دانلود پایان نامه ارشد با موضوع نهی از منکر، رسول اکرم (ص)، غیرمسلمانان، صراط مستقیم

دانلود پایان نامه ارشد

عنکبوت709 استفاده می‌شود. بدین معنی که دعوت به مشترکات، کیفیت دعوت را بیان می‌کند.710 دعوت به مشترکات از مصادیق مجادله احسن به شمار می‌رود.711 بنابراین اصل مهمی را تحت عنوان «اصل دعوت» مطرح و آیات دیگر را در حاشیه آن بحث می‌شود.
اصل «دعوت» به‌عنوان مهم‌ترین اصل در ارتباطات میان‌فرهنگی، در پاسخ به نخستن مسأله در این زمینه، یعنی فلسفه ارتباطات میان‌فرهنگی از نگاه اسلامی پایه‌ریزی می‌شود و می‌توان گفت بر همه تعاملات مسلمانان در هر شرایطی حاکم است. «اصل دعوت از مسیر گفتار و گفتگو جریان می‌یابد و این یکی از ویژگی‌های دعوت در معنای اصطلاحی است».712 دعوت، گفتگویی هدفدار است که بر اعتقادِ داعی به توحید و با هدف وحدت و هدایت شکل می‌گیرد و از حکمت، موعظه‌ و جدال به‌عنوان روش، و خیر، بشارت و انذار به‌عنوان محتوای ارتباط استفاده می‌شود.713 گفتگو ممکن است منجر به ‌حل تعارض نشود اما لحظه‌اي کوتاه مدت از اتفاق‌نظر را ايجاد مي‌کند تا زمینه‌ای برای اشتراک معنا و در مراحل بعد هدایت (به‌عنوان هدف) فراهم شود.714
ﮔﻔﺖوﮔﻮ در اﺻﻄﻼح ﻳﻌﻨﻰ ﻫﺮ ﺷﻜﻠﻰ از ﻧﺸﺴﺖ ﻳﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻦ اﺷﺨﺎص، گروه‌ها ﻳﺎ ﺟﻮاﻣـﻊ ﺑﻪ‌ﻣﻨﻈﻮر دوﺳﺘﻰ و اﺣﺘﺮام ﺑﻪ اﺷﺨﺎص و اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ یک‌دیگر ﺑـﺮاى دست‌یابی ﺑـﻪ ﻓﻬـﻢ ﺑﻴﺸـﺘﺮ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻳﺎ رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺑﻴﺸﺘﺮ.715 ﺑﻪ‌ﻋﺒـﺎرت دﻳﮕـﺮ، ﮔﻔﺖوﮔﻮ: «ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﺮﻃﺮف ﻛﺮدن تفاوت‌ها از ﻃﺮﻳـﻖ داد و ﺳـﺘﺪى ﭘﺬﻳﺮﻓﺘـﻪ و ﻣﺘﻘﺎﺑـﻞ اﺳـﺖ».716 اﺳﺎﺳا ﺳﺨﻦ از ﮔﻔﺖوﮔﻮ717 ﺑـﻪ‌ﻣﻌﻨـﺎى ﺳـﺨﻦ ﮔﻔـﺘﻦ از ارﺗﺒﺎط718 و ﻫﻤ‌ﺪردى719 ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ. به‌عبارت دیگر، گفتگو شکلي از ارتباط است که تعارض را غني و ارزشمند مي‌سازد. گفتگو «ارتباطات دوسویه‌ی همسنگ است» بدین معنا که دوطرف، خود را در مرتبه‌ای برابر در نظر می‌گیرند و هر دو در معنایی مشترک، مشارکت می‌کنند.
