دانلود پایان نامه ارشد با موضوع نماز جمعه، امام صادق، نماز جماعت

دانلود پایان نامه ارشد

مخالفت بر حق تعالي را مرتکب نشده است”. او در پايان رساله خود تحت عنوان خاتمه و ارشاد، سيزده شرط را براي چنين فقيهي برمي‌شمارد تا مردم معناي سبکي از آن برداشت نکرده و ارزش و مرتبه واقعي اين نيابت را دريابند.172

3 – 1 – 1 – 2. ديدگاه سيد حسين موسوي کرکي
سيد حسين موسوي کرکي نوه دختري محقق کرکي مي‌باشد و صاحب برخي تأليفات است. ايشان کتابي دارد با عنوان اللمعة في امر صلاة الجمعة که در ماه رمضان سال 966ق به اتمام رساند. آن‌چه از اين رساله برمي‌آيد اين است که ايشان مي‌گويد که نماز جمعه واجب تخييري است به شرطي که امام جمعه فقيه، مجتهد و جامعِ شرايط فتوي باشد و در اين رساله آراي شهيد ثاني مبني بر وجوب تعييني نماز جمعه را رد کرده است.173

3 – 1 – 1 – 3. ديدگاه ميرزا عليرضا تجلي
ميرزا علي رضا تجلي در رديه خود بر رساله محقق سبزواري نام کساني را که قائل به وجوب تخييري بوده‌اند را آورده و به کنايه پيوند خويشي موجود ميان قائلين به وجوب تعييني را موثر دانسته و در برابر اين عبارت محقق سبزواري که در آن قائلين به وجوب تعييني را از قبيل شيخ زين‌الدين معروف به شهيد ثاني و شيخ حسن عبدالصمد شيخ حسن بن شيخ زين الدين، شيخ محمد بن شيخ حسن و سيد علي سايغ و سيد محمد صاحب مدارک و مولا عبدالله شوشتري مي‌داند چنين مي‌نويسد: مخفي نيست که تمامي آن جماعت که با اين شد و مد مذکور ساخته، راجع مي‌شوند به پدر و پسرزاده و داماد و دخترزاده و شاگرد و اصل همه از پدر است که از او به ايشان رسيده؛ البته روشن است که اين خرده‌گيري در مورد بسياري از قائلين به وجوب تعييني نارواست.174

3 – 1 – 1 – 4. ديدگاه شيخ مفيد
شيخ مفيد در کتاب المقنعه از کتاب وسائل الشيعه چنين نقل مي‌کند:
ان الرواية جاءت من الصادقين عليهم السلام: ان الله جل جلاله فرض علي عباده من الجمعة الي الجمعة خمساً و ثلاثين صلاة، لم يفرض فيها الإجتماع الا في صلاة الجمعة خاصة. فقال جل من قائل: ?يا ايها الذين امنوا اذانودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا الي ذکر الله و ذروا البيع ذلکم خير لکم ان کنتم تعلمون?.
سپس روايتي از امام صادق عليه السلام مي‌آورند که مي‌فرمايد: “من ترک الجمعة ثلاثا من غير علة طبع الله علي قلبه”.175 ايشان در ادامه مي‌گويد:
نماز جمعه با صفاتي که در امامت جماعت گفتيم واجب است با دو خطبه که دو رکعت با دو خطبه ساقط مي‌شود و هنگامي که امام معصوم حاضر باشد بر همه مکلفين الا معذورين واجب است و اگر امام معصوم نباشد وجوب آن ساقط مي‌شود. اگر امام معصوم حاضر باشد و شرايط اقامه آن فراهم نگرديد، که اجتماع شود بر اين فريضه و يا اجتماع آن گونه که امام معصوم مي‌خواست ميسر نشد، باز هم حکم شرکت کردن در آن مانند زمان غيبت است.
سپس در جاي ديگري از اين مبحث مي‌فرمايد:
بعد از بيان شرايط امام جمعه که اعم از آزاد بودن، بلوغ، حلال‌زادگي، دوري از امراض جزام و برص، مسلمان بودن، مؤمن بودن، معتقد و با ديانت بودن و توجه کردن به نمازها و صحيح خواندن آن‌ها، در چنين حالتي در صورتي که امام جمعه داراي چنين شرايطي بود واجب است در نماز جمعه چنين شخصي شرکت شود و بايد به او اقتدا شود و اگر امام جمعه داراي صفاتي اينچنين نبود و يا مخالفت با آراء و عقيده ما بود، مستحب است از روي تقيه در نماز جمعه چنين شخصي شرکت شود (و سپس نماز ظهر را اعاده کنند).176
سپس اين سخن را با استناد به حديث حث مي‌آورد که در اين‌جا يک بار ديگر متن آن را مي‌آوريم: “روي هشام بن سالم عن زرارة بن اعين: قال حثنا ابوعبدالله عليه السلام علي صلاة الجمعة حتي ظننت انه يريد ان نأتيه فقلت تعدوا عليک؟ فقال: لا انما عنيت ذلک عندکم…”.177

