دانلود پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام، انقلاب مصر، افغانستان

دانلود پایان نامه ارشد

اين جريان اين ظرفيت را دارد که بر اساس سه اصل پرهيز از اختلافات، تکيه بر مشترکات اسلامي و همگرايي در برابر غرب و قدرت‏هاي مستبد داخلي، در حوزه راهبري هدايت بيداري اسلامي مشارکت نمايد.
با توجه به اين رويکرد مي‌توان گفت، مراد از سلفي‌گري تنويري در اين تحقيق، به نوعي شامل علماي اهل سنتي مي‌شود که از يک سو، پايبند به آموزه‌هاي اهل سنت در حوزه سياست و ديانت هستند و از سوي ديگر، بيش از آن که دغدغه فرقه گرايانه و مذهبي داشته باشند، دغدغه امت اسلامي و همگرايي مسلمانان در برابر دشمنان دارند.
بر اين اساس، آنچه آنان را به حلقه سلفيه مرتبط مي‌کند، تنها اشتراک آنان با گروه‌هاي جهادي و تکفيري در مفهوم لغوي سلف است و آن احياي گذشته اسلامي، با قرائتي متفاوت در روش و انديشه.
با اين رويکرد، مي‌توان مراکز علمي جهان اسلام را به عنوان کانون‌هاي هدايت بيداري اسلامي برشمرد. به عنوان نمونه هرچند الازهر، از ديرباز از نظر خط فکري و اقتصادي وابسته به دولت مصر بوده است، اما پس از آغاز تحولات مصر، هنگامي که مفتي عربستان عبدالعزيز آل شيخ، هرگونه قيام عليه دولت‌هاي جائر و ستمگر در کشورهاي اسلامي از جمله مصر را در تضاد با نظريه اهل سنت در تمکين نسبت به حاکم اسلامي، قلمداد کرد، دانشگاه الازهر، رسما بر خلاف نظريه رايج اهل سنت، فتوايي مبتني بر جواز مقابله و قيام در برابر حاکمان جور صادر نمود.264
و يا در تونس حزب «النهضه»، به رهبري راشد الغنوشي، رسما با جريان‏هاي تند سلفي به مخالفت پرداخت و ديدگاه‏هاي معتدلي را ارايه نمود.
همچنين در مصر درکنار جريان راديکال اخوان المسلمين، جريان‏هاي معتدلي همانند جريان مهدي العاکف و هلباوي را مي‌توان از جريان‌هاي سلفي‌گري تنويري ناميد.
در مجموع به نظر مي‌رسد از ظرفيت‏هاي بالقوه اين جريان به‌خوبي مي‏توان در کنترل و مقابله با جريان‏هاي تکفيري بهره برد که در بخش‏هاي بعد به تفصيل به آن اشاره خواهد شد.
3. تأثيرات جريان‌هاي سلفي بر بيداري اسلامي
محتواي بيداري اسلامي، اسلام خواهي و بازگشت به اسلام است. مردمي که از حضور غرب و انديشه‌هاي غير اسلامي در جامعه خود به تنگ آمده بودند و از طرف ديگر به سبب نگاه تحقير آميز غرب، به دنبال به دست آوردن هويت از دست رفته خود بودند، از روند تحولات بيداري اسلامي براي احياي ارزش‌هاي اسلامي، استقبال کردند.
در اين ميان، اگر اهداف و آرمان‌هاي انقلاب کاملا روشن و شفاف باشد و رهبران فرهيخته و مورد اعتماد جامعه، عنان هدايت تحولات را در دست داشته باشند، به سبب انرژي آزاد شده در لايه‌هاي اجتماعي و انگيزه مردم، زمينه‌هاي کاميابي و موفقيت انقلاب فراهم مي‌شود.
اما در مقابل اگر در اهداف و شيوه اجراي آرمان‌ها، ابهام و شبهه وجود داشته باشد و يا انقلابيون قرائت‌هاي گوناگوني را از جامعه آرماني خود ارايه کنند و همچنين رهبران آشنا به ارزش‌هاي اسلامي که مورد قبول جامعه باشند، در رأس تحولات حضور نداشته باشند، به سادگي جريان‌هاي منحرف اما مشابه، وارد عرصه مي‌شوند و تأثيرات مخربي بر روند بيداري اسلامي بر جاي مي‌گذارند.
