دانلود پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام، افغانستان، سازمان ملل، فرق و مذاهب

دانلود پایان نامه ارشد

ناسيوناليست است، مي‌باشد. احزابي مانند «الدستور» به رهبري «البرادعي»، حزب «المؤتمر المصري» به رهبري «عمرو موسي»، حزب «مصر الحريه» به رهبري «عمرو حمزاوي» و احزاب چپي مانند «التحالف الشعبي الاشتراکي»، «الاشتراکيون»، «الجمعيه الوطنيه» و… در ميان اين ائتلاف ديده مي‌شوند.
اين گروه‌ها مشخصا به دنبال همان دموکراسي غربي، که شامل آزادي‌هاي مدني، راندن دين به حوزه خصوصي، قرائت غير ديني از حکومت و… هستند. 241
با توجه به آنچه گفته شد، هرگز نمي‏توان نقش و حضور گروه‏ها و جريان‌هاي سکولار را در تحولات جهان اسلام ناديده گرفت.
2.3. جريان سلفي
همان گونه که گفته شد، جريان سلفي با توجه به برخي شباهت‏ها، مي‌کوشد فرايند بيداري اسلامي را به نفع خود مصادره کند و متأسفانه به سبب وجود احساسات پرشور ديني در ميان توده‌هاي مسلمان در اين حوزه موفقيت‌هايي را نيز به دست آورده است. جريان سلفي بر خلاف جريان‌هاي ديگر چون از يک سو داراي حمايت‌هاي مالي از سوي کشورهاي مختلفي مانند عربستان و قطر است، و از سوي ديگر به سبب همسويي با برخي از سياست‌هاي غرب، در متن تحولات بيداري اسلامي قرار دارد. جداي از کشورهايي که در آنها پديده بيداري اسلامي به فعليت رسيده است، مانند تونس، مصر، ليبي، و يمن، ديگر کشورهاي اسلامي نيز از تأثيرات منفي جريان سلفي در امان نمانده‌اند که در رأس آنها مي‌توان به لبنان و سوريه اشاره کرد.
در اين ميان هرچند ريشه انديشه‌هاي سلفي در اين مناطق از گذشته وجود داشته است، اما تحولات کشورهاي دستخوش انقلاب تأثير انکار ناپذيري در گسترش و تغيير روش اين گرايش‌ها به وجود آورده‏اند.
از طرف ديگر جريان‌هاي سلفي را هرگز نمي توان يک جريان بسيط و منسجم شمرد و به همين سبب داراي گروه‌ها و آموزه‌هاي مختلفي هستند که گاه تفاوت در ديدگاه‌هاي سياسي و اعتقادي آنان را تا سر حد تکفير يکديگر پيش مي‌برد. چنانکه در رويارويي گروه سلفي النصره و داعش، چنين وضعيتي ديده مي‌شود و يا ميان اخوان المسلمين مصر و سلفي‌گري وهابيت، تفاوت‌هاي بسياري وجود دارد. بنابراين هرچند آموزه‌هاي مشترکي ميان جريان‌هاي سلفي ديده مي‌شود، اما عدم تمايز ميان آنها موجب سياست گذاري‌هاي غلط از يک سو و همگرايي گروه‌هاي سلفي خواهد شد.
به همين سبب پيش از تعريف هرگونه راهبرد و راهکار، براي مقابله با سلفيه بايد گرايشات موجود و فعال در تحولات حاضر جهان اسلام را شناخت.
با نگاهي به جريان سلفي فعال در بيداري اسلامي به‌خوبي مي‌توان به اين نتيجه رسيد که اين جريان از انسجام و يکپارچگي خاصي برخوردار نيست و داراي اختلافات و تفاوت‏هاي بسياري با يکديگر هستند. به عبارت ديگر هرچند تمامي اين گرايش‌ها، داراي مشترکاتي هستند، 242 اما هرگز نبايد در بررسي نقش آنها در تحولات دنياي اسلام از تفاوت‌هاي آنان غافل شد.
