دانلود پایان نامه ارشد با موضوع ظاهر و باطن، امام خمینی، قرآن کریم، سیر و سلوک

دانلود پایان نامه ارشد

را کتاب هدایت خوانده »83 و در جای دیگر اینگونه فرموده « این کتاب شریف … کتاب هدایت و راهنمای سلوک انسانیت و مربی نفوس و شفای امراض قلبیه و نور بخش سیر إلی الله است »84 و هم چنین « خدای تبارک و تعالی این کتاب شریف را از مقام قرب و قدس خود نازل فرموده و به حسب تناسب عوالم تنزّل داده تا به اين عالم ظلمانى و سجن طبيعت رسيده و به كسوه الفاظ و صورت حروف درآمده براى استخلاص مسجونين در اين زندان تاريك دنيا و رهايى مغلولين در زنجيرهاى آمال و امانى، و رساندن آنها را از حضيض نقص و ضعف و حيوانيّت به اوج كمال و قوّت و انسانيّت، و از مجاورت‏ شيطان به مرافقت ملكوتيّين بلكه به وصول به مقام قرب و حصول مرتبه لقاء اللَّه كه اعظم مقاصد و مطالب اهل اللَّه است. و از اين جهت، اين كتاب كتاب دعوت به حق و سعادت است و بيان كيفيّت وصول بدين مقام است؛ و مندرجات آن اجمالًا آن چيزى است كه در اين سير و سلوك الهى مدخليّت دارد و يا اعانت مى‏كند سالك و مسافر الى اللَّه را »85 .
4. معرفی حق تعالی و نشر توحید
در این مقوله امام به صراحت هر چه تمام تر هدف مهم قرآن را توحید و شناساندن حق تعالی می داند و می فرماید : «عمده مقصد و مقصود انبياء عظام و تشريع شرايع و تأسيس احكام و نزول كتابهاى آسمانى، خصوصاً قرآن شريف جامع كه صاحب و مكاشفِ آن نورِ مطهّرْ رسول ختمى صلّى اللَّه عليه و آله است، نشر توحيد و معارف الهيه و قطع ريشه كفر و شرك و دوبينى و دوپرستى بوده، و سرّ توحيد و تجريد در جميع عبادات قلبيّه و قالبيّه سارى و جارى است. بلكه شيخ عارف كامل، شاه‏آبادى، روحى فداه مى‏فرمودند: عبادات اجراء توحيد است در ملك بدن از باطن قلب.بالجمله، نتيجه مطلوبه از عبادات تحصيل معارف و تمكين توحيد و ديگر معارف است در قلب‏ »86 ایشان رسیدن به این مرتبه انسانی را نیازمند گذشتن از دنیاخواهی و دنیا پرستی و رسیدن به مرحله درک درونی و قلبی لذت عبادات می داند و در این خصوص می فرماید « اين مقصد حاصل نشود مگر آنكه حظوظ قلبيّه عبادات را سالك استيفاء كند، و از صورت و قالب به حقيقت و لبّ عبور نمايد، و واقف نشود در دنيا و قشر كه وقوف در اين امور خار راه سلوك انسانيت است‏ »87 و لذا امام در جای دیگری مقصود اصلی قرآن را شناخت خداوند ، درک وحدانیت و تفهیم چگونگی سیر و سلوک سالک الی الله می داند ایشان می فرماید : « اصل مقاصد قرآن، تكميل معرفة اللَّه‏ و تحصيل توحيدات ثلاثه، و رابطه ما بين حق و خلق، و كيفيّت سلوك الى اللَّه، و كيفيّت رجوع رقايق به حقيقة الحقايق، و معرّفى تجلّيات الهيّه جمعاً و تفصيلًا و فرداً و تركيباً، و ارشاد خلق سلوكاً و تحققاً، و تعليم عباد علماً و عملًا و عرفاناً و شهوداً »88 .