3 – 1 – 1 – 5. ديدگاه شيخ طوسي در کتاب النهايه
به نظر مي‌رسد شيخ طوسي در اين کتاب قائل به عدم وجوب آن باشد چون مي‌فرمايد:
گرد آمدن در نماز آدينه فريضه است چون شرائط حاصل آيد و از شرطهاي وي آنست که امامي عادل بود178 آن جايگاه يا آنکس که امام وي را از بهر پيش نماز کردن فرا داشته بود و عدد مردم هفت کس باشد که اگر کمتر از هفت باشد نماز آدينه واجب نبود بر ايشان و هرگاه که پنج کس وي راباشد سنت باشد و مستحب است نماز آدينه کردن و با حصول اين شرايط بيفتد از نه کس: پير، طفل، زن، بنده و آنکس که به سفر بود و کور و لنگ و بيمار و آنکس را که راه وي بيش از دو فرسخ باشد الا آنکس که از تکاليف بيرون باشد چون طفل 4 رکعت فريضه لازم مي‌آيد ايشان را پس اگر به نماز آدينه حاضر آيندواجب باشد در نماز آدينه شدن و روا بود که ايشان را دو رکعت کنند و اگر حاضر نيابند واجب نباشد و روا نباشد که در يک شهر در دو جايگاه نماز آدينه کنند و کمتر راهي که در بيان مسجد آدينه بود بايد که سه ميل باشد يا بيشتر و اگر امام حاضر آيد در شهر روا نباشد که پيش نمازي کند کسي ديگر جز از وي الا که ويرا بيماري بود که ويرا منع کند وچون مردم مي‌خواهند نماز کنند و نوافل آدينه پيش از زوال کنند….179
با مراجعه به متن عربي اين کتاب نکات ديگري نيز از اين کتاب استنباط شد؛ ايشان فضائل روز جمعه و اعمال آن اعم از نظافت و… را بيان مي‌فرمايد و کيفيت خواندن نماز جمعه را توضيح مي‌دهد و اينکه بايد مردم به موعظه‌هاي امام جمعه گوش دهند. از شرايط امام جمعه مي‌گويد و مستحباتي که ايشان رعايت مي‌کنند و رذائلي که بايد از آن به دور باشند اعم به ارتکاب به کبائر و…
در پايان مي‌گويد:
هرگاه امام جمعه به چيزي از اين اوصاف که ما وصفش کرديم (از رذائل)واجب نباشد گرد آمدن و حکم روز آدينه حکم ديگر روزها بود در آنکه اين فريضه چهار رکعت لازم باشد و اگر مردم نماز کنند از اين پس کسي که بدو اقتدا نمي‌کنند در نماز آدينه از بهر تقيه، اگر ممکن بود وي نماز فرادا پيش از نماز به‌پاي دارد و اگر ممکن نباشد دو رکعت با امام جماعت بخواند چون امام سلام داد برخيزد و دو رکعت ديگر کند تا تمامي نماز وي کامل باشد.180
احتمالاً شيخ طوسي در اين باب از اين روايت استفاده نموده و حکم به چنين کاري داده باشد: امام صادق عليه السلام فرمودند: “همانا جدم امام زين العابدين(ع) در نمازهاي جمعه خلفا شرکت مي‌کرد و بعداً نماز ظهر را خودش فرادا به‌جاي مي‌آورد”.181
شيخ طوسي در متن عربي کتاب النهاية در باب نماز جماعت مي‌گويد:
و لا تصل الا خلف من تثق بدينه. فإن کان غير موثوق بدينه، او کان مخالفاً لک في مذهبک صليت لنفسک و لم تقتد به و لا تصل خلف الفاسق و إن کان موافقا لک في الاعتقاد و لا تصل خلف الناصب و لا خلف من يتولي اميرالمومنين اذا لم يتبرا من عدوه الا في حال التقية ولا يجوز الصلاة خلف من خالف في امامة الاثني عشر من الکيسانية و الناوسيه و الفتحيه والواقفة و غيرهم من فرق الشيعة…
از عبارت شيخ طوسي در باب جماعت فهميده مي‌شود که ايشان در اين کتاب قائل به وجوب تعييني نماز جمعه در دوران غيبت نبوده‌اند.182