2.3.1. سلفي‌گري تکفيري
يکي از بارزترين نمادهاي سلفي‏گري در جريان بيداري اسلامي، سلفي‏گري تکفيري است که اساس انديشه خود را بر تکفير اعتقادي ساير فرقه‏ها قرار داده است. ويژگي مهم اين ديدگاه، اعتقادي بودن آن است. اين انديشه به دنبال احياي مدل سنتي خلافت و بيش از آن که دغدغه سياسي داشته باشد، دغدغه مذهبي دارد. اين جريان هرچند از قرن دوازدهم قمري، به صورت فعال در منطقه نجد نزج گرفت، اما تحولات معاصر جهان اسلام زمينه بهره برداري اين انديشه از شرايط موجود شد و سمت و سوي تحولات را در برخي از کشورها به سوي بي ثباتي و دامن زدن به نزاع‌هاي فرقه گرايانه سوق داد.
نمونه مهم آن را در دهه گذشته مي‏توان در حرکت طالبان مشاهده کرد، همچنين پس از اشغال عراق، جريان‌هاي سلفي تکفيري در اين کشور فعال شدند و هرچند در ظاهر هدف خود را، مقابله با صليبيون بيان کردند، اما نوک پيکان حملات آنها به سوي فرق و مذاهب اسلامي که قرائتي به جز آنچه آنان ارايه مي‌دادند، پيش رفت. اين گروه‌ها و سازمان‌ها در سال‌هاي اخير متأثر از فضاي به وجود آمده در جهان اسلام، بر حجم فعاليت‌هاي خود افزوده‌اند و پيامد آن قرباني شدن بسياري از مسلمانان در کشورهاي اسلامي است. به عنوان نمونه در عراق پس از تحولات اخير جهان اسلام، جريان‌هاي تکفيري بر شدت فعاليت‌هاي خود افزوده اند. گروه‌هايي از قبيل «سازمان قاعده الجهاد في بلاد الرافدين»243، «ارتش انصار السنه»244، «ارتش اسلامي عراق»245، «حزب التحرير»246، «جيش الطائفه المنصوره»247، «ياران اهل سنت (مناصروا اهل السنه)»248، «سپاه عمر»249، «گروه الانصار وابسته به گردان انتحاري براء بن مالک»250، «جيش محمد (الحق)»251، «گروه ابوايمن»252، «گردان زبير بن عوام»253 و «گردان حسن بصري»254 در اين رديف قرار دارند.
چنين وضعيتي سبب شده است که طبق آمار سازمان ملل، تنها در سال 2013، 8866 نفر در عراق در اثر حملات وحشيانه کشته‌ شده‌اند که 7818 تن از آنها غير نظامي بوده‌اند. بر اساس گزارش اداره کمک‌رساني سازمان ملل در عراق که آثار خشونت مسلحانه و تروريسم بر شهروندان عراقي را بررسي مي‌کند، در دسامبر 2013، حداقل 759 عراقي کشته‌ و 1354 نفر زخمي شده‌اند.
طبق گزارش اين اداره، ماه مي‌خشن‌ترين ماه در سال 2013 بود، چراکه 2191 نفر در اين ماه کشته و 963 تن زخمي شده‌اند. از آوريل 2013، تعداد کشته‌ها و زخمي‌هاي غيرنظامي در هر ماه بالاتر از 1700 نفر بوده است.255
در حال حاضر نيز جريان داعش حضور جدي در منطقه الانبار دارد و حتي آب را نيز بر مردم حرام کرده است.
لبنان نيز وضعيت بهتري ندارد. در يکي دو سال اخير با استفاده از فضاي متشنج موجود در مناطق اسلامي به ويژه سوريه، جريان «فتح الاسلام» به رهبري احمد الاسير، جان دوباره‌اي گرفت و ناآرامي‏هاي بسياري را در لبنان دامن زد.