5. قرآن کامل ترین کتاب و در بردارنده شریعت ابدی
از آنجا که قرآن آخرین کتاب آسمانی است و برای همه اعصار و قرون کتاب هدایت و رحمت است لذا باید کامل ترین کتاب مقدس موجود باشد و هیچ کدام از مسلمانان در این مسئله تردیدی ندارند اما امام با نکته سنجی و موشکافی عرفانی خویش جهان هستی و هستی های آن را تبلور اسماء خداوتد دانسته و معتقد است هر وجودی که تجلی اسماء در آن بیشتر باشد کمال بیشتری دارد ؛ پیامبران هر کدام مظهر تجلی یکی از اسمای الهی بوده اند اما پیامبر اسلام مظهر تجلی همه اسمای الهی است بنا براین ، حقایق دریافتی دیگر پیامبران به اندازه مظهریت آنان بوده و چون قرآن نیز مطابق حقیقت پیامبر اسلام است پس باید دارای کمال مطلق و شرافت اکبر باشد ، ایشان می فرماید :« پيش اهل معرفت اين كتاب شريف از حق تعالى به مبدئيّت جميع شئون ذاتيّه و صفاتيّه و فعليّه و به جميع تجلّيات جماليّه و جلاليّه صادر شده، و ديگر كتب سماويّه را اين مرتبت و منزلت نيست »89 ، دلیل دیگری که امام برای اثبات اکمل بودن قرآن نسبت به سایر کتب ذکر می کند این است که ایشان قرآن را مظهر وجودی حقیقت محمدی و پیامبر بزرگ اسلام را مظهر و محل جلای اسم اعظم خداوند می داند ولذا با این زاویه دید می فرماید : « آن ابو البشر عبارت از نور نورانى محمّد صلى الله عليه و آله و سلم است كه مظهر اسم اعظم الهى بود »90 .
ازاین زاویه خداوند به عنوان کمال محض همچون خورشید عالم آرای مدام در تجلی است و لذا هر کدام از پیامبران با توجه به سعه وجودی خویش مظهر تجلی الهی بوده و کتابشان به قدر مظهریت خودشان منعکس کننده انوار تابان ذات اقدس احدیت تواند بود و از آنجا که پیامبر اسلام مظهر اتم و اکمل اسم الهی است لذا قرآن نیز کامل ترین تجلی را منعکس نموده است سخن امام در این زمینه بدین گونه است :
« و چون ذات مقدّس حقّ جلّ و علا به حسب « كُلَّ يَوْمٍ هُوَ في شَأن »91 در كسوه اسماء و صفات تجلّى به قلوب انبياء و اولياء كند، و به حسب اختلاف قلوب آنها تجلّيات مختلف شود، و كتب سماويّه كه به نعت ايحاء به توسّط ملك وحى، جناب جبرئيل، بر قلوب آنها نازل شده به حسب اختلاف اين تجلّيات و اختلاف اسمائى كه مبدئيّت براى آن دارد مختلف شود- چنانچه اختلاف انبياء و شرايع آنها نيز به اختلاف دول اسمائيّه است- پس، هر اسمى كه محيطتر و جامعتر است، دولت او محيط تر و نبوت تابعه او محيطتر و كتاب نازل از او محيطتر و جامعتر است، و شريعت تابعه او محيطتر و بادوام‏تر است. و چون نبوّت ختميّه و قرآن شريف و شريعت آن سرور از مظاهر و مجالى، يا از تجلّيات و ظهورات، مقام جامع احدى و حضرت اسم اللَّه الاعظم است، از اين جهت محيطترين نبوّات و كتب و شرايع و جامعترين آنها است، و اكمل و اشرف از آنها تصوّر نشود »92 .
