دانلود پایان نامه ارشد با موضوع گاز طبیعی، حامل انرژی، نفت و گاز، مهندسی نفت

دانلود پایان نامه ارشد

که هر کدام تقریباً 20% سهم را برعهده دارند تغذیه می‌شود. بازار آسیا (ژاپن) توسط اندونزی و کشورهای خاورمیانه تأمین می‌شود. داده‌ها نشان می‌دهد که حدوداً 2/3 نیاز هر بازار از کشورهای همان منطقه تأمین می‌شود. در این بازار تنها روسیه و الجزایر به بیش از یک بازار صادرات دارند. امّا بازار زغال‌سنگ تمرکز کمتری در بخش تأمین نسبت به گاز دارد.
استفاده از این اطلاعات و جداول برای تحلیل‌های میان و بلند مدت، عملاً با فرض پایدار بودن اطلاعات ممکن است. از همین فرض برای تخمین صادرات و وضعیت بازار در الگوی پولس استفاده شده است.

2-5 منابع زغال سنگ در ایران
كشور ما ايران بدليل شرايط متنوع زمين شناسي داراي كانسارهاي متنوع زغالي است. طبق آخرين آمار حاصله از مركز آمار ايران، ميزان ذخاير قطعي زغال سنگ در كشور در سال 1380 معادل 310 ميليون تن برآورد گرديده است. اين رقم در سال 1376 برابر 103 ميليون تن بوده كه متوسط نرخ رشد ذخاير، كه نشان از اكتشاف ذخاير جديد دارد، معادل 37 درصد بوده است. تعداد معادن فعال زغال سنگ در كشور كه اغلب آنها خصوصي مي باشند، 83 معدن گزارش گرديده است.   قسمت عمده منابع زغالي ايران در پنج ناحيه يعني در نواحي ذيل واقع شده است :
   I.ناحيه كرمان ـ ناي بند (طبس)
   II.ناحيه البرز
   III.نايه شمال شرق خراسان
   IV.كاشان ـ اصفهان
   V.مراغه (آذربايجان)
2-6 وضعیت تولید زغال سنگ 22
زغال‌سنگ از انرژى‌هاى فسيلى فراوان، ارزان ولى با بازدهى نسبتاً اندک گرمائى به‌حساب مى‌آيد ميزان انرژى حاصل از سوخت ۸۰/۰ دلار زغال‌سنگ معادل انرژى حاصل از سوخت ۲ دلار نفت است ایران در زمینه استحصال و استخراج مواد معدنی در چند سال اخیر رشد چشمگیری داشته اما در زمینه زغال‌سنگ که پیشینه‌ای۴۰ ساله دارد، به دلایلی این روند ثابت بوده یا رشد محدودی داشته است.با این حال به‌تازگی رییس خانه زغال‌سنگ ایران تاکید کرده زغال‌سنگ نیازمند توجه بیشتر بوده و از ظرفیت قوی برای جایگزینی به جای نفت نیز برخوردار است. در واقع جایگزینی یک ماده معدنی برای تولید انرژی به جای نفت از آن جهت حائز اهمیت است که بسیاری از کارشناسان اقتصادی قرن آینده را قرن جنگ بر سر انرژی پیش‌بینی می‌کنند و معتقدند در شرایطی که می‌توان از سایر مواد برای تولید انرژی استفاده کرد مصرف نفت منطقی نیست. بنابراین با توجه به این موضوع این سوال در ذهن ایجاد می‌شود اگر امکان استفاده از ذخایر زغال‌سنگی برای تولید انرژی در کشور وجود دارد چرا تاکنون استفاده