گفتگو با اهل فرهنگ‌ها و تمدن‌های دیگر، مخالفان عقیدتی و سیاسی و … مورد تاکید آموزه‌های دینی است، هرچند استمرار شیوه گفتمان و فرآیند گفتگو، مشروط به این است که طرف مقابل نیز، به انگیزه حق‌پذیری و طرح دیدگاه‌ها – و نه از سر سلطه جویی و تحمیل- در مذاکرات حضور یابد و قواعد گفتگو را بپذیرد.720
یک رابطه‌ می‌تواند منطقا سه قسم داشته باشد: پذیرش، تحمیل یا گفتگو. دعوت از آن‌جهت که یک کنش میان‌فرهنگی است از نوع سوم خواهد بود. «اسلام می‌خواهد مردم را دعوت ‌کند تا به گفتگویی عقیدتی وارد شوند. گفتگو اعم از جدال721 است722 که به فضایی آرام برای تفکر منجر می‌شود».723 از نظر علامه فضل‌الله، اسلوب دعوت، اسلوب حوار است.724
گفتگویی بودن دعوت آن را به‌خوبی از «امر به‌معروف و نهی از منکر» متمایز می‌کند. «امر کردن» یک ارتباط یک‌سویه‌ای است که مبتنی بر احکام و قوانین درون جامعه‌ی اسلامی صورت می‌گیرد. اما دعوت، ارتباطی دوسویه است که از هرگونه معنای متعالی میان دو طرفِ ارتباط بهره می‌برد. به‌همین دلیل است که کاربرد دعوت هم درون امت اسلامی و هم خارج از مرزهای امت اسلامی است. البته «دعوت به‌خير» و «امر به‌معروف و نهي از منکر» وظيفه‌اي نيست که به‌همه واگذار شود بلکه مطالبة‌ عمومي آن در جامعه ضروري است.725 سياقِ آیه‌ی 110 آل‌عمران به‌روشنی تمايز «دعوت» و «امر به‌معروف و نهي از منکر» را نشان می‌دهد.726 علامه طباطبايي ذيل همين آيه توضيح مي‌دهد که امر به‌معروف سبب شده که امت پيامبر (ص) متحد باشد و اگر اهل کتاب نيز در ميان خود چنين مي‌کردند براي آن‌ها بهتر بود. اين آيه نشان مي‌دهد که امر به‌معروف و نهي از منکر مسئله‌ای مربوط به دورن امت‌هاست. اما در خصوص دعوت مسئله کمي متفاوت است و به‌نظر می‌رسد نه تنها به ‌وحدت درون امت اسلامی کمک می‌کند727 بلکه در ايجاد وحدت ميان امت‌ها نیز نقش مهمی دارد.728 تقدم «دعوت» نسبت به ‌»امر به‌معروف و نهی از منکر» در آیه 104 آل‌عمران بیانگر آن است که پیش از امر و نهی کردن باید زمینه‌ی گفتگو (از طریق دعوت) فراهم باشد.
علامه فضل‌الله نیز میان دو مفهوم «دعوت» و «امر به‌معروف» تفاوت می‌گذارد. به‌نظر او، دعوتِ دینی، خواستن از دیگران برای ورود در راه است، اما امر به‌معروف ناظر به آن است که رهروان طریق را به ‌استقامت در راه دعوت کند و آنان را در کژروی و بیراهه‌گزینی هشدار دهد.729
از ﻧﮑﺎت ﻗﺎﺑﻞ‌ﺗﻮﺟﻪ در ﻗﺮآن، ﻧﺤﻮه ﮔﻔﺘﮕﻮ ﺑﯿﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ﭘﯿﺮوان ﺳﺎﯾﺮ ادﯾﺎن اﻟﻬﯽ اﺳﺖ. ﻗﺮآن ﻫﻤﮕﺎن را ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﮔﻔﺘﮕﻮ ﺑﺎ ﭘﯿـﺮوان اﻫـﻞ ﮐﺘـﺎب دﻋـﻮت ﻣـﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ: «وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ».730 ﺑـﺎ اﻫـﻞ ﮐﺘﺎب ﺟﺰ ﺑﻪ‌روﺷﯽ ﮐﻪ از ﻫﻤﻪ ﻧﯿﮑﻮﺗﺮ اﺳﺖ، ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻧﮑﻨﯿﺪ. قرآن ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن دﺳﺘﻮر ﻣﯽدﻫﺪ ﺗﺎ رواﺑﻂ و ﺗﻌﺎﻣﻼت ﺧﻮد ﺑﺎ اﻫﻞﮐﺘﺎب را ﺑﺮ«اﺻﻮل ﻣﺸﺘﺮک» ﻗﺮار دﻫﻨﺪ. زﯾﺮا ﺑﺪﯾﻦ روش، اﻣﯿﺪ ﺑﻪ اﯾﺠﺎد ﺗﻔﺎﻫﻢ و ﻫﻤﺪﻟﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ. در اﯾﻦ آﯾﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑـﺎ آ‌ﻧ‌‌‌‌ﻬـﺎ ﺑـﺎ ﻣﻼﯾﻤـﺖ و ﻧﺮﻣﯽ و ﻣﺪارا رﻓﺘﺎر ﺷـﻮد. یعنی، در ﺑﺮاﺑـﺮ ﺧـﺸﻮﻧﺖ، ﻧـﺮﻣﺶ، و در ﺑﺮاﺑـﺮ ﻏـﻀﺐ، ﺑﺮدﺑﺎری و ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﺷﺘﺎﺑﺰدﮔﯽ، آراﻣﺶ و ﺗﺄﻧﯽ ﻧﺸﺎن داده ﺷﻮد.731 قرآن کریم از چنین رفتاری با «مجادله به ‌احسن» تعبیر می‌کند. «ﻣﺠﺎدﻟﻪ ﺑﻪ اﺣﺴﻦ»، ﺟﺰﯾﯽ از اﺧﻼق اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آﯾﺎت دﯾﮕـﺮی ﻧﯿـﺰ ﺑـﻪ آن ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ: «وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ…»732 ﺑﺮاﺳﺎس اﯾﻦ آﯾﻪ ﺷﺮﯾﻔﻪ، دﻋﻮت ﺑﻪ راه ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ و دﯾﻦ در صورتی نتیجه‌بخش خواهد بود که ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻨﻄﻖ و ﮔﻔﺘﺎر ﻧﯿﮏ ﺑﺎﺷﺪ.
