دانلود پایان نامه ارشد با موضوع منابع معتبر، منابع فریقین، مفهوم و مصداق، تعیین مصداق

دانلود پایان نامه ارشد

و ذریته کما صلیت علی آل ابراهیم انک حمید مجید و بارک علی محمد و علی اهل‌بیته و علی ازواجه و ذریته کما بارکت علی آل ابراهیم انک حمید مجید.57
در این حدیث منقول در المسند احمد بن‌ حنبل، با توجه به عطف سه کلمه به هم و جدایی آنها و حکم صلوات بر همه آنها، به‌صورت مضمر اهل‌بیت (علیهم السلام) از همسران و ذریه پیامبر (صلی الله علیه و آله) جدا شده است. نظر به سیاق کلام و مترادف نبودن کلمات مذکور، جدایی مفهومی‌ و مصداقی آنها قطعی است. پس تعیین مصداق اهل‌بیت (علیهم السلام) در افراد خاصی از خاندان پیامبر (صلی الله علیه و آله) و نه همه آنها از سیاق حدیث قابل اصطیاد است.
در حدیث ذیل که در تمام منابع معتبر اهل‌سنت‌ ذکر شده است مصادیق اهل‌بیت (علیهم السلام) با اسم و مشخصات فردی تعیین شده‌اند به‌نحوی که قابل تسری به دیگران نیست.
ام سلمة روایت می‌کند:
ان النبی (صلی الله علیه و آله) جلَل علی علی و حسن و حسین و فاطمة کساء ثم قال: اللهم هولاء اهل‌بیتی و خاصتی، اللهم اذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا، فقالت ام سلمة یا رسول الله (صلی الله علیه و آله) انا منهم؟ قال: انک الی خیر. 58
مراد از بیت در ‌اینگونه موارد، خانه خشت و گلی نیست بلکه مراد خاندان رسالت است که با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در آن صقع رفیع رسالتی مسانخت دارند.
تعابیری از قبیل انه لیس من اهلک59 و السلمان‏ منا أهل البيت60 ناظر به شایستگی افراد در انتساب و مسانخت و عدم تجانس آنها به منسوب الیه است.
در حدیث ثقلین که در صحیحین وارد شده است معنی اهل‌بیت (علیهم السلام) به‌روشنی بیان شده است و شامل ازواج پیامبر (صلی الله علیه و آله) نمی‌شود و شمول آن فقط پنج تن را در بر می‌گیرد.
. . . بعد از سفارش پیامبر گرامی‌(صلی الله علیه و آله) به کتاب الله و عترت خود سه مرتبه می‌فرماید: «اذکرکم الله فی اهل‌بیتی. . . »، آنگاه حصین از زید ناقل روایت سئوال می‌کند: «من اهل‌بیته یا زید؟ الیس نسائه من اهل‌بیته؟ قال نسائه من اهل‌بیته و لکن اهل‌بیته من حرم الصدقة بعده و قال: من هم؟ قال: هم آل علی و آل عقیل و آل جعفر و آل عباس، قال: کل هولاء حرم الصدقة». 61
احادیث مندرج در صحیحین مورد عنایت خاص علمای اهل‌سنت‌ به‌ویژه ابن‌تیمیه است.
چون حرمت صدقه شامل ازواج نبی (صلی الله علیه و آله) نمی‌شود پس در معنای اهل‌بیت (علیهم السلام) داخل نخواهند شد.
بررسی درست و همه جانبه ‌این واژه در روشن شدن معنی و مصداق آن تاثیر مستقیمی ‌دارد.
