دانلود پایان نامه ارشد با موضوع پایگاه اقتصادی، سرمایه اجتماعی، طبقه اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

مناسبی جهت ایجاد کنش جمعی به منظور دستیابی گروه‌های مختلف به منابع و امکانات شناخته شده است. در حوزه مطالعات سلامت، این سرمایه عمودی یا اتصالی می‌تواند با نشان دادن نحوه تعامل دولت با جامعه مدنی، چگونگی تأثیر نظام‌های سیاسی را بر وضعیت سلامت نشان دهد. به اعتقاد بوردیو “حمایت اجتماعی به عنوان یکی از مؤلفه های سرمایه اجتماعی شناختی، یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر سلامت است. این حمایت زمانی منجر به ارتقاء سلامت می‌شود که علاوه بر افزایش احساس تعلق و همبستگی در افراد، مواردی چون افزایش کارایی، عزت نفس و تسلط به نفس را نیز موجب شود” ( بوردیو 1381: 90).
اوتأثیر شبکه‌های اجتماعی بر مسیرهای رفتاری ،از طریق ایجاد هنجارهای معطوف به سلامت و کنترل و نظارت بر رفتارهای پرخطر و همچنین تأثیر بر مسیر فیزیولوژیک ،از طریق کاهش استرس‌های مزمن و پیامدهای منفی آن را به عنوان دیگر سازوکارهای ایفای نقش سرمایه اجتماعی در سلامت افراد جامعه مطرح می کند. ارتباط میان طبقه اجتماعی و سلامت افراد جامعه از دیگر مقولات مورد بحث بوردیوست . ارتباط بین نابرابری‌های درآمد و سلامت عمومی مبتنی بر تبیین‌های اجتماعی- روانی است و بر خلاف دیدگاه‌های پیشین که نابرابری سلامت را در بین افراد و گروه‌های اجتماعی در یک جامعه منفرد مورد بررسی قرار می‌دادد، به بررسی ارتباط بین نابرابری درآمد و سلامت در جوامع و نواحی مختلف، در دو سطح خرد و کلان، می‌پردازد.
در سطح خرد، تبیینهای روانی- اجتماعی، را عامل اصلی ارتباط نابرابریهای درآمد با سلامت در فرآیندهای روان‌شناختی ناشی از مقایسه‌های اجتماعی افراد و گروه‌ها با یکدیگر دانسته و تأکید دارد که این مقایسه‌ها می‌توانند به ایجاد احساس محرومیت نسبی و ناکامی منجر شوند. به عبارت دیگر، وضعیت و جایگاه افراد در سلسله مراتب اجتماعی، از طریق ایجاد عواطف منفی، ضمن اثرگذاری بر وضعیت هورمونی روانی، زمینه‌ ساز رفتارهای پرخطر می‌شود. این در حالی است که در سطح کلان، تبیین‌های روانی- اجتماعی همه گیرشناسی تطبیقی نشان می‌دهد که بسیاری از کشورها، به رغم شاخص‌های بالای رشد اقتصادی، به لحاظ شاخص‌های مرتبط با سلامت در مرتبه‌ای پایین‌تر از سایر ملل قراردارند.
از سوی دیگر، از آنجا که همبستگی اجتماعی و نابرابری دو اصل متعارض یک سازمان اجتماعی به شمار می‌روند، افزایش نابرابری‌های درآمدی در یک جامعه، عامل مهمی در فرسایش سرمایه اجتماعی و کاهش همبستگی‌ها به شمار می‌رود؛ چرا که این امر می‌تواند به کاهش مشارکت مؤثر مردم در کنترل و نظارت بر عوامل تعیین‌کننده اجتماعی و سیاسی مرتبط با سلامت بیانجامد.
