دانلود پایان نامه ارشد با موضوع کرامت انسان، غیرمسلمانان، کرامت انسانی، تعاملات اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

پیمان خود استوار نیست ولی هنگامی که اظهار فقر و تنگدستی کرد، او را بخشید.961
در جنگ بدر، ام سلمه از پیامبر اجازه گرفت که پسرعموهایش را که جزو اسیران بدر بودند و به جنگ پیامبر آمده بودند به‌منزل ببرد و از ایشان پذیرایی کند و به‌سرشان روغن بزند و از اندوه ایشان بکاهد. حضرت فرمود من از هیچ‌یک از این کارها ناراحت نیستم هر چه صلاح میدانی انجام بده.962
پیامبر همچنین سفارش می‌کرد که در حق اسراء به‌نیکی رفتار کنند. ابوالعاص‌بن ربیع می‌گوید: من در دست گروهی از انصار اسیر بودم. ایشان غذای بهترشان را به‌من می‌دادند و ما را سوار می‌کردند و خود پیاده می‌رفتند.963 ابو عزیز از اسرای بدر می‌گوید: از بدر که مرا به ‌اسارت گرفتند تا مدینه من در دست چند تن از انصار بودم و بواسطه‌ی سفارشی که رسول خدا در حق ما کرد، اینان در هر منزلی که فرود می‌آمدند هرچه نان داشتند به‌من می‌دادند و خود خرما می‌خوردند و من گاهی از آن‌ها خجالت می‌کشیدم و نان را به‌ خودشان می‌دادم ولی آن‌ها بدون آن که دست به‌ آن بزنند آن را به‌من برمی‌گرداندند.964
زینب دختر رسول خدا همسر ابوالعاص از بزرگان مکه بود. هنگامی که ابوالعاص در جنگ بدر اسیر شد زینب گردنبند مادرش خدیجه را به ‌عنوان فدیه برای رسول خدا فرستاد. پیامبر گردنبند خدیجه را شناخت و گریست و به ‌اصحاب فرمود: اگر مایل هستید ابوالعاص را رها کنید و اموالش را پس فرستید به‌شرطی که زینب را آزاد کند.965
هنگامی که پیامبر متوجه شد شمار زیادی از مسلمانان توسط کفار قریش مثله شدند نیت کرد که اگر بر کفار پیروز شوند سی نفر از ایشان را مثله کند ولی با نزول آیه‌ی 126 سوره نحل966 آنان را عفو کرد و هرگز کسی را مثله نکرد.967
در شرایطی که عفو و بخشش پیامبر به این وسعت شامل حال کافران مشرک می‌شد واضح است که گذشت ایشان در سطح وسیع‌تری به خانواده‌های این کافران تعلق می‌گرفت. ایشان پس از ازدواج با جویریه دختر ‌ن ابی‌ضرار خویشاوندان او را به‌ بهانه این ازدواج و قرابت خانوادگی بخشید و آزاد کرد.968 در جریان جنگ خیبر به ‌بلال که صفیه و دختر عمویش را از بین کشتگان عبور می‌داد و ایشان را متاثر می‌ساخت تذکر داد که مگر رحم نداشتی که دو زن داغدیده را بر کشتگان عبور دادی؟.969
بسیار پیش می‌آمد که پیامبر به‌بهانه وساطت فردی اسیری را می‌بخشید چنان‌که به‌وساطت خاله‌اش سلمی، از یکی از اسیران یهودی به‌نام رفاعه‌بن سموئیل گذشت. امان‌دادن به صفوان‌بن امیه970 از دیگر نمونه‌های رفتار پیامبر با مخالفان است.
