دانلود پایان نامه ارشد با موضوع مشارکت زنان، زنان مسلمان، دفاع مقدس، دوران دفاع مقدس

دانلود پایان نامه ارشد

جلو هستيد. مردها از شما الهام گرفتند. شما در صف جلوي نهضت هستيد.” (امام خميني، 95:1365).
لازم است که قبل از پرداختن به شيوه‌هاي حضور زنان در انقلاب اسلامي ايران، گفته شود که حفظ ارزش‌هاي اسلامي و باورهاي ديني مهم ترين عامل حضور بانوان در عرصه‌هاي انقلاب بود که در خفقان رژيم پهلوي و فشارهاي رواني موجود سبب شد آنان از نقش فوق العاده و فعال خويش فروگذاري نکنند. مشارکت زنان در زمينه سازي و شکل گيري انقلاب با وجود تمامي فشارها و سياست‌ها به گونه‌اي عميق متجلي بود. انقلاب ايران، جنبشي بود که سابقه حضور زنان مسلمان در آن به دوران قاجار در واقعه تنباکو بر مي‌گردد. اين حضور فعال در سال‌هاي نزديک به شکل گيري انقلاب رو به افزايش نهاد.
به طور کلي حضور گسترده زنان در روند پيروزي انقلاب اسلامي ايران تأثيري شگرف داشت و علي رغم سال‌ها تلاش و کوشش دستگاههاي تبليغاتي و وجود سنت‌هاي متحجرانه که در هيأت وفاداري به اسلام ظاهره شده بود، بانوان چنان در صحنه انقلاب حضور يافتند که اين انقلاب از سوي خبرگزاري‌ها و تحليل گران بين المللي انقلاب اسلامي، بعضاً به” انقلاب چادرها” لقب گرفت(قديمي،81:1380).
زنان مسلمان ايراني در جريان انقلاب اسلامي‌در عين وفاداري به ارزش‌هاي اسلامي و مذهبي در مواجهه با مسايل سياسي و اجتماعي کشور خود بي تفاوت ننشستند. آنان اين اقدامات را تکليف الهي و شرعي خود مي‌دانستند و با تأسي به زنان قهرمان صدر اسلام بخصوص حضرت زهرا در راه دفاع از دين و ولي فقيه زمان و برپايي جامعه اسلامي از هيچ تلاشي فروگذاري نکردند. در اين زمينه امام خميني نيز نه تنها مشارکت زنان را لازم و واجب برشمرد بلکه حتي موافقت پدر و شوهر براي حضور در صحنه را لازم ندانست. چنان که بيان داشت: “من از شما تشکر مي‌کنم. از اين که در نهضت کوتاهي نکرديد و هم دوش مردان قيام کرديد”(مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام،126:1376).
در خصوص فعاليت و مشارکت زنان در روند پيروزي انقلاب اسلامي ايران، لازم به ذکر است، زناني که تا پيش از انقلاب با فعاليت‌هاي مخفي و به عنوان مادران شهيد و يا همسران مبارزين دربند، با رژيم شاه مبارزه مي‌کردند، به خيابان‌ها آمدند و حضور خود را آشکارا اعلام کردند. شرکت زنان در تظاهرات و راهپيمايي‌ها، آن هم با حفظ ميراث‌ها و شعار‌هاي اسلامي و از اين بالاتر جلوي گلوله رفتن آنان بود. به گونه‌اي که در 17 شهريور در ميدان شهدا، زنان بيشتر مردها شهيد دادند و اين فاجعه نقطه عطف مهمي‌در تاريخ حضور زن در عرصه سياست محسوب مي‌شود(مطهري،210:1387).
امام خميني که همواره نقش زنان را در انقلاب مورد توجه قرار داده و در عصر استفاده ابزاري از زن در تبليغات و تجارت، سخن از کرامات آنان به ميان مي آورد، در اين خصوص بيان داشت: ” فعاليت‌هاي زنان در نهضت انقلاب، ارزشش بيشتر از فعاليت مردها بوده، براي اين که همين خواهراني که ريختند در خيابان‌ها و در مقابل توپ و تانک تظاهرات کردند، همين‌ها قدرت مردان را دو چندان نمودند. وقتي مردها ديدند که زنان در صف اول نهضت ايستادند فعال تر شدند و ما ديديم که خواهران در اين نهضت يک سهم بسيار بزرگ داشتند چرا که روحيه مردان را تقويت کردند”( امام خميني،171:1376).