نشده و مورد توجه متولیان قرار نگرفته است. اما در مقابل این اظهار نظر کارشناسان و فعالان حوزه زغال‌سنگ معتقدند ذخایر و نوع زغال‌سنگ کشور به گونه‌ای است که هزینه تمام شده استخراج صرفه اقتصادی لازم برای استفاده از این ماده معدنی در تولید انرژی مورد نیاز کشور را فراهم نمی‌کند به‌گونه‌ای‌که حتی معادن زغال‌سنگ موجود در کشور به جهت همین مشکلات اقتصادی در شرف تعطیلی به سر می‌برند.تولید زغال سنگ خام در ایران سالانه به یک میلیون و 800هزار تن می رسد که در کل میزان ذخیره احتمالی زغالسنگ کشور؛ سه میلیارد تن می باشد

2-7 مزایا و معایب منابع زغال سنگ
مصرف زغال سنگ در اروپا از دوران انقلاب صنعتی به عنوان منبع اصلی انرژی آغاز شد و تا دهه 1950 بزرگترین سهم را در تأمین انرژی جهان داشت ولی از آن تاریخ به بعد نفت و گاز جایگزین زغال سنگ شد. البته هنوز هم در بعضی از کشورهای جهان مانند چین، زغال سنگ در مقایسه با سایر منابع انرژی مصرف بیشتری دارد. در این میان در ایران نیز مزایای متعدد استفاده از زغال سنگ حرارتي را به عنوان يك حامل انرژي با پتانسيل بالقوه بالا در كشور مطرح نموده است، كه برخي از اين مزايا عبارتند از تنوع بخشی سبد انرژي كشور؛ ايجاد اشتغال و سرمايه گذاري در مناطق محروم با توجه به نزديكي اين ذخاير؛ قرار گرفتن اين ذخاير در مناطق كويري و كم جمعيت و وجود روش ها و تجهيزات متنوع كاهش و كنترل آلودگي ناشي از استفاده از زغال سنگ در جهان و در نتيجه كاهش عوارض زيست محيطي آن. علاوه بر اين مزايا، استفاده از زغال سنگ حرارتي مزاياي ديگري در ساير حوزه هاي انرژي براي كشور دارد كه از آن جمله مي‌توان به كاهش سرعت مصرف ساير حامل هاي انرژي در توليد برق، جلوگيري از تخريب جنگل ها براي مصارف حرارتي برخي مناطق مسكوني، ايجاد طرح هاي اشتغال زايي در حوزه معدن و صنايع وابسته و عمران در مناطق كويري كه فاقد استعداد هاي دامپروري و كشاورزي هستند، اشاره كرد.در ايران اولين تلاش هاي ناموفق در جهت توليد انرژي الكتريكي از زغالسنگ در سال 1347 با احداث نيروگاه زغالسوز زرند كرمان (دو واحد 30 مگاواتي) شروع شد، (لازم به توضيح است كه در آن زمان كل ظرفيت نيروگاهي كشور 1008 مگاوات بوده، و در مجموع  اين دو واحد در آن زمان حدود 6 درصد سهم نيروگاهي را تشكيل مي داده است، كه اين سهم براي شروع توليد برق از زغال سنگ بسيار خوب بوده  است). اگر چه تاسيسات بكارگيري زغال در اين مجموعه به طور كامل نصب گرديد ولي از سال 1352 كه بهره برداري از نيروگاه آغاز شد به علت عدم تحويل به موقع سوخت و نيروگاه با سوخت دوم يعني مازوت بهره برداري گرديد.