ﻧﮑﺘﻪ ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮ در ﮔﻔﺘﮕﻮ ﺑﺎ «دیگران»،733 داﺷﺘﻦ ﻫﺪف درﺳﺖ و ﺻـﺤﯿﺢ از ﮔﻔﺘﮕـﻮ اﺳـﺖ ﮐﻪ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻧﺎ رﻫﺎﯾﯽ از ﮔﻤﺮاﻫﯽ و در ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺻﺤﯿﺢ از ﺳـﻘﯿﻢ و ﺣـﻖ از ﺑﺎﻃـﻞ اﺳﺖ. ﻗﺮآن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ:
«وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِّمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ734 كيست‏خوشگفتارتر از آن كس كه به‌سوى خدا دعوت نمايد و كار نيك كند و گويد من [در برابر خدا] از تسليم‏شدگانم؛ و نيكى با بدى يكسان نيست [بدى را] آنچه خود بهتر است دفع كن آنگاه كسى كه ميان تو و ميان او دشمنى است گويى دوستى يكدل مى‏‌گردد، و اين [خصلت] را جز كسانى كه شكيبا بوده‏اند نمى‏يابند و آن را جز صاحب بهره‏اى بزرگ نخواهد يافت».
ﺑﺮاﯾﻦ اﺳـﺎس آﻧـﺎن ﮐـﻪ در دﻋـﻮت و ﮔﻔﺘـﺎر ﺧـﻮﯾﺶ، ﻧﯿﮑﻮﺗﺮ و ﺧﻮش‌ﮔﻔﺘﺎرﺗﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻬﺮه‌های ﺑﺰرگ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد و اﯾﻦ‌ﮔﻮﻧﻪ اﻓـﺮاد ﺑـﺮای ﮔﻔﺘﮕﻮ ﺑﯿﻦ ﭘﯿﺮوان ادﯾﺎن و اﻗﻮام ﻣﻠﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﺷﺎﯾﺴﺘﻪاﻧﺪ.735
هدف از دعوت، آگاهی بخشی و هدایت است. البته داعي اگرچه به‌سوي هدايت دعوت مي‌کند736 اما متولي هدايت نيست چون هدايت بدست خداست.737 هدايت در همه سياق‌ها (به‌جز يک مورد) به ‌خدا نسبت داده شده است و فاعل در گفتگوی دعوتی نيز در اکثر موارد يک انسان است.738 همان‌طور که هدايت به خدا نسبت داده مي‌شود به حالات دروني مجیب(ارتباط‌گیر) نيز مرتبط مي‌شود. بخش عمده‌اي از سياق‌هاي دعوت، هدايت را به خدا يا ايمانِ مجیب739 منسوب مي‌کند. سوره شوري ارتباط مجیب و اراده خدا را در هدايت به‌خوبي توضيح مي‌دهد؛740 مشرکين به‌سوي حق دعوت مي‌شوند اما خداست که آن‌ها را هدايت مي‌کند. در همان زمان که داعي به‌وظيفه خود عمل مي‌کند بيان مي‌دارد که هدايت شامل کساني است که «انابه» کنند و اراده خدا نيز با مفهوم «اجتبي» توضيح داده شده است.
سوره انفال رابطه اراده خدا و قلب مجیب را در خصوص هدايت به‌شکل بسیار ظریف و قابل‌توجهی اين‌گونه بيان مي‌کند:
«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبه وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ».741 سوره صف نيز ارتباط ميان اراده خدا و حالات دروني مجیب را اين‌گونه آورده است: «فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ».742 اصولا حالات دروني افراد امري است که داعي با آن‌ها مواجه نيست و به خداوند مربوط مي‌شود‌.743
مجموعه نامه‌های پیامبر اکرم (ص) به سران ممالک غیر اسلامی و پادشاهان کشورهای غیرمسلمان، که اولین برخورد آن حضرت با غیرمسلمانان به‌شمار می‌آید، بیانگر تقدم اصل دعوت بر هر اصل دیگر است.744 سوره توبه ‌که احکام نهایی اسلام درباره رابطه با مشرکان است؛745 با آیه‌ای خاتمه می‌یابد که نشان‌دهنده علاقه شدید رسول گرامی اسلام به هدایت مردم است. مشروع بودن امان مشرکان برای شیندن سخن خدا در میدان کارزار با مسلمانان(در زمانی که مسلمانان از نیروی کافی برخوردارند) و تلاش فراوان رسول اکرم (ص) به هدایت کافران،746 که قرآن از آن به ‌»مشقت»747 تعبیر می‌کند، دلیل محکمی بر اهمیت دعوت است.