مشارکت زنان در جريان انقلاب، شيوه‌هاي متفاوتي داشته و صرفاً محدود به تظاهرات و راهپيمايي نمي‌شده است. در قالب اين شيوه‌هاي مختلف، زنان مسلمان ايراني به ابراز عقيده در برابر موضوعات فرهنگي، سياسي و اقتصادي مي پرداختند.
يکي از اين شيوه‌ها، شرکت در تظاهرات و راهپيمايي‌ها بود. بدين سان مشارکت زنان و فعاليت آنها از لحاظ سياسي در تظاهرات توده‌اي عليه رژيم شاه در ماه‌هاي واپسين سال 1357 مهر تأييدي است بر پيدايش اين آگاهي تازه ميان زنان که نبايد نقش آنها به فعاليت‌هاي درون خانه محدود شود و ريختن به خيابان‌ها در کنار مردان نيز وظيفه آنان به عنوان زن ايراني مي‌باشد.(حافظيان،158:1380).
شکل ديگر از مشارکت زنان در انقلاب، شرکت در اعتصابات بود. در روند انقلاب اسلامي، يکي از عوامل اصلي در پيشبرد نهضت عمومي‌که نهايتاً به فلج شدن رژيم پهلوي انجاميد، اعتصابات، دست کشيدن از کار و ترک محل کار بود. اين اقدامات باعث شد که رژيم پهلوي از لحاظ اقتصادي ازکار بيفتد. مشارکت زنان در اعتصابات در همه سازمان‌ها و نهاد‌هاي دولتي و خصوصي بسيار گسترده بود. به گونه‌اي که در ماه‌هاي واپسين انقلاب، حتي کارکنان نهاد دولتي” سازمان زنان ايران” نيز به اعتصابات پيوستند. اين حادثه خود نشانگر دامنه مشارکت زنان در انقلاب بود(حافظيان،146:1380).
از ديگر جلوهاي مبارزه زنان، حضور آنان در انظار عمومي و با حجاب اسلامي‌بود. دليل اصلي اين امر نارضايتي زنان از سياست‌هاي جنسيتي حکومت و الگوي زن ايراني مورد تبليغ شاه بود(کدي،365:1369). در اين ميان، گروهي از زنان نيز دست به مبارزه مسلحانه مي زدند که در دو گروه اسلامي و چپ گرا قابل رديابي هستند. نقش زنان در مبارزات مسلحانه، بيشتر خودجوش و بيرون از گستره گروه‌هاي سازمان يافته بود و در تداوم شرکت آنان در تظاهرات شکل مي‌گرفت و بيشتر حالت نقل و انتقال سلاح و مهمات و نيز آماده سازي کوکتل مولوتف را داشت( زيبا کلام،227:1379).
شکل ديگر فعاليت زنان در دوران انقلاب، تکثير و پخش اعلاميه‌ها و نوارهاي امام با هدف رساندن پيام اسلامي و شناسايي حقايق اسلامي‌به مردم بوده است(فاضلي بيارجمندي،271:1381). آنان همچنين زندانيان فراري را پناه مي‌دادند و حتي در شرايط بحراني آن زمان جراحات مجروحان انقلاب را مداوا مي‌کردند. جوانان و همسران خويش را براي رفتن به عرصه نبرد تشويق و حمايت مي نمودند. با اين اوصاف جلوه‌هاي حضور زنان در انقلاب به صورت فعال و مستقيم در عرصه‌هاي اجتماعي، در نقش هدايت و تربيت، حمايت و پشتيباني جلوه گر است.