عفو و رافت اسلامی پیامبر شامل حال سران معاند و مشرک قریش که سال‌ها سابقه مخالفت داشتند نیز می‌شد. هنگامی که ابوسفیان در سال‌های پایانی هجرت از روی احساس خطر اسلام آورد، امتیازهای مختلفی به او داده شد.971 از آن‌جمله پیامبر به ‌هنگام فتح مکه خانه‌ی او را مکان امن خواند و افراد می‌توانستند به ان پناه برند و علاوه بر ابوسفیان به‌ دیگر سران قریش نیز امان داد و روز فتح مکه را روز رحمت و مرحمت نامید.972 و اموال و نفوس مردم مکه را در امان دانست.973
پیامبر همچنین توبه‌ هبار را که از سران مخالف اسلام بود و سابقه‌ی تاریکی در مخالفت با اسلام داشت پذیرفت و او را بخشید.974 پیامبر از قصاص وحشی، قاتل عموی خویش گذشت، گرچه از او خواست از منظر نگاه ایشان دور باشد.975 نحوه‌ی برخورد پیامبر با سلمان فارسی976 و زیدبن حارثه،977 در شرایطی که هنوز اسلام نیاورده بودند و جذب ایشان در آن برخورد‌ها به ‌اسلام و شخصیت پیامبر نیز قابل تامل است.

7-4-۲-۳- رعایت حقوق کودکان و سالخوردگان غیرمسلمان
علاوه‌بر اهتمام به ‌حقوق عامه‌ی غیرمسلمانان، توجه ویژه‌ی پیامبر به‌ کودکان و سالخوردگان این گروه که بیشتر نیازمند توجه‌اند در کتب تاریخی گزارش شده است.توصیه‌های پیامبر در جنگ موته به‌ اصحاب در مورد مواجهه با غیرمسلمانان،978 سفارش ایشان به ‌عدم تعرض و آزار کودکان مشرکان در جنگ هوازن، 979سفارش پیامبر به‌ رعایت حال کودکان در هنگامه نبرد با کفار،980 هم‌کلامی پیامبر و صبر و حلم او در مقابل پیرزن غیرمسلمان981 از مصادیق بارز این توجه ویژه به‌کودکان و سالخوردگان و در یک کلمه آسیب‌پذیران جامعه است.
7-4-۲-۴- حمایت و یاری غیرمسلمانان
تأمين نياز غيرمسلمانانی كه از مسلمانان استمداد می‌كنند یکی از شاخصه‌های تعاملات اجتماعی مبتنی بر احسان است؛ يعني بر مسلمانان متمكن لازم است براي نجات کسانی که از مسلمانان کمک می طلبند (تحت شرایطی) اقدام كنند. رسول خدا صلي‌الله عليه و آله و سلم مي‌فرمايد: «من سمع رجلا ينادي ياللمسلمين فلم يجبه فليس بمسلم»؛982 يعني اگر كافر و غيرمسلمان از مسلمان كمك خواست و راهي براي تأمين خود نداشت و نيز او مزاحم، رهزن و اهل توطئه بر ضد اسلام و مسلمانان نبود، بايد او را تأمين كرد و استمداد او را اجابت نمود.983
شرکت پیامبر در پیمان حلف‌الفضول سال‌ها پیش از پیامبری و اهتمام به‌ یاری افرادی که مورد ظلم واقع شده بودند، بیانگر اهمیت این اصل در مناسبات و تعاملات اجتماعی سیاسی اسلامی است.984 ایشان سال‌ها بعد، پس از هجرت به مدینه از حضور در آن پیمان اظهار رضایت کرد و بر صحت مبنای آن تاکید کرد.985 پیامبر همچنین از حقوق مردی که در مکه غریب بود و با ابوجهل معامله کرده بود در برابر ابوجهل دفاع کرد.986
مخلص کلام: همان طور كه در جامعه اسلامى، مؤمنان بايد به مستمندان و كسانى كه محروميت هايى دارند، احسان كنند، در ارتباط با جوامع خارج از جامعه اسلامى نيز احسان به ديگران، يعنى غير مسلمان هايى كه غير حربى اند، قابل طرح است؛ مثلا اگر يك جامعه غير حربى، كه با مسلمان ها معاهده و پيمان دارد، دچار قحطى و خشكسالى يا سيل و زلزله و امثال اين مشكلات شد، بسيار به جا است كه مسلمان ها به افراد آن جامعه احسان كنند و در چنين روزهاى سختى، دست آنان را بگيرند. به هر حال، ارزش احسان، همان طور كه درباره مسلمان ها مطرح مى شد، درباره كفار غير حربى نيز مطرح مى شود.987

