دانلود پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، غیرمسلمانان، آموزه‌های اسلامی، کرامت ذاتی انسان

دانلود پایان نامه ارشد

فى الدين»، دين اجبارى نفى شده است، چون دين عبارت است از يك سلسله معارف علمى كه معارفى عملى به‌دنبال دارد، و جامع همه آن معارف، يك كلمه است و آن عبارت است از اعتقادات، و اعتقاد و ايمان هم از امور قلبى است كه اكراه و اجبار در آن راه ندارد، چون كاربرد اكراه تنها در اعمال ظاهرى است، كه عبارت است از حركاتى مادى و بدنى (مكانيكى)، و اما اعتقاد قلبى براى خود، علل و اسباب ديگرى از سنخ خود اعتقاد و ادراك دارد و محال است كه مثلا جهل، علم را نتيجه دهد، و يا مقدمات غيرعلمى، تصديقى علمى را بزايد… و اين آيه شريفه يكى از آياتى است كه دلالت مى‏كند بر اين‌كه مبنا و اساس دين اسلام شمشير و خون نيست، و اكراه و زور را تجويز نكرده است.1008
شلتوت می‌نویسد: «اسلام سیاست صلح‌جویانه را به مسلمانان توصیه کرده تا هم بر روابط خودشان با یکدیگر و هم بر روابطشان با دیگر ملت‌ها حاکم شود. بدین لحاظ، صلح به‌عنوان حالت اصلی رابطه میان انسان‌ها، زمینه همکاری و آشنایی‌شان را فراهم می‌آورد.1009
پروفسور توماس آرنولد در مورد تغيير كيش مسيحيان «بنى غسان»، كه در كناره‏هاى فرات زندگى مى‏كردند و در جنگ قادسيه (سال 14ه) مسلمان شدند، مى‏نويسد: «فشار و تحميل عامل تعيين‌گر در تغيير كيش آن‏ها به ‌اسلام نبود، بلكه روابط صميمى بين مسيحيان و عرب‏ها علت اساسى بود. محمّد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم خودش قبلاً با بسيارى از قبايل مسيحى پيمان بست و به آن‏ها قول داد كه جان و مال مسيحيان را حفظ كند و آن‏ها را براى انجام آزادانه اعمال مذهبى خويش آزاد بگذارد و نيز به‌ روحانيان مسيحى اين ضمانت را داد كه از حقوق و اقتدار سابق خويش بهره‏مند باشند.»1010
ژوزف فان اس مى‏گويد: «گرچه مسيحيان يا يهوديان بيرون از حوزه كشور اسلامى دشمن محسوب مى‏شدند، اما كسانى كه در داخل كشور اسلامى زندگى مى‏كردند، برخوردار از حقوقى تعريف شده بودند و با آنان به‌تسامح و تساهل رفتار مى‏شد. آنان ملزم نبودند در محله‏هاى جداگانه زندگى كنند، حتى با مسلمانان هم‏غذا مى‏شدند و به ‌ميهمانى‏هاى آن‏ها دعوت مى‏شدند. از اين حيث، اسلام نسبت به‌ يهوديت از سعه صدر زيادى برخوردار است.»1011
نُرمَن دانيل نيز در مقاله‏اى با عنوان «وضعيت كنونى روابط مسيحيان و مسلمانان»، در ابتدا از طرز تلقّى‏هاى انتقادى مسيحيان در قرون گذشته نسبت به‌مسلمانان و از پيدايش نوعى گرايش به ‌لزوم تساهل و تسامح در روابط با مسلمانان سخن مى‏گويد كه در بعضى موارد، مستند به‌ تساهل و همزيستى مسالمت‏آميز مسلمانان با مسيحيان در امپراتورى عثمانى است و مى‏افزايد: «از همه مهم‏تر، تصميم شوراى واتيكان دوم مبنى بر به‌رسميت شناختن سهيم بودن مسلمانان در برخوردارى از دين ابراهيمى و اعتقاد آنان همچون مسيحيان به پرستش خداى يكتاى مهربان و اعتقاد به ‌روز جزا مى‏باشد» و در نهايت، توصيه مى‏كند كه «ما مسيحيان بايد نوعى همدلى با مسلمانان را در اعتقاد آنان به ‌تقديس محمّدبن عبدالله صلى‏الله‏عليه‏و‏آله پذيرا باشيم.»1012