پس از انقلاب نیز تا مدتها تلاشهایی در جهت احداث نیروگاههای زغال سنگی به چشم نمیخورد تا اینکه در سال 1368 انجمن مهندسی نفت ایران که بر روی روند مصرف انرژی ایران مطالعاتی را صورت داده بود، به این نتیجه رسید که در صورت ادامه روند مصرف نفت و فراوردههای نفتی در کشور، در عرض کمتر از بیست سال میزان تولید و مصرف نفت در ایران برابر شده و صادرات این ماده استراتژیک قطع خواهد شد. از این رو این نهاد مطالعاتی را به منظور ارائه راهکارهای اجتناب از وقوع این رویداد آغاز کرد و در سال 1374 همزمان با پایان آن، 3 راهکار اساسی را پیشنهاد داد:
1.       کاهش شدت انرژی از طریق اجرای سیاست های قیمتی و غیر قیمتی بهينه سازی
2.       ورود گاز طبیعی به سبد انرژی و جایگزینی آن با نفت خام (عمدتا با محور گازرسانی به شهرها برای کاهش مصرف نفت سفید در بخش خانگی)
3.       ورود زغال سنگ به سبد انرژی و جایگزینی آن با نفت خام (عمدتا در کارخانجات و صنایع انرژی بر و نیز نیروگاهها به منظور کاهش مصرف نفت و گاز مصرفی بخش صنعتی)
مطالعات نشان میداد که ایران میتواند با تکیه بر اکتشافات صورت گرفته بر روی معادن زغال سنگ تا آن زمان، در افق 1400 شمسی، روزانه 750 هزار بشکه معادل نفت از انرژی خود را از طریق مصرف زغال سنگ بدست آورد با گذشت زمان، بر اثر اقدامات صورت گرفته از سوی وزارت نفت، شبکه گاز طبیعی در سراسر کشور توسعه یافت و امروزه این حامل انرژی بیش از 55% نیاز اولیه کشور به انرژی را تأمین میکند. اما دو پیشنهاد دیگر انجمن مهندسی نفت یعنی کاهش شدت انرژی و ورود زغال سنگ به سبد انرژی کشور هیچگاه عملی نشد.
با وجود آنکه وزارت صنایع در طرحهای توسعهای تولید فولاد ترکیب سوخت خود را بهصورت 50 – 50 زغال سنگ و گاز قرار داد، اما ساخت نیروگاههای زغالسوز که نیروگاه 1150 مگاواتی طبس به عنوان نخستین واحد آن درنظر گرفته شده و مطالعات امکان سنجی و مناقصات مربوط به احداث آن تا سال 1379 به پایان رسیده بود، هیچگاه رنگ واقعیت را بهخود نگرفت.
دلایل عدم ورود زغال سنگ به سبد انرژی ایران را میتوان چنین برشمرد:
  عدم تمایل دستگاههای متقاضی زغال سنگ بويژه وزارت نیرو
وزارت نیرو همواره برای تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاهها، خود را به وزارت نفت وابسته میدید و در نقطه مقابل وزارت نفت نیز در راستای تأمین برق مورد نیاز تأسیسات کوچک و نیز آب مورد نیاز واحدها (بخصوص پتروشیمیها) نیازمند همکاری وزارت نیرو بود. در این میان وزارت نیرو با احداث نیروگاههای زغالی، وابستگی جدیدی به وزارت صنایع پیدا میکرد که این امر چندان مورد رضایت وزیر وقت نبود، چرا که از سوی دیگر وزارت صنایع هنوز اقدامات لازم برای تأمین زغال سنگ مورد نیاز این واحد را صورت نداده بود. (بهرهبرداری از مرحله نخست معدن زغال سنگ طبس در سال 1387 و پس از گذشت حدود 8 سال از زمان مورد نظر برای تأمین سوخت نیروگاه مورد نظر در طبس، شاهدی بر این مدعاست). بهطوری که پس از اتمام اقدامات اولیه احداث نیروگاه زغالی طبس در سال 1379، مهندس «بیطرف» وزیر وقت نیرو با بیان اینکه در راستای احداث این نیروگاه «ما {وزارت نیرو} متولی مواد اولیه نیستیم» عدم تأمین سوخت این نیروگاه را دلیل احداث نشدن آن بیان کرد و بدین ترتیب دومین نیروگاه زغالی ایران هم سرنوشتی بهتر از نخستین نمونه آن نیافت.

2-7-1 عدم پتانسیل سنجی دقیق زغال سنگ حرارتی در کشور
همانطور که پیشتر بیان شد، تاکنون اکتشافات عمدهای در راستای استفاده از زغال سنگ حرارتی صورت نگرفته و منابع مختلف، آمارهای گوناگونی را برای ذخایر ایران اعلام مینمایند. این امر سبب شده تا برنامهریزی بر روی استفاده از منابع موجود نیز همراه با اما و اگرهای فراوان و عدم قطعیت بالا باشد.