اهل وقتی به‌چیزی یا شخصی اضافه شود که غالبا نیز چنین است، به مناسبت مضاف الیه معنای دیگری از آن فهمیده می‌شود. جمعی کلمه «اهل‌بیت» را به‌ساکنان خانه معنا کرده‌اند. 62 فیومی‌ پس از معنی کردن «الاهل» به «اهل‌بیت» گفته است: اصل در آن، خویشی است. 63راغب نیز از کاربرد مجازی «اهل‌بیت» شخص، در مورد کسانی که با وی پیوند نسبی دارند، سخن گفته است. 64
اما در مورد پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) چون بیت آن حضرت محل نزول وحی و بیت نبوت نیز بوده، کلمه اهل‌بیت (علیهم السلام) در مورد ‌ایشان دو کاربرد پیدا می‌کند. گاهی اهل‌بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) گفته می‌شود و از بیت، محل سکونت آن حضرت اراده می‌شود. . . : در ‌این صورت کلمه اهل‌بیت در مورد آن حضرت نیز به همان معنایی است که در مورد دیگران به‌کار می‌رود. یعنی به معنای خانواده یا به معنای مطلق خویشاوندان آن حضرت می‌باشد. ولی گاهی اهل‌بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) با لحاظ ویژگی محل نزول وحی و بیت نبوت است، در ‌این صورت به معنای ساکنان خانه، خانواده یا مطلق خویشاوندان آن حضرت نیست، بلکه منظور افرادی است که از نظر علمی‌ و عملی و صفات انسانی، شایسته بیت آن حضرت (صلی الله علیه و آله) می‌باشند.
در‌اینجا باید به چند نکته توجه کرد:
1-چون اهل‌بیت در معنای دوم قابلیت تطبیق بر افراد مختلف را دارد، باید از ناحیه شارع حد و حدود آن تعیین شود. از‌این رو، امکان دارد در تعیین شارع برخی افراد از اهل‌بیت (علیهم السلام) به معنای اول نیز در این معنا داخل شوند و یا بیرون روند. برای نمونه، خداوند به حضرت نوح در باره فرزندش می‌فرماید: «. . . انه لیس من اهلک. . . ».65
2- شایستگی انتساب به بیت نبوت (صلی الله علیه و آله) مراتبی گوناگون دارد که بر اساس معیارهای خاص ذاتی یا اکتسابی افراد احراز می‌شود: به همین دلیل سلمان فارسی با عبارت «منا اهل البیت: وی از ما اهل‌بیت است» معرفی شده است.
3- اهل البیت در لسان مبارک پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله)، در عالی ترین نمونه شایستگی انتساب به بیت نبوت، تنها بر افرادی خاص تطبیق شده و به‌صورت اصطلاح در آمده است. به گونه‌ای که هرگاه کلمه «اهل‌بیت» و گاهی با افزودن کلمه «عترت» به آن به کار می‌رود، همین افراد به‌ذهن متبادر می‌شود، مانند «کتاب الله و عترتی اهل‌بیتی»66 در حدیث ثقلین، «مثل اهل‌بیتی کمثل سفینة نوح»67 در حدیث سفینه، «اللهم هولاء اهل‌بیتی»68 در داستان مباهله و کسا، «اهل‌بیتی امان لامتی. . . »69 در حدیث نجوم، «اللهم صل علی محمد و آل محمد»70 در حدیث صلوات و. . . مراد ما از واژه «اهل‌بیت» در ‌این پژوهش همین معنای اصطلاحی است که همواره در سیره نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) از آنان با ارجمندی، والایی و فضیلت یاد شده و با عنوان «دوازده خلیفه» توصیف شده‌اند. 71 بررسیها و موارد استعمال نشان می‌دهد که همین معنای مورد نظر شیعه به ذهن اهل‌سنت ‌و دیگران خطور می‌کند. در پاره‌ای از روایات نقل شده که چون رسول خدا (صل الله علیه و آله)، حدیث ثقلین را بیان فرمود، برخی اصحاب پرسیدند:‌ای رسول خدا، عترت شما چه کسانی اند؟ فرمود: «علی، حسن، حسین و امامانی که از فرزندان حسین اند تا روز قیامت».72‌این مضمون در روایات انبوه و متواتر شیعی و برخی روایات اهل تسنن از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) و سایر معصومین (علیهم السلام) نقل شده است. با جستجو در مدارک و منابع فریقین متوجه می‌شویم کسی جز‌این دوازده پیشوا چنین ادعایی نکرده و نگفته که در زمره ‌این دوازده خلیفه و یا از افراد اهل‌بیت به‌این معنای اصطلاحی است.