7-1-1- متعلقِ دعوت (مبنای مفاهمه)
جهت و متعلق دعوت، همواره خدای سبحان است که با تعابیر مختلف در آیات متعدد بیان شده است. محتوای دعوت در آیه‌ی 104 آل‌عمران، «خیر» معرفی شده است که رابطه‌ی جانشینی با بهشت،748 رب،749 مایه حیات750 دارالسلام،751 اسلام752 نجات،753 ایمان،754 انفاق،755 الله،756 رب،757 صراط مستقیم، سبیل ربک، هدایت758 و کتاب الله759 دارد. خیر رابطه‌ی همنشینی با الله760، حکمت761، آخرت762، تقوا763، انفاق764، رعایت حرام الهی765، توبه766، نماز767، جهاد768، روزه769، ابتلا، فتنه770 و … دارد. به دو دلیل مفهوم خیر روی‌آورد مناسب‌تری برای توضیح محتوای دعوت است؛ اول آنکه مفهومی برون‌ دینی و در عین حال نسبتا عام‌ است و می‌توان چنین گفت که مفاهیم جانشنین برای خیر مصادیقی از آن به‌حساب می‌آیند. دوم آنکه امکان تطبیق را بهتر برای ما فراهم می‌کند.771
آیه 125 سوره نحل پیش از توصیه به روش دعوت، جهت و متعلق دعوت را معین می‌کند. جهت دعوت، در این آیه راه خداست(سبیل ربک) که به‌صورت کلی بیان شده است. به‌نظر می‌رسد مجموع متعلقات ذکر شده را با اندکی تسامح می‌توان ذیل عناوین «دعوت به مشترکات»، «دعوت به اسلام» و «دعوت به فطرت» جای دارد. در حقیقت متعلقات دعوت مبنایی را برای مفاهمه با طرف ارتباط ترسیم می‌کند. بدون شک ارتباط میان‌فرهنگی بدون داشتن مبنایی برای مفاهمه منجر به شکست خواهد شود.

7-1-1-1- دعوت به اسلام
شريعت اسلام به‌جهت داشتن همه ويژگي‌هاي شرايع پيشين از نوعي جامعيت و دربرگيرندگي برخوردار مي‌باشد كه مي‌توان بر پايه و اساس آن شريعت اسلام را همان دين جامع كه همه پيامبران بدان اعتقاد داشته‌اند دانست كه به‌دلیل اقتضائات زماني و مكاني در ظرف زمان و مكان حضورشان امكان تحقق نمي‌توانست يابد. به ‌اين معنا كه آرمان همه پيامبر و باور و اعتقادشان همين دين و شريعت جامع اخير بوده است ولي به‌جهت فقدان ظرفيت امكان تحقق در آن زمان وجود نداشته است. بنابراين آنان به‌همين شريعت باور داشته ولي به‌جهت فقدان ظرفيت آن را بيان و يا به‌كار نمي‌گرفته‌اند.772 ميان شرايع نمي‌تواند هم‌ترازي وجود داشته باشد. علت آن‌را مي‌توان به‌دو وجه بيان كرد: نخست آن كه شرايع در شرايط زماني و مكاني و مقتضيات عصر نازل شده‌اند و هر كدام بخشي از دين اسلام را كه دين اول و آخر خداوند و صراط مستقيم به‌سوي كمال و سعادت است، دربرداشته اند؛ از اين‌رو نمي‌تواند كه دو شريعت موسوي و يا عيسوي با هم هم‌تراز باشند، بلكه شريعت متأخر به‌جهاتي از ظرفيت آموزه‌اي و تحقق‌بخشي به‌مفهوم دين (اسلام) قوي‌تر و جامع بودن نزديك است. بنابراين به‌هيچ‌وجه نمي‌توان قايل و معتقد به‌هم‌ترازي ميان شرايع شد. هرچند بر اين باوريم كه همه پيامبران بر دين اسلام و قايل به ‌دين جامع بودند ولي خود در عصري مي‌زيستند كه برغم باورشان، نمي‌توانستند به‌همه دين عمل كنند. از سوي دیگر، خداوند همان‌گونه كه پيامبراني را بر پيامبران ديگر برتري و فضيلت داده است اين فضيلت در شرايع نيز وجود و تحقق يافته

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، شهید مطهری، نظم اجتماعی، سبک زندگی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع آخرالزمان، قرآن کریم، علامه طباطبائی، ادیان توحیدی