به اعتقاد بوردیو “نظام‌های سیاسی از دو طریق بر سلامت تأثیر گذار؛ نخست از طریق سیاست‌گذاری‌ها و قوانین ارائه شده از سوی دولت در رابطه با نحوه توزیع منابع و خدمات مرتبط با سلامت که عمدتاً در رویکرد اقتصاد سیاسی سلامت مطرح می‌شود و دیگری، به واسطه میزان گستردگی و نفوذ هنجارها و ارزش‌های دمکراتیک در حوزه عمومی و نقش جامعه مدنی در نظارت بر آن دسته از تصمیم‌های اتخاذ شده از سوی دولت که به نحوی با وضعیت سلامت ارتباط دارند” ( بوردیو 1381 : 96).
به اعتقاد او وجود اشکال متفاوت اعتماد، به ویژه اعتماد نهادی در زمینه‌های اقتصادی اجتماعی و سیاسی، فرصت‌های مهمی را در جهت مشارکت سیاسی و اجتماعی شهروندان در تأمین امنیت و سلامت ایجاد خواهد کرد. از نظر او ارائه یک نوع بندی واقعی از وضعیت سلامت و بیماری در یک جامعه، بدون توجه به عوامل تعیین کننده اجتماعی- اقتصادی، غیر ممکن خواهد بود. نحوه تعامل و پیوند سطوح خرد و کلان می تواند برخی از خلاء‌های مفهومی مرتبط با سطوح خرد و کلان را پوشش داده و با ایجاد ارتباط بین عوامل تعیین‌کننده فردی و جمعی سلامت، پویایی‌های موجود بین عاملیت و ساختار را در حوزه نظریه اجتماعی و سلامت عمومی بازسازی کند.
10-1-4-2- نظریه علل اجتماعی بنیادی لینک وفیلان ( 1995- 1996):
این نظریه با این دید آغاز می شود که مکانیسم ها یا عوامل خطرسازی که موجب شیب های اجتماعی و اقتصادی در میزان بیماری و مرگ و میر می شود، در طول زمان تغییر می کند. در اوایل قرن بیستم ممکن بود موضوعاتی چون سیستم تخلیه فاضلاب ، کیفیت آب ، و سلامت مواد غذایی ، مکانیسمهای اصلی مرتبط با پایگاه اقتصادی اجتماعی و سلامت باشند اما امروزه محققان بیشتر روی فاکتورهایی چون سیگار کشیدن، چاقی و دسترسی به بیمه درمانی متمرکز می شوند. علی رغم تغییراتی که درطی زمان در مکانیسمهای مداخله گر ایجاد شده ، با این حال، این محققان مدعی اند که ارتباط بین پایگاه اقتصادی اجتماعی و نرخهای بسیار بالای بیماری و مرگ ومیر همچنان ادامه دارد. لینک و فیلان اشاره می کنند که منابع مرتبط با پایگاه اقتصادی-اجتماعی به افراد کمک می کند که از قرار گرفتن در معرض اثرات بهداشتی زیان آور اجتناب کنند:
” دلیل اینکه پایگاه اقتصادی اجتماعی به طور مداوم با بیماری مرتبط است این است که پایگاه اقتصادی اجتماعی تضمین کننده منابعی چون دانش ، پول ، قدرت و پرستیژ است که می تواند به شیوه های متفاوتی در موقعیتهای مختلف برای اجتناب از خطر بیماری و مرگ مورد استفاده قرار گیرد( Link and Phelan, 1995,1996). افرادی که از امتیازات نسبتاً بهتری برای اجتناب از ریسکهای بیماری و مرگ و اتخاذ استراتژی های محافظ که موجب افزایش سلامت و رفاه می شود ، استفاده می کنند ، نگرانی در مورد عوامل خطر ساز ندارند” 39):( Link and Phelan, 1995,1996. به اعتقاد آنها، علی رغم بهبود چشمگیر طولانی مدت در بهداشت عمومی ، تغییردر انواع بیماریهایی که شایع ترینند و تغییردر عوامل خطرساز بهداشتی ، میزان نابرابریهای اقتصادی – اجتماعی در نرخهای بیماری و مرگ و میر برای دهه ها یا بیشتر تداوم دارد. درواقع لینک و فیلان تئوریشان را در جهت ارتباط پایدار بین عوامل اجتماعی و جمعیت شناختی و بیماری هدایت کردند( Link and Phelan, 1995,1996:427).