در خصوص مشارکت زنان در روند پيروزي انقلاب اسلامي ايران، ديدگاه شهيد مطهري نيز قابل توجه مي‌باشد. شهيد مطهري با باورمندي به منطق متعادل اسلام، پيرامون مشارکت سياسي – اجتماعي زنان، چگونگي حضور زنان در پيروزي انقلاب اسلامي ايران را اين گونه تبيين و تحليل مي نمايد:
” اتفاقاً يکي از جنبه‌هاي جالب و حيرت انگيز انقلاب اسلامي ايران (که مي‌دانيد انقلابي است که همه معيارهاي جامعه شناسان را در هم ريخته و معادلات آنها را بهم زده است) همين مسأله است. يعني انقلابي با ويژگي‌هايي در جامعه پيدا شده که از نظر آنها که براي خودشان معيار‌هايي دارند غير قابل پيش بيني و غير قابل سنجش بوده است. در غرب اين تبليغ زياد شده است. به طوري که براي آنان تبديل به يک باور شده که زن در جامعه اسلامي از حقوق خويش محروم بوده و هست و زن‌ها عنصرهايي ناراضي در ميان مسلمانان هستند. بنابراين اگر به آنها عرضه شود که انقلابي در جهت اسلامي مي‌خواهد پيدا شود و انقلابي است که خواهان برقراري ارزش‌هاي اسلامي است، آنها حتماً در جبهه مخالف شرکت خواهند کرد چون بر اساس فرضيه آنها، زن‌ها از اسلام و از جامعه‌اي که با معيار‌هاي اسلامي اداره شود ناراضي اند. بنابراين در اين انقلاب شرکت نخواهند کرد. ولي در عمل، زن‌ها نه تنها در اين انقلاب شرکت کردند بلکه اگر حضور آنان نبود هيچ گاه انقلاب به ثمر نمي رسيد؛ چرا که زنان نه فقط شرکت مستقيمشان مؤثر بود بلکه تأثير شرکت غير مستقيمشان(يعني تأثيري که روي برادارن، پدران، شوهران و فرزندانشان داشتند) از تأثير مستقيم خودشان کمتر نبوده و اين خود يک مسأله فوق العاده است” ( مطهري، 210:1386)
بدين ترتيب با همياري آحاد ملت، انقلاب به پيروزي رسيد و فصلي جديد براي مشارکت سياسي زنان در ايران گشوده شد. شکل گيري انقلاب اسلامي ايران، با ديدگاه صريح امام و قدرداني او از مشارکت فعال و سرنوشت ساز زنان تؤام شد.
با تأکيد امام خميني مبني بر مشارکت زنان در مقدرات سياسي کشور و تصريحات مؤکد وي بر حق انتخاب کردن و حق انتخاب شدن آنان، زنان مسلمان حضور در انتخابات را تکليف خود دانسته و به صورتي فعال در همه پرسي تصويب نظام جمهوري اسلامي ايران و پس از آن بارها در انتخابات دورهاي مختلف مجلس شوراي اسلامي و رياست جمهوري شرکت کردند(محمدي،107:1380). در اين زمينه (شرکت در همه پرسي و انتخابات) همانند شرکت در مراحل مختلف انقلاب، امام خميني، زنان را به حضوري همپاي مردان دعوت نمود. چنان چه در پيامي‌که به مناسبت دعوت مردم براي شرکت در رفراندوم 14/1/1358 منتشر شده، امام بيان داشت : “آنچه لازم است تذکر دهم، شرکت زنان مبارز و شجاع سراسر ايران در رفراندوم است. زناني که در کنار مردان بلکه جلوتر از آنان در پيروزي انقلاب اسلامي نقش داشتند. توجه داشته باشيد که زنان با شرکت فعالانه خود، پيروزي ملت ايران را هر چه بيشتر تضمين مي‌کنند. شرکت در اين امر براي مردان و زنان از وظايف ملي و اسلامي است(امام خميني،59:1378).
3-2-2 جنگ تحميلي48 و تبيين نقش زنان :
پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، فرصت زيادي نماند تا نهادهاي لازم براي توسعه مشارکت سياسي شکل بگيرد. در آخرين روزهاي شهريور 1359 رژيم بعثي عراق، با پشتيباني قدرت‌هاي بزرگ به ايران حمله کرد و ارتش ما اکثر فرماندهان عالي خود را از دست داد اما با اين وجود جوانان ايراني با رشادتي که داشتند به مبارزه با رژيم متجاوزگر عراق تا بيرون کردن آنها از مرزهاي ايران اسلامي ادامه دادند. در اين دوران همچنين سربازاني را هم داشتيم که تا حدي گمنام مانده‌اند. اين سربازان زناني بودند که بار سنگين تدارکات جبهه جنگ و برخي وظايف ديگر را بر دوش مي‌کشيدند.