در مقدمه کتاب حقوق آل البیت ابن‌تیمیه که عبد القادر عطا محقق آن می‌باشد، مفهوم آل بیت چنین بیان شده است: «آل بیت النبی محمد(صلی الله علیه و آله) هم علی وجه التحقیق، علی و فاطمة و اولادهما و من تناسل منهما حتی تقوم الساعة». 73
این برداشت، مطلب منقول از محقق کرکی را تایید می‌کند.
ابن‌تیمیه به‌تفصیل مصادیق اهل‌بیت (علیهم السلام) را در پاسخ به‌این سوال که«من هم اهل البیت؟» توضیح می‌دهد: او ضمن تصریح به وجوب احترام جانشینان و اهل‌بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) و سابقین در اسلام در تفسیر‌آیه 33 سوره احزاب می‌نویسد:
امام احمد و ترمذی و دیگران نقل کرده‌اند که وقتی‌آیه نازل شد پیامبر (صلی الله علیه و آله) کسای خود را بر روی علی، فاطمه، حسن و حسین قرار داد و عرض کرد خدایا‌اینها اهل‌بیت من هستند، پلیدی را از آنان دور گردان و آنها را پاکیزه نما.
‌این برخورد پیامبر (صلی الله علیه و آله) مبین ‌این واقعیت است که افراد مذکور بیشتر از همسران پیامبر (صلی الله علیه و آله) مستحق عنوان اهل‌بیت هستند. ابن‌تیمیه برای استحکام برداشت خود معتقد است نسبت نسبی قوی تر از سببی است. 74
ابن‌تیمیه با استناد به ‌روایت‌های منقول در کتب حدیثی اهل‌سنت ‌بر انحصار اهل‌بیت در افراد خاص صحه می‌گذارد: در صحیح مسلم زید بن ارقم نقل می‌کند که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در غدیر برای ما خطبه خواند و سه مرتبه فرمود «اذکرکم الله فی اهل‌بیتی». از زید بن ارقم سوال شد اهل‌بیت ‌ایشان چه کسانی هستند؟ گفت کسانی که صدقه بر آنها حرام است که عبارتند از آل علی، آل جعفر، آل عقیل و آل عباس. 75 در منهاج السنة در خصوص دخول ازواج النبی (صلی الله علیه و آله) در شمول اهل‌بیت، با وجود رغبت و انگیزه بسیار برای آن ابن‌تیمیه دچار تردید شده است.
در مورد ‌اینکه اهل‌بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) چه کسانی هستند، به نقل از احمد بن ‌حنبل می‌نویسد:
در این مورد دو قول وجود دارد: برخی ازواج النبی (صلی الله علیه و آله) را در زمره اهل‌بیت نمی‌دانند و برخی می‌دانند، همانطور که ازواج ابراهیم و لوط جزء آل بیت آنان بودند.76
قول نافی دخول همسران پیامبر (صلی الله علیه و آله) در اهل‌بیت (علیهم السلام)، به‌طور مسلم گفتاری است منسوب به دانشمندان اهل‌سنت‌ چون با موضع منفی ابن‌تیمیه و اتباع او نسبت به شیعه و استخفاف مقام علمی‌ علمای آنها بعید است قول و عقیده‌ای منتسب به شیعه را در چنین مواردی ذکر نماید و برای آن در کنار موافقین نظریه، وزن علمی ‌قائل بشود.
در عرف اکثر علمای اهل‌سنت‌، اهل‌بیت (علیهم السلام) به‌همان مفهوم و مصداق در نزد شیعیان به‌کار می‌رود.
ذکر نمونه‌هایی از استعمال اهل‌بیت در کلمات بزرگان اهل‌سنت‌ در مصادیق خاص، نشانه تعین مصداقی در خاندان علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) است.