امام خمینی یکی دیگر از دلایل جاودانه بودن قرآن را در برداشتن جمیع مایحتاج روحانی همه طبقات بشری دانسته و معتقدند آنچه همه طبقات بشری در همه دورانها بدان نیازمندند در قرآن بیان شده است و به این معنا قرآن « جوامع الکلم »93 است نه به معنای در برداشتن « قواعد کلی مانند قواعد و فقرات كليه از قبیل «لا ضرر و لا ضرار»94 و «البيّعان بالخيار»95 »96 و نه آنگونه که « فلاسفه و حكما گفته‏اند: معناى آن اين است كه من جامع جوامع موجودات هستم »97؛ بلکه امام خمینی جوامع الکلم بودن قرآنرا این گونه تبیین نموده اند : « مراد از «جوامع الكلم» بودن قرآن، يا كلام آن سرور، آن نيست كه كلّيات و ضوابط جامعه بيان فرمودند- گرچه به آن معنى نيز احاديث آن بزرگوار از جوامع و ضوابط است، چنانچه در علم فقه معلوم است- بلكه جامعيّت آن عبارت از آن است كه چون براى جميع طبقات انسان در تمام ادوار عمر بشرى نازل شده و رافع تمام احتياجات اين نوع است، و حقيقت اين نوع چون حقيقت جامعه است و واجد تمام منازل است از منزل اسفل ملكى تا اعلى مراتب روحانيّت و ملكوت و جبروت‏ »98 .
6. اثبات وجود بطون مختلف برای قرآن و پیوند ناگسستنی بین ظاهر و باطن
گفتیم که قرآن تجلی خداوند است و از آنجا که ذات اقدس احدیت دارای دو اسم « ظاهر و باطن »99 است پس قرآن کریم نیز دارای ظاهر و باطن است و روایات فراوانی با تعابیر مختلف بر این مطلب دلالت دارند از جمله :
الف ) « إن للقرآن ظهرا و بطنا و لبطنه بطنا إلى سبعة أبطن أو إلى سبعين بطنا »100
ب ) « إن للقرآن ظهرا و بطنا و حدا و مطلعا »101
ج ) « إِنَّ الْقُرْآنَ نَزَلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ ‏ »102
د ) « َ إِنَّ الْقُرْآنَ لَهُ ظَاهِرٌ وَ بَاطِن‏ »103
هـ ) « كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى أَرْبَعَةِ أَشْيَاءَ- عَلَى الْعِبَارَةِ وَ الْإِشَارَةِ وَ اللَّطَائِفِ وَ الْحَقَائِقِ- فَالْعِبَارَةُ لِلْعَوَامِّ وَ الْإِشَارَةُ لِلْخَوَاصِّ- وَ اللَّطَائِفُ لِلْأَوْلِيَاءِ وَ الْحَقَائِقُ لِلْأَنْبِيَاء »104
امام خمینی نیز قائل به باطن و بلکه باطنهایی برای قرآن کریم بوده و از آن به « مراتب »105 تعبیر نموده اند ، ایشان معتقدند علت اینکه قرآن به صورت الفاظ که پایین ترین مرتبه تنزیل قرآن است در آمده برای استفاده بشریت می باشدآنهم آن طایفه ای که به گفته امام « در زندانهاى تاريك عالم طبيعت زندانى هستند »106 ؛ ایشان معتقدند راه رسیدن و درک کردن بطون مختلف قرآن صفای درون و طهارت باطن است و قدم نهادن در وادی سیر و سلوک موجب عروج و در نتیجه مکشوف شدن عوالم غیب برای سالک می گردد زیرا « بطونْ رجوع از شهادت مطلقه به غيب مطلق است‏ »107 و لذا امام در مورد کسانی که مراتبی از معرفت را پشت سر گذاشته و به در جاتی رسیده اند که به اصطلاح چشم دلشان باز شده است و به مشاهده جلال و جمال ربوبی رسیده اند می گوید : « اما آنان كه از هيئت‏هاى عالم ملكوت و تعلقاتش و تنگناى عالم خيال و مثال، مجرد شده‏اند و در بلد طيب و مقام قدس و طهارت اقامت گزيده‏اند، از بهاء و جمال و وجه باقى ذو الجلال ، آن مشاهده كنند كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده و هيچ و همى بر آن احاطه ننموده و هيچ طاير فكرى در اطراف آن پر نزده و هيچ عقلى به آن نرسيده، از اسرار و انوار و تجلى‏ها و كرامت‏ها »108 و البته اینان را نیز مراتبی است در خور خودشان ؛ همانگونه که امام می فرمایند : « و ليكن آنان نيز در حجابهاى تعين‏ها و ماهيت‏ها هستند.»109 .