عقد پیمان ذمه هم در راستای دسترسی اقلت‌های دینی به ‌حقوق شان تشریع شده است. اسلام برای تحقق زندگی و به‌منظور پایان دادن به حالت‌های خصمانه و ایجاد اتحاد و همبستگی بین جامعه مسلمانان با غیرمسلمانان در داخل قلمرو اسلامی، پیما ویژه‌ای تحت عنوان «ذمه» پیشنهاد نموده است. هدف از تشریع این پیمان ایجاد محیطی امن همراه با تفاهم و زندگی مشترک و همزیستی مسالمت‌آمیز بین فرقه‌های مختلف مذهبی داخل حکومت اسلامی است. در انعقاد این پیمان، اراده آزاد طرفین و توافق بین آنها شرط اساسی است.1013
آیات متعددی از قرآن کریم و به‌صورت‌های گوناگون همزیستی مسالمت‏آمیز یا همزیستی مذهبی را سفارش می‌کنند. کینه‏توزی و پیش‏گرفتن روش‌های اهانت‏آمیز نسبت به ‌پیروان مذاهب دیگر یک روش پسندیده دینی به‌شمار نمی‏رود. قرآن کریم مذمت می‌کند گروهی از مسیحیان و یهودیان را که راه تمسخر و تکفیر یک‌دیگر را در پیش گرفته‏اند و همواره آتش جنگ و اختلاف را شعله‏ور می‏سازند: «یهود گفتند: نصرانی‌ها بر حق نیستند و نصرانی‌ها گفتند: یهود بر حق نیستند؛ حال آن‌که، اینان کتاب را تلاوت می‏کردند».1014
لحن پیامبر اکرم (ص) در نهی مومنان از آزار و اذیت دیگران بسیار صریح است: یعنی، هر کس اهل ذمه (یهودی، مسیحی و زرتشتی که در پناه اسلام است) را آزار رساند، دشمن او خواهم بود و هر کس من دشمن او باشم، روز قیامت دشمنی خود را نسبت به ‌او آشکار خواهم نمود1015 ابن عباس از پیامبر اکرم نقل می‌کند: «به (فقرا) از پیروان همه ادیان الهی صدقه بدهید».1016 امیرالمؤمنین علیه‏السلام در بخشی از نامه‏اش به ‌مالک اشتر می‏فرماید: «(ای مالک!) مهربان باش و رعیت را با چشمی پرعاطفه و سینه‏ای لبریز از محبت بنگر، زنهار که چون درنده‏ای به ‌غارت جان و مال آن‌ها بپردازی! پس همانا فرمانبران تو از دو صنف بیرون نیستند: یا مسلمانان و برادر دینی تو هستند و یا (پیروان مذهب بیگانه‏اند، که در این‌صورت) همانند تو انسانند».1017 همچنین، آن حضرت در فرازی دیگر از این نامه، در استقبال از صلح می‏فرماید: «و از صلحی که دشمن تو را بدان فراخواند و رضای خداوند در آن بود، روی متاب که آشتی، سربازان تو را آسایش رساند، و از اندوهایت برهاند و شهرهایت ایمن ماند».1018
از مطالعه روایات و احادیث چنین به‌دست می‏آید که همزیستی مسالمت‏آمیز و ایجاد رابطه مودّت و دوستی با بیگانگان، امری است که مسلمانان می‏توانند در روابط بین‏الملل از آن بهره گیرند؛ چه این‌که، اسلام آیین فطرت است و هرگز با احساسات طبیعی و انسانی بشر ضدیت ندارد و اسلام به ‌این نکته توجه می‏دهد که با ایجاد یک جو آرام و مودّت‏آمیز، می‏توان با مخالفان عقیدتی خود به ‌گفتگو و جدال احسن پرداخت. پیشوایان اسلام، پیوسته به رعایت عدالت، انصاف، ادای حقوق و پرهیز از آزار و اذیت پیروان مذاهب دیگر توصیه می‏نمودند.