   ارزيابي اقتصادي نابرابر ميان نيروگاه هاي گازسوز و زغالی
بنابر مطالعات انجام شده در وزارت نیرو، احداث یک نیروگاه زغالی در مقایسه با یک نیروگاه گازی با ظرفیت یکسان، 15% سرمایهگذاری اولیه بیشتر را میطلبد. [5] با این حال اگر این نیروگاه در نزدیکی معادن زغال سنگی کشور احداث شود، هزینههای ناشی از گازرسانی به نیروگاه بسیار بیشتر از استفاده از معادن زغالی همجوار بوده و لذا احداث نیروگاه زغال سنگی در اولویت قرار میگیرد. بعلاوه شایان ذکر است که اصلیترین منابع زغال سنگ ایران در ناحیه طبس قرار گرفته که هنوز خطوط سراسری گاز به منطقه مذکور کشیده نشده است و لذا احداث یک نیروگاه زغالی در منطقه فوق میتواند بسیار جذاب باشد. با این حال هم اینک زمانی که ارزیابی اقتصادی جهت تعیین نوع سوخت یک نیروگاه جدیدالاحداث صورت میگیرد، قیمت گاز بهصورت یارانهای در نظر گرفته میشود، اما هیچ تعرفه حمایتی به زغال سنگ تعلق نمیگیرد. ازاین رو در بسیاری موارد در برنامهریزیها جهت تعیین نوع نیروگاهها، به علت قیمت یارانهای و پایین گاز این سوخت انتخاب میشود.
·        واردات بی رویه از کشورهای خارجی با وجود تولید معادن داخلی
یکی دیگر از معضلات استفاده از منابع داخلی زغال سنگ، واردات بیرویه این حامل انرژی است. واردات این حامل که حتی به صورت خام از طریق کشورهایی چون استرالیا و چین صورت میگیرد، سبب شده تا به سبب فروش نرفتن، بيش از 600 هزار تن زغال سنگ كنستانتره در محوطه كارخانه زغالشويي شهرستان زرند انباشته شود. این امر لزوم اصلاح قوانین موجود را تبیین مینماید.
 بدین ترتیب میتوان مشاهده کرد که توسعه استفاده از زغال سنگ در ایران، با چالشهای اساسی در کشور روبروست.
ورود زغال سنگ به سبد انرژي كشور از منظر دیپلماتیک ميتواند  اثر عمده داشته باشد:
·        ميتوان زغال سنگ استحصال شده را در جهت توليد برق به كار برد. از آنجا كه پيشتر بيان شد، اين ماده دوره تثبيت قيمتي خود را طي ميكند و اين ثبات تا آينده نيز باقي خواهد ماند. اين در حالي است كه نياز به برق و قيمت آن در آينده افزايش خواهد داشت. از اين رو سرمايهگذاري، بهرهبرداري و فروش برق حاصل از زغال سنگ به مصرف كنندگان داخلي و نيز كشورهاي همسايه بخصوص همسايگان حاشيه خليج فارس كه به دليل شرايط آب و هوايي نياز مبرمي به برق دارند، ميتواند علاوه بر امنيت زايي براي كشور، آنها را به ايران وابسته نموده و موجبات پايداري در منطقه خليج فارس را فراهم آورد. بعلاوه مطالعات صورت گرفته نشان ميدهد حتي در صورتي كه در بندرعباس زغال سنگ وارد شده تبديل به برق شود، صادرات برق حاصله از نظر اقتصادي مقرون به صرفه خواهد بود.
باید توجه داشت كه هم اكنون 72% انرژي اوليه نيروگاههاي كشور از گاز طبيعي تأمين ميشود و اين در حالي است كه اين ماده در آينده ارزش فوقالعادهاي در بازارهاي جهاني خواهد يافت. در صورتي كه اين سهم توسط كاربرد زغال سنگ در نيروگاهها تعديل شود، حجم بالايي از آن از قيد مصرف داخلي آزاد شده و كشور

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع نفت و گاز، گاز طبیعی، تولید نفت، خلیج فارس Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع نفت و گاز، امنیت انرژی، قانون گذاری، زیست محیطی