روایت انس بن مالک متضمن رفتاری مستمر و معنی دار مشیر به مصادیق اهل‌بیت (علیهم السلام) از پیامبر (صلی الله علیه و آله) به‌مدت شش ماه است که موقع نماز صبح وقتی از کنار خانه فاطمه (سلام الله علیها) عبور می‌کرد می‌فرمود: «الصلاة یا اهل البیت»، «انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا»(احزاب: 33). 77
جمله ابن‌مغازلی متوفای 483 شاهد تعین مصداقی اهل‌بیت (علیهم السلام) است و سیاق جمله همان معنی را افاده می‌کند. علی نقل می‌کند که پیامبر فرمود: «فضل أهل البيت على الناس كفضل البنفسج على سائر الأدهان». 78
ابوالحسن اشعری متوفای 324 از متکلمین برجسته اهل‌سنت‌ در مورد واژه اهل‌بیت (علیهم السلام) کاربردی دارد که همانند کاربرد شیعیان است. او اهل‌بیت را بدون قید و به‌صورت مطلق در مفهوم شیعی بکار برده است پس‌این واژه منصرف به همان معنی و نشانه ظهور در آن است.
سلیمان بن جریر زیدی می‌گوید:
گروهی از فرقه امامیه معتقدند دین راستین در اختیار علی بن ابی طالب است و امامت بعد از ‌ایشان در جماعت اهل‌بیت جریان می‌یابد و گروهی هستند که در مخالفت با آنان معتقدند با‌اینکه امام علی محق است می‌تواند آن را (امامت را) به دیگری واگذارد و عصمت اهل‌بیت را قبول ندارند. 79
در کلمات شهرستانی هم اهل‌بیت به همان معنی خاص شیعی استعمال می‌شود.‌این از قراین قطعی است که اطلاق کلام بدون ذکر قرینه وقتی معنی خاصی را افاده می‌کند، ظهور در حقیقت در آن معنی دارد.
شهرستانی از گروهی مقلد یاد می‌کند که به رای و اجتهاد بی توجهند.‌اینان در اصول تابع معتزله بوده و بیشتر از ائمه اهل‌بیت، به پیشوایان معتزله احترام می‌گذارند اما در فروع تابع ابوحنیفه و در موارد محدودی موافق شافعی و شیعه هستند. 80
در ادبیات ابن‌عز از شارحین نظریات ابو جعفر طحاوی از متکلمین برجسته حنفی وقتی کلمه اهل‌بیت مطلق بکار می‌رود، به همان معنایی است که شیعیان به‌کار می‌برند.
او معتقد است شیعه در موارد اختلافی به ائمه اهل‌بیت رجوع می‌کند و به روایت اهل‌بیت احتجاج می‌نماید زیرا آنها را معصوم می‌داند!81
در عبارت فوق دو مرتبه به‌صورت مطلق از ائمه اهل‌بیت (علیهم السلام) نام برده شده است که در معنای شیعی کار برد دارد و در عبارت ذیل نیز به آن تصریح شده است. او در مذمت رفتار شیعیان تحت عنوان نامناسب الرافضة می‌نویسد: «شیعه تولی را همراه تبری می‌داند یعنی دوستی اهل‌بیت را قرین تبری از ابوبکر و عمر کرده است». 82
القرموشی از سلفیهای معاصر در کتابی به نام«اهل البیت عند شیخ الاسلام ابن تیمیة» بعد از ذکر شش قول در مورد مراد از اهل‌بیت نظریه قریب به علمای شیعه را تایید می‌کند:
1-کسانی که صدقه بر آنها حرام است که نظر تمام علمای مذاهب چهار گانه و دیگران است.‌این نظر را ابن‌حزم، ابن‌تیمیه، ابن‌قیم، ابن‌حجر و دیگران ترجیح می‌دهند. 83
سپس به

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع مقایسه تطبیقی، کارشناسی ارشد، مقایسه و تطبیق، امیرالمومنین Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع اعتبار بخشی، مرتبه علمی، قدر متیقن، رتبه علمی