با توجه به آنچه گفته شد، مشکل اساسي کشورهايي که در آنها فرايند بيداري اسلامي اتفاق افتاد، اين بود که تصوير گنگ و مبهمي از مطالبات خود داشتند، آنها همين اندازه مي‏دانستندکه غرب هرگز به فکر رشد و شکوفايي جوامع آنها نيست و علت اصلي عقب ماندگي آنها، دوري از تعاليم و ارزش‌هاي اسلامي است. به همين سبب نيز به اين اصل اساسي که «الاسلام هو الحل» ايمان داشتند، اما مشکل اساسي در اينجا بود که در چگونگي پياده کردن آن و کسي که بتواند اين اصل اساسي را در جامعه پياده کند، با بحران روبرو بودند. به همين سبب در انقلاب‌هايي که در منطقه شکل گرفت، چون انرژي و انگيزه لازم جهت تغيير وجود داشت، مردم موفق شدند قدرت‌هاي مستبد و وابسته را به زير بکشند، اما پس از پيروزي، با اين پرسش مهم روبرو شدند که چه بايد کرد؟ راه عملياتي کردن فرامين و آموزه‌هاي اسلامي که بتواند جامعه بيمار را به جامعه‌اي اسلامي تبديل کند، چيست؟
چنين وضعيتي سبب شد که انديشه سلفي با شعار اسلام‏گرايي و قرابت و شباهتي که با اهداف و انگيزه‌هاي انقلاب‌هاي منطقه‌اي و تحولات معاصر داشت، تلاش کند تا بر حرکت بيداري اسلامي تأثير بگذارد و بدل را جايگزين اصل نمايد.
سلفيه، با شعار جذاب خود، که همان بازگشت به اسلام، اما از طريق تمسک بدون قيد و شرط به سلف است، کوشيد عنان بيداري اسلامي را در دست گيرد و به همين سبب گاه تأثيرات عميقي بر بيداري اسلامي بر جاي گذاشت.
البته نبايد فراموش کردکه براي به دست آوردن تحليلي عميق از تأثير و تأثر جريان سلفي بر بيداري اسلامي به ناچار بايد نگاهي دو سويه داشت. يعني از يک طرف، به تأثير جريان سلفي بر بيداري اسلامي پرداخت و از طرف ديگر تأثير بيداري اسلامي را بر جريان سلفي مورد مداقه قرار داد. به همين سبب در بررسي تأثير سلفيه بر بيداري اسلامي تلاش شده است که به هر دو جنبه توجه شود و مشخص گردد، بيداري اسلامي نيز چه تأثيراتي بر روند سلفيه در جهان اسلام بر جاي گذاشته است.
در نگاهي ديگر مي‌توان تأثيرات جريان سلفي بر بيداري اسلامي را در سطوح مختلف مورد بررسي قرار داد:
به اين معنا که گاه سلفيه بر بيداري اسلامي تأثيرات روشي265 داشته است و گاه تأثيرات محتوايي را رقم زده است.
همچنين گاه سنخ تأثيرات در حوزه فرهنگي و اعتقادي بوده است و گاهي حوزه‌هاي سياسي ـ امنيتي را شامل شده است.

چنانکه در ابتداي فصل گفته شد، براي تبيين دقيق تأثيرات سلفي گري بر بيداري اسلامي مي توان از نظريه پخش بهره برد که ويژگي هاي اين چارچوب نظري در فصل اول به تفصيل بيان گرديد. به دنبال تأثيرات سلفيه بر بيداري اسلامي با بهره برداري از نظريه پخش در دو حوزه افکار و رفتار بررسي خواهد شد.