7-۴-۳- کرامت انسانی
یکی از اصول اخلاقی احترام به کرامت انسان‌هاست. این اصل که در واقع یک اصل فلسفی و جهان‌بینی است، به ‌تبیین منزلت انسان در آفرینش مربوط می‌شود. خداوند انسان را بر سایر مخلوقات خویش برتری داده است: «ما آدميزادگان را گرامى داشتيم؛ و آنها را در خشكى و دريا، (بر مركب‌هاى راهوار) حمل كرديم؛ و از انواع روزي‌هاى پاكيزه به ‌آنان روزى داديم؛ و آنها را بر بسيارى از موجوداتى كه خلق كرده‏ايم، برترى بخشيديم».988 نکته‌ای که با مراجعه به ‌تفاسیر در مورد کرامت انسان بدست می‌آید این است که گستردگی موارد تکریم و شمول آن بر همه انسان‌ها اعم از مشرک، کافر و مسلمان است و در این‌خصوص تفاوتی میان مسلمان و غیرمسلمان نیست.989 به‌عبارت دیگر، مراد از این آیه، بیان حال جنس بشر است:990 «امّا انسان هنگامى كه پروردگارش او را براى آزمايش، اكرام مى‏كند و نعمت مى‏بخشد (مغرور مى‏شود و) مى‏گويد: «پروردگارم مرا گرامى داشته است!».991 اسلام همواره بر حرمت انسان ارج می‌نهد و در مسیر هدایت و پاك‌سازی اندیشه آدمیان، تلاش می‌كند و تأكید دارد همه انسان‌ها از جمله كافران و مشركان بتوانند از مواهب الهی و رشد و تكامل انسانی بهره‌مند گردند. تكریم انسان‌ها از سوی اسلام، به ‌اعتبار آن است كه انسان‌ها آفریده خداوند و دارای فطرتی پاك‌اند و در این بین، میان مؤمن و كافر تفاوتی نیست. از همین‌‌رو است که در حکومت امام علی علیه‌السلام هیچ انسانی نباید خوار داشته شود و کرامت ذاتی انسان‌ها اجازه نمی‌دهد تا آن حضرت وجود گدایی ولو غیر مسلمان را تاب آورد: «پيرمرد كور سالخورده‏اى در حال سؤال و گدايى از كنار او [حضرت علی علیه السلام] گذشت، پرسيد «اين چيست؟» گفتند: اى امير مؤمنان، مردى نصرانى است. گفت: «از او كار كشيديد، و چون پيرو ناتوان شد او را رها كرديد! از بيت‌المال خرج او را بدهيد».992
7-۴-۳-۱- پرهیز از غیبت، تهمت، عیبجویی، تمسخر و…
حضرت علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه می‌فرماید: واشعر قلبک الرحمه للرعیه والمحبه ‌لهم و اللطف بهم و لاتکونن علیهم سبعا ضاریا تغتنم اکلهم فانهم صنفان اما اخ لک فی‌الدین او نظیر لک فی‌الخلق. در حیقت امام علی علیه‌السلام در این عبارت به کرامت انسانی اشاره کرده و همه انسان‌ها را از نظر انسانیت مساوی دانسته است. بنابراین هیچ‌کس را نمی‌توان تحقیر و تمسخر کرد به ‌این‌دلیل که شیعه و یا مسلمان نیست. «وای بر هر عیبجو و بدگوی دیگران!».993 در این آیه شریفه از مطلق تمسخر مذمت کرده است.
تاریخ مملو است از برخوردهای کریمانه پیامبر اسلام (ص) با کفار و مشرکان برغم همه آزار و اذیت‌هایی که در حق آن جناب روا داشتند. پیشنهاد ولیمه به مشرکان مکه در برابر توهین آن‌ها،994 سفارش پیامبر در مورد عدم ناسزاگویی و نفرین به‌ پدر عکرمه‌بن ابی جهل، تحذیر پیامبر از دشنام‌گویی مردگان در منازعه ابوبکر و یکی از کفار، و توبیخ مسلمانی که عرب مشرک را در مورد جنس کره شترش مسخره می‌کرد،995 تنها گوشه‌ای از برخوردهای کریمانه آن‌حضرت در ارتباطات میان‌فرهنگی است.