آری امام خمینی (ره ) توقف بر ظاهر را مایه هلاکت دانسته و معتقد است همه بلایی که بر سر شیطان ملعون نازل شد به خاطر همین توقف بر ظاهر بود که نتوانست موقعیت روحانی آدم (ع) را درک کند و برتری جسمی اش را مطرح نموده و سخت برآن پافشاری نمود110 ؛ تا اینکه از درگاه خداوند برای همیشه رانده و مورد لعن و غضب الهی قرار گرفت111 ؛ ایشان منحصر دانستن قرآن در احکام عملی ظاهری و دستورات اخلاقی را مستلزم ناقص بودن دین خاتم دانسته و خطاب به ظاهر گرایان می فرماید : « اهل ظاهر بدانند كه قصر قرآن را به آداب صوريّه ظاهريّه و يك مشت دستورات عمليّه و اخلاقيّه و عقايد عاميّه در باب توحيد و اسماء و صفات، نشناختن حق قرآن و ناقص دانستن شريعت ختميّه است، كه بايد اكمل از آن تصوّر نشود و الّا ختميّت آن در سنّت عدل محال خواهد بود. پس چون شريعتْ ختم شرايع و قرآنْ ختم كتب نازله و آخرين رابطه بين خالق و مخلوق است، بايد در حقايق توحيد و تجريد و معارف الهيّه، كه مقصد اصلى و غايت ذاتى اديان و شرايع و كتب نازله الهيّه است، آخرين مراتب و منتهى النّهايه اوج كمال باشد، و الّا نقص در شريعت كه خلاف عدل الهى و لطف ربوبى است لازم آيد؛ و اين خود محالى است فضيح و عارى است قبيح كه با هفت دريا از روى اديان حقّه لكّه ننگش شسته نشود »112 ایشان ضمن هشدار به عدم توقف بر ظاهر ، نادیده گرفتن آنرا از تلبیسات شیطان و ظاهر را طریق وصول به کمال می داند و می فرماید : « اهل باطن بدانند كه وصول به مقصد اصلى و غايت حقيقى، جز تطهير ظاهر و باطن نيست؛ و بى‏تشبّث به صورت و ظاهر، به لُبّ و باطن نتوان رسيد؛ و بدون تلبّس به لباس ظاهر شريعت راه به باطن نتوان پيدا كرد؛ پس، در ترك ظاهرْ ابطال ظاهر و باطن شرايع است؛ و اين از تلبيسات شيطان جنّ و انس است‏ »113 .
ایشان معتقد است پیوندی ناگسستنی بین ظاهر و باطن وجود دارد و ظاهر بدون باطن را صورت بدون معنا دانسته اند ایشان می فرماید : « ظاهرى كه مورد طعن است ظاهرى است كه از باطن جدا گشته و صورت جدا از معنى باشد كه آن نه كتاب است و نه قرآن، و اما صورتى كه با معنى مربوط باشد و علنى كه با سرّ پيوند گردد خدا و رسول و اوليائش فرموده‏اند كه بايد از آن پيروى نمود »114 .ایشان در جای دیگری ظاهر را گذرگاه باطن دانسته که برای رسیدن به باطن عبور از آن حتمی و لازم است و رفتن به سمت باطن بدون توجه به ظاهر را گمراهی دانسته اند و تلاوت صحیح قرآن را رسیدن به حقایق از راه ظاهر قرآن دانسته اند و توجه همزمان به ظاهر و باطن را از ویزگیهای عارف کامل دانسته می فرماید : « پس عارف كامل كسى است كه همه مراتب را حفظ كند و حق هر صاحب حقى را ادا كند و داراى هر دو چشم و هر دو مقام و هر دو نشأه باشد، ظاهر و باطن كتاب را قرائت كند و در صورت و معنايش و تفسير و تأويلش تدبر نمايد، كه ظاهر بدون باطن و صورت بدون معنى مانند پيكرى است بدون

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع امام خمینی، تفسیر قرآن، قرآن کریم، امام علی (ع) Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع اهل بیت (ع)، امام خمینی، قرآن کریم، ظاهر و باطن