3 – 1 – 1 – 6. ديدگاه ابن براج
واعلم أنّ فرض الجمعة لا يصحّ کونه فريضة (جمعة) إلا بشروط متي اجتمعت صح کونه فريضة (جمعة) ووجبت کذلک و متي لم تجتمع لم تصح ولم يجب کونه کذلک بل يجب کون هذه الصلاة ظهراً و…183
ابن براج مي‌گويد:
نماز جمعه اقامه صحيحي ندارد مگر با شروطي که هرگاه جمع شوند مي‌توان آن را نماز جمعه ناميد و واجب است که در آن شرکت شود و اگر اين شروط جمع نشود نماز جمعه صحيح نخواهد بود و بايد به‌جاي آن، نماز ظهر به‌جاي آورده شود و آن شروط عبارتند از: مکلف بودن، آزاد بودن و… اينکه امام جماعت عادل وجود داشته باشد و يا امام جمعه‌اي که از جانب امام عادل منصوب شده باشد و يا در حکم منصوب شده از طرف امام باشد و اينکه هفت نفر کمتر نباشند و بتوان دو خطبه را در آن ايراد کرد.
با توجه به متن کلام ايشان و تعبير شريف رضي اين‌طور برمي‌آيد که ايشان از قائلين به وجوب تخييري است نه وجوب تعييني.

3 – 1 – 1 – 7. ديدگاه شريف رضي(سيد مرتضي) در دنباله رساله ابن براج
شريف رضي (سيد مرتضي) در دنباله رساله ابن براج طرابلسي مي‌گويد: “نماز جمعه واجب است در هنگام حضور امام عادل و عدد نمازگزاران بايد پنج نفر يا بيشتر با خود امام باشد و به همراه دو خطبه اقامه شود که صاحبان عذر مکلف به شرکت در آن نيستند”.
در جايي ديگر مي‌گويد: “فاما الشروط فهي حضور الإمام العادل او من نصبه و جري مجراه و اجتماع سبعة نفر احدهم الإمام او خمسة استحباباً و التمکن من الخطبتين و ان يکون بين الجمعتين ثلاثة اميال”.184
از فحواي سخنان شريف رضي به نظر مي‌رسد ايشان قائل به وجوب تخييري نماز جمعه بوده‌اند از طرفي چون ايشان گرايش به طرفداري از قائلين به تحريم داشته‌اند، مي‌توانيم به جرأت بگوييم که رأي به وجوب تعييني را مطلقاً نپذيرفته‌اند.