بر اساس آیه ۲۰۸ بقره1019 و آیاتی از این سنخ،1020 یکی از اصول بنیادین در ارتباط با بیگانگان همزیستی مسالمت‌آمیز و دعوت دیگران به ‌این نوعی زندگی است تا زمینه‌های تحقق هدف اساسی بعثت انبیاء، یعنی خداپرستی و دعوت به ‌توحید پدید آید. «براى نفوذ در قلوب مردم (هر چند افراد گمراه و بسيار آلوده باشند) نخستين دستور قرآن برخورد ملايم و توأم با مهر و عواطف انسانى است».1021
اما همزیستی نباید به پلورالیسم معرفتی منجر شود.1022 حضرت علی علیه‌السلام مسلمانان را از سلام کردن به اهل کتاب و کفار منع کرده است: «شما اوّل بر اهل كتاب سلام نكنيد، و اگر آنان بر شما سلام كنند بگوييد: «و عليكم». و اگر مسلمان، خواست به ‌اهل کتاب، سلام دهد و يا نامه‌اي براي آنان بنويسد، بگويد: السلام على من اتبع الهدي».1023 زيرا هنگامي که رسول خدا -‌صلى‌الله عليه وسلم- به ‌هرقل و تعدادي ديگر از سران کفر، نامه نوشت جمله‌ي فوق را در آغاز نامه‌ها مرقوم فرمود. همچنين در قرآن کريم آمده است که حضرت موسي علی نبینا و آله و عليه‌السلام به ‌فرعون گفت: «َالسَّلامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى1024؛ سلام به‌ پيروان حق و هدايت». ممكن است توهم شود كه ذكر اين جمله با گفتار ملايمى كه به‌ آن مامور بودند تناسب ندارد، ولى اين اشتباه است، چه مانعى دارد كه يك طبيب دلسوز با لحن ملايم به‌ بيمارش بگويد، هر كس از اين دارو استفاده كند نجات مى‏يابد و هر كس نكند مرگ دامانش را خواهد گرفت.1025 در آموزه‌های اسلامی معارفی وجود دارد که حاکی از اهتمام واقعی و عملی به همزیستی به‌عنوان یک اصل مسلم است:
7-5-1- باور به کرامت ذاتی انسان
یکی از مهم‌ترین راهبردهای نظری و معرفتی همزیست مسالمت‌آمیز، داشتن نگرش ویژه‌ای به‌ همه انسان‌هاست که آنها را در جایگاه بالایی قرار می‌دهد و شأن بی‌نظیری برای آنها قائل می‌شود. از دیدگاه اسلام، آنچه اصالت دارد وجود انسان است و در هر جامعه یا هر شرایطی که قرار گیرد، جوهره ذاتی خود را از دست نمی‌دهد و انسانیت او خدشه دار نمی‌گردد، بر این اساس، اقلیت یا اکثریت بودن یا مذهب و نگرش خاصی را داشتن، تاثیری در ماهیت و اصالت انسان ندارد. بسیاری از آیات قرآن و آموزه‌های اسلامی کرامت ذاتی انسان را از دیدگاه اسلام نشان می‌دهند. طبق آیه قرآن، خداوند هنگام خلقت انسان از روح خود در او دمید1026 و به ‌او کرامت بخشید و او را بر سایر حیوانات برتری داد.1027 بنابراین کرامت انسانی مربوط به ‌نوع انسان است.1028
7-5-2- احترام متقابل
در بررسی روند تحولات مسائل مربوط به ارتباطات میان‌فرهنگی به پرسش‌های متعددی مواجه می‌شویم که به مرور زمان از پرسش‌های صرفا توصیفی به‌سوی پرسش‌های ناظر به مدیریت ارتباط میان‌فرهنگی در جریان بوده است. پرسش‌های اولیه به این شیوه مطرح می‌شد که: «مردمی که اشتراک فرهنگی ندارند چگونه همدیگر را درک می‌کنند»؟ دامنه این پرسش در دوره‌ای تنها شامل دیپلمات‌ها و کارشناسان و مسافران موسمی می‌شد اما امروزه همه ما به نوعی در معرض این پرسش قرار گرفته‌ایم. دانشمندان ارتباطی اکنون پرسش‌های دیگری مطرح می‌کنند. «برای رسیدن به اهداف مشترک به چه نوع ارتباطاتی نیاز است»؟ «ارتباطات چگونه می‌تواند به خلق فضای احترام متقابل کمک کند»؟1029 اسلام در عین احترام به تنوع فرهنگی به‌عنوان یک امر طبیعی،1030 به این‌گونه پرسش‌ها پاسخ‌های روشنی می‌دهد.