3.1. افکار
در حوزه افکار، سلفيه تأثيرات عميقي بر جريان بيداري اسلامي داشته است. در حالي که بيداري اسلامي به دنبال گسترش اسلام اعتدالي و بازگشت به ارزشها و اصول اساسي اسلام و تقويت زمينه‌هاي همگرايي ميان جهان اسلام است، جريان سلفي در ابعاد روش شناسي، اعتقادات و نظام سياسي تغييرات بنياديني را ايجاد کرده است.
3.1.1. گسترش قرائت سلفي از بيداري اسلامي
بي ترديد هنگامي بيداري اسلامي مي‌تواند در تحول جهان اسلام و هدايت آن به سوي تعالي موفق باشد که بر اساس خردورزي و اجتهاد حرکت کند و عليرغم پايبندي به اصول و انديشه حيات بخش اسلام، به نفي دستاوردهاي مادي بشر نپردازد. چنين روشي در انديشه مصلحان بزرگ، همانند حضرت امام ره، سيد جمال، محمد عبده، علامه اقبال ديده مي‌شود که هماره عنصر عقل و انديشه را در کانون انديشه خود، لحاظ کرده‌اند.
در فصول اوليه اين تحقيق گفته شد که يکي از مهمترين ارکان انديشه سلفي بازگشت به گذشته در سه حوزه مرجعيت علمي، سياسي و اجتماعي است.266 چنين رويکردي در ظاهر همانندي‏هايي با گفتمان بيداري اسلامي دارد. به اين معنا که گفتمان بيداري اسلامي همان‏گونه که از نامش پيداست به دنبال احياي ارزش‏ها و مباني و اصول اسلامي است و اين شباهت سبب شده است که سلفيه حداکثر بهره برداري را از فضاي بيداري اسلامي بنمايد.
پخش قرائت سلفي در فضاي بيداري اسلامي نيز از نوع سرايتي است و به سبب شباهت ظاهري آن با اصل بازگشت به اسلام در انديشه بيداري اسلامي، توانسته است رشد و گسترش بسياري داشته باشد. يکي از ويژگي‌هاي پخش از نوع سرايتي، فاصله است. به اين معنا که هرچه جامعه به مرکز بيماري نزديک‏تر باشد، قدرت رشد و گسترش اين انديشه افزايش مي‌يابد. به همين سبب قرائت سلفي از بيداري اسلامي در مناطقي که مستقيما درگير مباحث بيداري اسلامي بوده‏اند، بيشتر مشاهده مي‌شود.
تونس نخستين کشوري بود که درگير انقلاب شد، و در شعارهاي مردم مسلمان اين کشور اسلام خواهي نيز به عنوان يکي از محوري ترين مطالبات آن‌ها مطرح گرديد. دليل بر اسلامي بودن انقلاب تونس نيز افزايش فزاينده محبوبيت حزب اسلام گراي النهضة مي‌باشد. اين حزب پس از پيروزي انقلاب بحرين به رهبري حزب النهضه توانست زمام امور را در دست گيرد. اما به موازات گسترش اسلام گرايي، جريان سلفي نيز در اين کشور فعال شد و به فعاليت‌هاي تبليغاتي و همچنين موج سواري بر بيداري اسلامي در اين کشور پرداخت. گروه‌هاي سلفي تندرو از جمله انصار الشريعه کوشيدند، قرائتي سلفي از انقلاب اين کشور ارايه دادند، تا آنجا که راشد الغنوشي رهبر حزب النهضة آنان را تهديدي جدي براي انقلاب اين کشور تشخيص داد و رسما آنان را خوارج زمانه ناميد به گفته وي: «هر کجاي زمين که اين جهادي‌ها که خوارج زمانه هستند، حضور داشته باشند، خونريزي و ويراني فرود مي‌آيد». او با انتقاد شديد از جريان‌هاي جهادي سلفي اين کشور، گفت: «تاکنون هيچ دولتي وجود نداشته است که سلفي‌ها در آن به موفقيت دست يافته باشند. آيا سومالي و عراق و افغانستان دولت‌هايي با ثبات دارند؟»