3 – 1 – 1 – 8. ديدگاه علامه حلي
ايشان درباره شروط پنجگانه‌اي که به‌واسطه آن‌ها نماز جمعه واجب مي‌شود مي‌فرمايد: اولين شرط وجوب نماز جمعه سلطان عادل مي‌باشد. ايشان شرط دوم را تعداد شرکت کنندگان مي‌داند و معتقد است که مشهورترين نظر همان پنج نفر به همراه امام جماعت است. شرط سوم را در بيان خطبه‌ها ذکر مي‌کند که عبارت است از حمد و ثنا و وصيت به تقوي و قرائت سوره کوچک و در خطبه دوم حمد و صلاة بر پيامبر”صلي الله عليه و آله و سلم” و ائمه مسلمين و استغفار براي مومنين و مومنات بيان مي‌شود. سپس به بيان مختصري از احکام نماز جمعه مي‌پردازد، اعم از ايستاده بودن خطيب و مستحباتي که خطيب مي‌تواند آنها را رعايت کند مانند: معمم بودن، پوشيدن برد يماني، تکيه دادن بر سلاح در حال ايراد خطبه و اينکه سلام گويد و در بين دو خطبه بنشيند و… شروط بعدي را اعم از جماعت خواندن، عدم مقبوليت فرادي خواندن، مسافت و غيره را ذکر مي‌کند و هم‌چنين کساني که نماز جمعه بر آنها واجب است را مي‌شمارد: يعني هر مکلف آزاد که از مرض و لنگي و کوري مصون باشد ودر حضر بودن نه در سفر بودن، مرد بودن و… را ذکر مي‌کند. ايشان بعد از بيان حرام بودن بيع به هنگام خطبه‌ها مي‌گويد: اگر امام موجود نباشد (منظور ايشان امام معصوم است) و اين امکان وجود داشت که مردم جمع شوند و خطبه بخوانند، مستحب است که اين نماز اقامه شود هرچند که برخي از فقها قائل بر اين عقيده نيستند.185

3 – 1 – 1 – 9. ديدگاه محقق حلي
محقق حلي (محقق اول) نيز در کتاب شرايع الاسلام مي‌گويد: “الجمعة لا تجب الا بشروط: الاول: السلطان العادل او من نصبه…”186 که قائل به وجوب تخييري نماز جمعه در دوران غيبت مي‌باشد. سپس به بيان احکام آن اعم از عدد نمازگزاران، حرام بودن خريد و فروش و… مي‌پردازد.

3 – 1 – 1 – 10. نظر صاحب جواهر
صاحب جواهر از آراي بسياري از فقها مانند محقق کرکي، فاضل مقداد، محقق حلي، ابن ادريس، سلار، شيخ مفيد، شيخ طوسي در کتاب الخلاف و بسياري ديگر استفاده کرده و مي‌گويد:
به راحتي مي‌توانيم عدم وجوب تعييني نماز جمعه در دوران غيبت را نتيجه گيري کنيم؛ خصوصاً آن‌که بسياري از آنان احتياط را در ترک آن دانسته‌اند اما با توجه به اينکه برخي از اخبار دلالت بر وجوب تعييني آن دارند نمي‌توانيم صراحتاً قائل به حرمت اقامه آن در دوران غيبت شويم. به دلايل زيادي وجوب اقامه نماز جمعه مشروط به حضور امام معصوم است:
– سيره مستمر فقها بر اين مطلب که حتي مخالفين اين مذاهب هم اعتراف کرده‌اند که اقامه نماز جمعه مشروط به حضور امام معصوم است و پيامبر اسلام”صلي الله عليه و آله و سلم” هم خودشان اقامه نماز جمعه مي‌کردند؛
– روايتي که در کتاب دعائم الاسلام نوشته شده است: “روينا عن علي أنه قال: لا يصلح الحکم و لا الحدود و لا الجمعة الا بإمام”؛187
– روايتي که در کتاب‌اشعثيات آمده: “إن الجمعة و الحکومة للإمام المسلمين”؛188
– حديث نبوي مشهور: “اربع الي الولاة الفيء و الحدود و الصدقات و الجمعة”؛189
– دعاي امام سجاد(ع) در صحيفه سجاديه: “اللهم إن هذا المقام لخلفائک و اصفيائک و مواضع امنائک… حتي عاد صفوتک و خلفاؤک مغلوبين مقهورين مبتزّين يرون حکمک

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع نماز جمعه، امام صادق، شاه طهماسب Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره نماز جمعه، مذاهب خمسه، نماز جماعت