7-۴-۳-۲- رعایت ادب اسلامی: اجتناب از تحقیر و توهین
از دیگر مصادیق رعایت اصول انسانی و اخلاقی در رفتار پیامبر، رعایت ادب و اجتناب از تحقیر و توهین به غیرمسلمانان است. سفارش پیامبر به ‌اصحاب خود در مورد اجتناب از ناسزاگویی به ‌ابوجهل پس از مرگ وی و پذیرفتن توبه‌ عکرمه فرزند او،996 تحذیر پیامبر از دشنام به ‌مردگان در منازعه ابوبکر و یکی از کفار، تذکر به مسلمانی که عرب مشرک را در مورد جنس کره شترش مسخره می‌کرد،997 از نمونه‌هایی از اهتمام پیامبر به ‌رعایت ادب در برخورد با غیرمسلمانان می‌باشد. این شیوه برخورد پیامبر در راستای سفارش قرآن است که مسلمانان را از دشنام مشرکان برحذر می‌دارد.998
در منابع تاریخی می‌خوانیم که ایشان حتی هنگام روبرو شدن با منافق معروفی چون عبدالله‌ابن ابی، به ‌احترام او از مرکب پیاده شد و سلام کرد و در جمع او و گروهی که همراهش بودند نشست و نخواست بی‌اعتنا عبور کند.999 پیامبر گرامی اسلام همچنین در جریان صحبت با مشرکان مکه در سفر حج عمره، پس از آن‌که آنان زبان به ‌طعن و مخالفت گشودند، ایشان را به ‌ولیمه دعوت کرد.1000
7-5- همزیستی مسالمت‌آمیز
اصطلاح همزیستی به‌دلیل همراه شدن با مفاهیمی همچون: تحمل، بردباری، مدارا، تساهل و تسامح دچار پیچیدگی نسبی معنایی گشته است. چنانچه همزیستی به صورت پدیده‌ای ذومراتب تلقی گردد، همه این مفاهیم را شامل می‌شود. لذا با توجه به این تشتت برداشت، برخی تلاش کرده‌اند، همزیستی را با یک وصف همراه کنند. به‌عنوان مثال، گفته می‌شود: «همزیستی پدیده‌ای ذومراتب است و در یک نگاه طیفی، به‌دو نوع «همزیستی سرد» و «همزیستی گرم» تقسیم می‌شود. همزیستی سرد به تعاملاتی اطلاق می‌شود که دو طرف ارتباط تلاش می‌کنند همدیگر را تحمل کنند تا تنش در زندگی جمعی رخ ندهد. برخلاف همزیستی گرم که بر پایه احترام متقابل استوار است».1001 مظفری،1002 معتقد است در قرآن کریم بردباری مذهبی در چهار سطح مطرح شده است: به‌رسمیت شناختن دیگری و پذیرش تفاوت‌ها،1003 تحمل دیگری به منظور جلوگیری از بروز خشونت در میان معتقدان مختلف،1004 احترام به دیگری1005 و احسان به دیگری.1006
اسلام کامل‌ترین مکتب الهی و جهانی است که با مقررات حکیمانه خود زمینه‌های صلح و همزیستی مسالمت آمیز را برای همه انسان‌ها از هر مکتب و مرام فراهم آورده است و با احترام به کرامت انسان‌ها، تحمیل عقیده، ستم و ستیز با پیروان سایر ادیان و مکاتب را روا نمی‌داند، و همگان را به زندگی عدالت مدارانه دعوت می‌کند. این حقیقت در حکومت پیامبر اعظم (ص) در عینیت جامعه تحقق یافت و همه گروه‌ها با اختلاف مکتب و مرام در جامعه واحد و با رهبری یک انسان عادل در کنار هم زندگی مسالمت آمیزی داشتند.1007 اجبار و اکراه برای پذیرش دین جدید وجود نداشت. علامه طباطبائی در تفسیر آیه «لااکراه فی الدین …» می‌فرماید: «و در جمله‌ی «لا اكراه

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع تعاملات اجتماعی، ارتباطات میان فرهنگی، پیامبر اسلام (ص)، رفتار انسان Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، غیرمسلمانان، آموزه‌های اسلامی، کرامت ذاتی انسان