سلفي‌گري تکفيري در افريقا نيز پس از تحولات اخير جهان اسلام، جان تازه‌اي گرفته است. در کشور تونس که در دوران بن علي و حضور مقتدر ارتش نتوانسته بود، بروز داشته باشد و بيشتر در الجزاير فعال بود، پس از بن علي و در هنگامه انقلاب، در اين کشور فعال شد و با کمک عربستان و قطر سلفيان تکفيري فعاليت بسياري را در اين کشور شروع کردند. در رأس اين گروه‌ها مي‌توان به گروه انصار الشريعه اشاره کرد که بازمانده جريان‌هاي سلفي تکفيري در الجزاير در دهه نود هستند. اين جريان افرادي مانند شکري بليعد256 و محمد البراهمي257 را ترور کردند.
همچنين پس از انقلاب تونس، سلفي‌ها، تلاش بسياري براي تسلط بر مساجد اين کشور آغاز کردند که بنا به گفته عبدالرزاق بن خليفه، مسؤول محلي دولت تونس، در اثناي انقلاب تونس، سلفي‌ها، کنترل بيش از 150 مسجد اين کشور را به دست گرفتند که با تلاش دولت، تاکنون برخي از اين مساجد پس گرفته شده است.258
مصر نيز در انقلاب، شرايط مشابهي را تجربه کرد و گروه‌هاي تکفيري از وضعيت موجود بهره برداري کرده و براي رسيدن به اهداف خود، به کشتار نظاميان مصر در صحراي سينا و همچنين انفجار خطوط نفتي پرداختند و اوج نماد تکفير را مي‌توان در شهادت شيخ حسن شهاته به بدترين وضع و همچنين مقابله با توهم مد شيعي در مصر شمرد.
در اين ميان واکنش‌هايي نيز در مقابل تکفير در مصر به وجود آمده است که از جمله مي‌توان به تشکيل جنبشي موسوم به “جبهه ميانه رو” (الجبهه الوسطيه) که توسط “صبره القاسمي” بنيان نهاده شد اشاره کرد. در اين جنبش علاوه بر تعداد زيادي از رهبران “گروه الجهاد”، افرادي در آن حضور دارند كه از جماعت اخوان المسلمين جدا شده اند. از برجسته ترين چهره‌هاي عضو اين جنبش مي‌توان به “ياسر سعد”، فرمانده بخش يگان مهندسي نظامي در گروه الجهاد و “شيخ احمد راشد” از رهبران گروه جهاد اسلامي و “شيخ خالد الزعفراني” از رهبران پيشين اخوان المسلمين اشاره كرد.259
بيداري اسلامي تأثير مستقيمي نيز بر حضور سلفي‌هاي تکفيري در سوريه داشت. سلفي‌گري تکفيري در سوريه، به بهانه قيام‌هاي مردمي عليه دولت‌هاي مستبد، حضور فعالي در التهابات سوريه ايفا کرد. حضور بيش از 120 هزار تکفيري که از بيش از 80 کشور در اين کشور جمع شده‏اند، نشانگر همگرايي و ائتلاف تکفيري‏ها، در مرز جغرافيايي سلفيه و اسلام گرايي است.260
2.3.2. سلفي‌گري جهادي
سلفي‌گري جهادي، نوعي از سلفي‌گري است که ريشه در انديشه‌هاي سيد قطب دارد. اين رويکرد، هرچند از عناصري همچون تکفير استفاده مي‌کند، اما استفاده اين انديشه از تکفير، با تکفير در انديشه سلفي‌گري تکفيري متفاوت است. در سلفي‌گري جهادي سيد قطب از مفهوم تکفير براي ترغيب و تحريک توده‌ها براي مقابله با نظام حاکم استفاده کرد، اما به فرقه گرايي و کشتن مسلمانان به بهانه تفاوت‌هاي مذهبي رأي نداد. بر اين اساس نيز گروه الجهاد در مصر، هماره کانون مخالفت‌ها و دشمني‌هاي خود را نظام‌هاي حاکم در کشورهاي اسلامي قرار داده‌اند که با قرائت قطبي اين نظام‌ها از مسير اسلام خارج شده و محکوم به نابودي هستند.261
در صفحات گذشته، گفته شد که سلفي‌گري جهادي هنگامي که از مصر خارج شد و وارد عربستان گرديد، پيوند ناميموني به وجود آمد که از يک سو تکفير فرقه گرايانه را به دنبال داشت و از سوي ديگر عنصر جهاد را از سلفي‌گري جهادي به ارث برده بود. و هرچند در دوران مجاهدين در افغانستان نسبتا خوب درخشيد، اما پس از جنگ افغانستان، به عللي همانند تلاش عربستان براي فرافکني بحران داخلي، سياست‌هاي غرب در منطقه و رويارويي مستقيم گروه‌هاي شيعي و سلفي، به سوي تکفير پيش رفت.