آموزش یکی از شاخصهای پایگاه اقتصادی اجتماعی است . این شاخص به عنوان منبع بالقوه ، بروز بیماریها و مشکلات بهداشتی را به تأخیر می اندازد و با فراهم آوردن حمایت اجتماعی و خود اتکایی موجب ایجاد خوشبختی و کاهش استرس شده و سلامت مناسب را تضمین می کند. آموزش موجب ارتقاء رفتارهای بهداشتی همچون رژیم غذایی خوب ، افزایش فعالیتهای فیریکی شده و با تأثیر بر کارکرد شناختی موجب به تأخیر افتادن مشکلات بهداشتی می شود. آموزش موجب استفاده بهتر از مراقبتهای پیشگیرانه و درمانی وانتحاب محیطهای سالم تر کار وزندگی می شود. درآمد دوره یا پیشرفت مشکلات بهداشتی را کند می کند و برعکس آموزش که در اوایل دوره زندگی تعیین کننده است ، درآمد منبعی است که از ابتدای بزرگسالی تا میانسالی رشد می کند و بعد از آن ثابت می ماند و حتی کاهش می یابد
(Link and Phelan, 1996:440)
درآمد منابع مقابله با بیماری را با توانمندسازی افراد برای دسترسی به مراقبتهای بهداشتی و انطباق با محیط خانه و محل کاررا به شیوه ای فراهم می آورد که پیشرفت مسائل بهداشتی را کند کرده یا حتی برعکس می کند. داروهای گرانقیمت به طور فزاینده ای در مدیریت بیماریهای مزمن و جلوگیری از بروز شرایط مزمن اضافی مهم هستند(Link and Phelan, 1996:440). علاوه براین درآمد نقش مهمی در تغییرات یا سازگاریهای افراد با محیطهای سکونت و کار بازی می کند. بنابراین، درآمد پتانسیل منحصر به فردی برای اثرگذاری بر دوره وپیشرفت کاهش سلامت دارد. به اعتقاد لینک و فیلان داشتن درآمد محدود دسترسی به مراقبتهای پزشکی پیشگیری کننده را مشکل می سازد وافراد با درآمد بالاتر در محله های تمیز و سالم زندگی می کنند و غذاهای سالم تر می خرند. افراد با درآمد بالا اوقات فراغت خود را با فعالیتهای فیزیکی و ورزشی می گذرانند و مخاطرات روانشناختی کمتری را تحمل می کنند. به اعتقاد آنها خطر مرک بیشتر به درآمد وابسته است تا آموزش.
11-1-4-2- نظریه وضعیت اقتصادی–اجتماعی، استرس وقایع زندگی و سلامت
پیرلین استدلال می کند که اکثر منابع استرس دارای منشأ اجتماعی هستند، چون هر دو تجارب مزمن و حاد همراه با استرس و وقایع منفی زندگی ناشی از نقشهای اجتماعی هستند که خودشان نتیجه قشربندی اجتماعی براساسا طبقه اجتماعی ، نژاد، جنسیت و سن می باشند. استرس می تواند ناشی از نابرابریهای اقتصادی- اجتماعی در سلامت ، از طریق مکانیسمهای مختلف باشد (Pearlin 1989). بام و همکارانش معتقدند که اگرچه هر کسی مقداری استرس در روابط شخصی، موقعیتهای کاری یا بحرانهای مالی تجربه می کند اما به نظر می رسد ، افراد با منابع اقتصادی محدود یا فاقد امتیازات اجتماعی، با مقدار بیشتری از استرس در طول دوره زندگی مواجه می شوند. بنابراین، به علت در”معرض قرارگیری تفاوتی” 1 در مقابل عوامل استرس زا ، اثرات بیولوژیکی مضر استرس مزمن باید در میان کسانی که پایگاه اقتصادی – اجتماعی پایین تری دارند، بیشتر باشد(Baum et al.1999).