رعایت ادب در حفظ احترام مخاطب، آغازین شرط برقراری ارتباط موثر، مطلوب و با ثبات است. حرمت شکنی در گام نخست، حالتی روانی را برای مخاطب موجب می‌شود که مانع پذیرش سخنان گوینده و حتی شعله‌ور شدن آتش خشم و تنفر در وی می‌گردد. از این‌رو، حفظ حرمت و ادب، حتی در جایی که طرف مقابل پایبندی به آن ندارد، ضرورت می‌یابد و این‌گونه است که ابراهیم علیه‌السلام هنگامی که در گفتگوی منطقی آمیخته با احترام خود با عمویش آذر، با برخورد توهین‌آمیز او روبرو گردید و فریاد تهدید او را شنید،1031 باز هم جانب حرمت را پاس داشت1032 و فرمود: «درود بر تو باد به‌زودى از پروردگارم براى تو آمرزش مى‏خواهم زيرا او همواره نسبت به‌من پر مهر بوده است.»1033
برخی از نویسندگان غربی هم به این مهم توجه نشان داده‌اند. ریگوتی و همکارانش احترام متقابل را یکی از الزامات ارتباطات میان‌فرهنگی برشمرده‌اند. احترام به‌لحاظ ریشه‌شناسی به‌معنای آگاه بودن از حضور شخص دیگر است. این امر می طلبد که کرامت طرف مقابل حفظ شود. بدین ترتیب کرامت و احترام همبسته‌اند. احترام با تساهل فرق می‌کند. تساهل دارای بار منفی است چون به این معنی است که چون نمی‌خواهم با طرف خصومت داشته باشم او را تحمل می‌کنم اما احترام همواره با اذعان به کرامت همراه است.1034
احترام متقابل در روابط اجتماعی میان انسان‌ها یک اصل مسلمی است که در زمینه‌‌ها و موضوعات مختلف شکل‌های گوناگون به‌خود می‌گیرد. تا آن‌جا که به ارتباطات میان‌فرهنگی مربوط می‌شود می‌توان گفت که اصل احترام متقابل به‌شکل احترام به‌ مقدسات، احترام به ‌فرهنگِ مخاطب و نیز نیکو سخن‌گفتن و حسن معاشرت با او روی می‌دهد که هر کدام را به‌‌صورت جداگانه توضیح خواهم داد:
7-5-2-۱- احترام به مقدسات
قرآن کریم با نهی مسلمانان از توهین به ‌مقدسات غیرمسلمانان زمینه‌های توهین آنان به‌ مقدسات مسلمانان را از بین می‌برد. چیزهایی که دیگران برای خود مقدس می‌دانند از نظر خدای متعال حقیقتا مقدس نیستند ولی چون جسارت به‌ آن‌ها توهین به ‌مقدسات حقیقی را به‌ دنبال خواهد داشت، مورد نهی قرار گرفته است. آیه ۱۰۸ سوره انعام1035 يكى از ادب‏هاى دينى را خاطرنشان مى‏سازد كه با رعايت آن، احترام مقدسات جامعه دينى محفوظ مانده و دست‌خوش اهانت و ناسزا و يا سخريه نمى‏شود؛ چون اين معنای غريزه انسانى است كه از حريم مقدسات خود دفاع نموده و با كسانى كه به‌ حريم مقدساتش تجاوز كنند به ‌مقابله برخيزد و چه‌بسا شدت خشم او را به ‌فحش و ناسزاى به ‌مقدسات آنان وادار سازد، و چون ممكن بود مسلمين به ‌منظور دفاع از حريم پروردگار بت‏هاى مشركين را هدف دشنام خود قرار داده در نتيجه عصبيت

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع کرامت انسان، غیرمسلمانان، کرامت انسانی، تعاملات اجتماعی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع امام صادق، حسن معاشرت، رحمت الهی، قرآن کریم