در اين ميان رگه‌هايي از جريان سلفي‌گري جهادي با همان رويکرد اوليه قطبي را مي‌توان در تحولات نخستين بيداري اسلامي مشاهده کرد. به عبارت ديگر مقابله با دولت‌هاي جائر و ستمگر، به ويژه در مصر، ليبي و يمن، ريشه در انديشه‌هاي سلفي‌گري جهادي داشت. چه اين که اين نوع از گرايش سلفي حامل انديشه‌هاي ضد حکومتي و حاکميتي بود و در مقابله با حاکمان دست نشانده غربي و ضد اسلامي، مي‌توانست به‌خوبي عمل کند. حتي مي‌توان گفت که اقبال شديد مردم مصر از جريان اخوان المسلمين پس از سقوط مبارک نيز ريشه در همين مسأله داشت.
اما متأسفانه اين جريان هرچند توانست در ابتداي امر خوب عمل کند، اما همانند تجربه افغانستان که پس از از ميان رفتن خطر کمونيست‌ها، اين جريان تبديل به جريان فرقه گرا شد، جريان سلفي‌گري جهادي پس از فروپاشي دولت‌ها، گرفتار همان مشکلات شد. به عنوان نمونه اخوان المسلمين مصر، بر خلاف اصول بنيادين سلفي‌گري جهادي، با اسرائيل از سر سازش درآمد، با حکومت عربستان که در انديشه سلفي‌گري جهادي، از طواغيت شمرده مي‌شد، ارتباطات حسنه‌اي ايجاد کرد و در نهايت نيز با احزابي مانند «النور» و «الاصلاح»، همراه گرديد. چنين وضعيتي سبب شد که رويکرد جهادي جايگاه خود را از دست بدهد و در کشورهاي اسلامي که در آنها بيداري اسلامي اتفاق افتاده بود، تجربه تلخ سلفي‌گري تکفيري تکرار شود.
به عبارت ديگر، اگر سلفي‏گري جهادي با همان ويژگي‏هاي خاستگاه اصلي خود، در بيداري اسلامي فعال مي‏ماند و يا بر همان اساس پيش مي‌آمد، مي‌توانست منشأ آثار مهمي در جهان اسلام باشد که متأسفانه همانند تجارب گذشته از مسير اصلي خارج شد و به انحراف کشيده شد.
2.3.3 سلفي‌گري تنويري
سلفي‌گري تنويري ناظر به نوعي از سلفي‌گري است که نه بر پايه جهاد استوار شده است و نه بر پايه تکفير، بلکه بيشتر رويکردي اصلاحي دارد و نگاهش به گذشته اسلامي نيز نگاهي روشنفکرانه، تعقل محور و آسيب شناسانه است. به عبارت ديگر به جاي آن که نگاهي عصمت گونه به گذشته اسلامي داشته باشد، عليرغم پايبندي به انگاره عدالت صحابه، تا حدودي عملکرد گذشتگان را نقد مي‌کند و در تحليل شرايط موجود و مقتضاي زمان از عنصر عقل نيز بهره برداري مي‌کند.
در حوزه روش نيز سلفي‌گري تنويري، روش اصلاح و تحول در داخل نظام را پيشنهاد مي‌کند و کمتر تمايل به انقلاب و تحولات بنيادين دارد.262
در ميان چهره‌هاي مشهور اين جريان، مي‌توان به سيد جمال الدين اسدآبادي، محمد عبده، علامه اقبال لاهوري و… اشاره کرد.263

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام، صدور انقلاب، افغانستان Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام، انقلاب مصر، افغانستان