ترنر معتقد است که وضعیت اقتصادی- اجتماعی هم با فراوانی وقایع پرتنش زندگی و هم با پاسخهای استرس مرتبط است. او همچنین از این بحث می کند که بسیاری از ویژگیهای محیط اجتماعی که عموماً تنش زا هستند مثل جرم، خدمات محله ای نامناسب ، مسائل حمل ونقل، تبعیض مبتنی بر نژاد ، قومیت یا طبقه اجتماعی به طور معنی داری در محیطهای اقتصادی- اجتماعی پایین تر شایع ترند. او در تحقیقات خود دریافت که قرار گرفتن در معرض استرس ، به شدت با ویژگیهای اجتماعی – جمعیتی مرتبط است و در معرض استرس قرارگیری تفاوتی مقدارقابل توجهی از تغییر در علائم افسردگی و اختلال اساسی افسردگی را توسط جنسیت،وضعیت تأهل و وضعیت اشتغال تبیین می کند (Turner et al. 1995).
به اعتقاد ترنر استرس زندگی یکی از متعین های تبیین کننده تفاوتهای سلامت است که با پایگاه اقتصادی – اجتماعی فرد مرتبط می باشد. افراد با پایگاه اقتصادی – اجتماعی پایین تر بیش از افراد با پایگاه اقتصادی – اجتماعی بالا عوامل استرس زای فیزیکی ، روانشناختی و اجتماعی را تحمل می کنند. مطالعه عوامل استرس زای روزانه ، دیدگاه منحصر به فردی در مورد شناخت شرایط عادی ای که می تواند نابرابریهای اجتماعی در سلامت را حفظ و تشدید کند، به دست می دهد. این عوامل اثرات قوی ای بر سلامت فیزیکی و روانی دارند و قوی ترین اثرا را بر علائم سلامت و کیفیت سلامت دارند. عوامل استرس زای روزانه ، تا حدی به اثرات غیر مستقیم عوامل استرس زای مزمن یا حاد نسبت داده می شود اما این عوامل استرس زا اثرات مستقل و اضافی نیز برسلامت جسمانی و روانی اعمال می کنند. بعلاوه ، اثرات عوامل استرس زای روزانه بر سلامت جسمانی و روانی توسط عوامل استرس زای مزمن همچون ازدحام بیش از حد ، کیفیت محله فقیر یا وقایع حاد زندگی تشدید می شوند(Turner et al. 1995).
این نظریه معتقد است که افراد با پایگاه اقتصادی-اجتماعی پایین بیش از افراد طبقات بالاتر، بار نامناسب سختیهای روزانه زندگی را تحمل می کنند. بنابراین، افراد با پایگاه اقتصادی – اجتماعی پایین تر عوامل استرس زای بیشتری باید تحمل کنند، زیرا آنها وقایع زندگی پرتنش تر و عوامل استرس زای مزمن تری دارند (Turner et al. 1995).
بر اساس این نظریه ، عوامل استرس زا، غالباً از امور مربوط به ایفای نقش بین افراد و محیطهای آنها ناشی می شوند. افراد با پایگاه بالاتر درگیر نقشهای مهمترهستند یا انتظارات بالاتری از نقشهای خود دارند، بنابراین آنها باید عوامل استرس زای روزانه بیشتری در مقایسه با همتایان خود در پایگاه پایین تر گزارش کنند(Turner &Wheaton 1995). به اعتقاد وی سختیهای روزانه می تواند ناشی از سختیهای به لحاظ اجتماعی ساخت یافته مثل فقر، مسئولیتهای با امتیازات مبتنی بر پایگاه مثل نظارت بر عده زیادی پرسنل، باشد.
5-2- چارچوب نظری تحقیق
در این مطالعه از نظریه علل اجتماعی بنیادی لینک وفیلان و نظریه وضعیت اقتصادی–اجتماعی، استرس وقایع زندگی و سلامت پیرلین و ترنر برای طراحی فرضیات استفاده شده است. لینک و فیلان

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع سرمایه اجتماعی، سلامت روان، رفتارهای پرخطر Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع پایگاه اقتصادی، خدمات بهداشتی، طبقه اجتماعی