وي در تفاوت ميان جريان معتدل و جريان افراطي مي‌گويد: «فرق بين جنبش النهضه و جهادي‌ها اين است که ما تند رو و افراط گرا نيستيم و خواهان منافع کشورمان هستيم در صورتي که سلفي‌هاي جهادي اينگونه نيستند.» به گفته وي: «تاکنون هيچ يک از اين سلفي‌هاي تندور در زمينه اقتصاد، علوم، قانون و علوم اجتماعي هيچ دانشمند و عالمي نداشته اند و قشر بزرگي از ملت در اثر افراط گرايي‏هاي برخي گروه‏هاي سلفي از اسلام واهمه دارند.»267
در مصر نيز چنين وضعيتي ديده مي‌شود. پس از انقلاب مصر، گروه‌هاي سلفي کوشيدند، انقلاب را به نفع خود مصادره کنند. احزاب سلفي النور، الفضيله، الاصلاح و الاصاله، که طيف‌هاي مختلف سلفيه در کشور مصر هستند، در فرداي انقلاب مصر، قرائتي سلفي از انقلاب مصر ارايه دادند و کوشيدند، انقلاب را به نفع خود مصادره کنند، تا آنجا که حزب سلفي النور با حمايت‌هاي عربستان سعودي، کوشيد خود را به جريان معتدل اخوان المسلمين که برآمده از مطالبات ديني مردم بود، نزديک کرده و ديدگاه‏هاي سلفي خود را ديکته کنند.268 بي‌شک نزديکي اخوان المسلمين به احزاب سلفي از يک سو در کنار عوامل ديگر، موجب سرنگوني مرسي گرديد.
البته جداي از قرائت رسمي سلفي فعال در عرصه سياسي مصر، شاهد فعاليت گروه‌هاي سلفي افراطي تر و راديکال تر در صحراي سينا هستيم. گروهي که به کشتار نظاميان و مردم اين منطقه و انفجار تأسيسات نفتي اين کشور در اين منطقه مي‌پردازند. گروه‌هايي مانند «مجلس شوراي مجاهدين در اکناف بيت‌المقدس» و هسته‌هاي اولية جماعت «انصار بيت‌المقدس» که بيشتر آنان از بقاياي التوحيد و الجهاد هستند.269
در ليبي نيز پس از سرنگوني قذافي، شاهد گسترش فعاليت سلفي‌ها و همچنين بهره برداري آنان از وضعيت موجود هستيم. در کشور ليبي طيف‏ها و گروه‏هاي مختلف سلفي و جهادي نظير درع ليبيا، فجر ليبي، الزاويه، مصراته، الخمس، صلاح البرکي، نيروهاي صاعقه و گردان 319 و… در اين مقطع فعال شدند و از شرايط به وجود آمده به نفع خود بهره برداري کردند. البته در ميان آنها انصار الشريعه، گستردگي و فعاليت بيشتري داشت. گروه موسوم به «انصار الشريعه» همزمان با تحولات و انقلاب‌هاي عربي در غرب آسيا (خاورميانه) و در بيشتر کشورهاي عربي نظير ليبي، تونس، الجزاير و مغرب و به طور مشخص چند ماه بعد از سقوط دولت قذافي و طي جنگ‌هاي داخلي اين کشور اعلام موجوديت کرد. عناصر و گروه‌هاي اسلام‌گراي ليبيايي در جنگ داخلي عليه حکومت قذافي در آوريل و ژوئن 2012 (ارديبهشت و خرداد 1391) در شهرهاي مصراته، درنه و سرت و در روستاهاي اطراف بنغازي، در يک گردهمايي تحت عنوان «تجمع ياري شريعت» حضور به هم رسانيده و تشکيل انصار الشريعه ليبي را رسماً اعلام نمودند. گردان‌ها و گروه‌هاي مختلف شبه نظامي و مسلح در قالب گردان‌هاي «ابوعبيده جراح»، «مالک»، «شهداي 17 فوريه»، «رأف اسحاتي» و «سپر ليبي» شاکله و بدنة نظامي و چريکي

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام، افغانستان، سازمان ملل، فرق و مذاهب Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره افغانستان