي حاکم بر اهداف جمهوري اسلامي ايران در هدايت تحولات اخير، به آن ننگريسته‏اند. به عبارت ديگر اين آثار معمولا فاقد نگاه هنجاري و کارکردگرايانه هستند و بيشتر رويکرد جامعه‏شناسانه و در پي تحليل شرايط موجود و نهايتا آينده پژوهي بر اساس نظريه قدرت مي‏باشند.
ب) دسته ديگر از آثاري که به بررسي جريان سلفي پرداخته‏اند، در قالب مصداق پژوهي بوده‏اند. به اين معنا که جريان‏هاي خاص سلفي را در مناطق مختلف جهان اسلام مورد بررسي قرار داده‏اند و کوشيده‏اند خط و ربط آن را با جريان عام سلفي‏گري مورد تحليل قرار دهند. اين آثار نيز از آن جهت که هويت و شناسنامه خرده جريان‏هاي سلفي را مورد ارزيابي قرار مي‏دهد و پازل جريان عام سلفي را کامل مي‏کند، داراي ارزش و اعتباراست. برخي از اين آثار عبارتند از:
1. السلفيون في لبنان: تداخل العلاقات و التمويل، قاسم قصير، در المقطف الاسلامي، شماره 19 بيروت.
2. تأثير انديشه‏هاي نوسلفيسم بر روند فکري ـ ايدئولوژيک القاعده، محمد محموديان، مقاله، پژوهشنامه علوم سياسي، تابستان 1391.
3. Roland Jacquard, in the name of Osama bin ladan,(Duck university press,2002)
4. الزمن الامريکي: من نيويورک الي کابل، محمد حسنين هيکل، قاهره، 2002.
5. جن

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره سلسله مراتب، جهان اسلام