فعاليت‌هاي عمده زنان در طول 8 سال جنگ تحميلي را مي‌توان اين گونه خلاصه کرد:
– شرکت در بسيج نظامي و انتظامي.
– شرکت در ستاد پشتيباني جنگ و فراهم ساختن کمک‌هاي مادي مختلف براي رزمندگان.
– حمايت معنوي از مردان و رزمندگاني که به جبهه‌هاي جنگ اعزام مي‌کردند.
– مهاجرت از مناطق جنگي و تجربه ديگر محيط‌هاي اجتماعي(مصفا،127:1375).
در خصوص چگونگي مشارکت سياسي زنان در دوران جنگ تحميلي مي‌توان به نقش‌هاي متفاوت (نقش مستقيم و غير مستقيم) آنان در جنگ اشاره نمود:
نقش رزمي- دفاعي زنان: با شروع تهاجم دشمن به شهرهاي مرزي، زنان همچون مردان در محورهاي مختلف، مشارکت مستقيم داشتند و به انجام فعاليتهاي چون به دست گرفتن اسلحه و نگهباني از مقر‌هاي خواهران، مساجد، محافظت از مهمات، تخليه کمک‌هاي مردمي و … مي پرداختند.
از مهم ترين فعاليت زنان، مبارزه آنان با ستون پنجم دشمن بود. زنان با اشراف خاصي که بر منطقه مسکوني خود داشتند حرکات دشمن را زير نظر گرفته و اطلاعات جمع آوري مي‌کردند و آنها را در اختيار مقامات ذي ربط مي‌گذاشتند و نقشه‌هاي ستون پنجم را خنثي مي نمودند. طبق آمار بنياد شهيد انقلاب اسلامي، در طول هشت سال دفاع مقدس از ميان زنان بيش از 4000 نفر جانباز و آزاده و تعداد 4363 نفر به شهادت رسيدند.
نقش پشتيباني زنان: در دوران هشت سال دفاع مقدس، اگرچه بخش عظيمي از درآمد کشور جهت تجهيز جبهه‌ها هزينه مي‌گرديد اما به لحاظ وسعت ميدان جنگ، طولاني بودن مدت درگيري، محاصره اقتصادي، وضعيت نامطلوب اقتصاد داخلي، دولت نمي‌توانست تمام هزينه‌هاي پشتيباني جبهه را تقبل نمايد لذا مداخله نيروهاي مردمي‌در امر پشتيباني جنگ بسيار ضروري بود. در اين ميان زنان با حضور فعالانه در ستادهاي پشتيباني جنگ نقش مهمي را در اين زمينه ايفا نمودند(رحمانيان،19:1376).
ايجاد ستادهاي جمع آوري کمک‌هاي مردمي‌در مساجد و مدارس، دسته بندي و ارسال انواع نيازمندي‌هاي رزمندگان، تعمير تجهيزات، بازسازي وسائل و تهيه مواد غذايي برخي از فعاليت‌هاي پشتيباني زنان از جبهه را شامل مي‌شود.
نقش امدادي زنان: بيمارستان‌ها، نقاهتگاه و وساير مراکز درماني و پزشکي در دوران دفاع مقدس، شاهد ايثارگري‌هاي زنان شاغل در حرفه‌هاي پزشکي و زنان داوطلبي بود که با گذراندن دوره‌هاي کوتاه مدت امدادگري خدمت مي‌کردند(رحمانيان،5:1376).
در زمينه خدمات امدادي، زنان دو نقش را ايفا مي‌کردند:
– حضور پرستاران و کادر پزشکي در شهرهاي جنگي و خطوط مقدم و درمان

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع شرکت در انتخابات، زنان مسلمان، اقدامات متقابل، دانشگاه تهران Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع آموزش و پرورش، ریاست جمهوری، مشارکت زنان، حقوق انسان