دانلود پایان نامه ارشد با موضوع شیعه امامی، علمای شیعه، تاثیر و تاثر، مسئولیت اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

انسان به عقاید و انتخاب منهج و مسلک اعتقادی و سیاسی نقش دارد کما ‌اینکه عقاید و شخصیت افراد در برخی از عوامل مذکور بی تاثیر نیست. در ‌اینجا با یک تاثیر و تاثر متقابل مواجه هستیم. در حال حاضر تعیین اولویت و اهمیت دو طرف مد نظر نیست بلکه قبول فی الجمله ‌این رابطه طرفینی برای مقصود ما کافی است. به‌طور مسلم عقاید اعلامی ‌ابن‌تیمیه تحت تاثیر عوامل مذکور است. اما شخصیت سخت گیر و غیر منعطف ‌ایشان در نقد دیگران و برداشت و تفسیر پیشامدهای تاریخی صدر اسلام و شیوه تقابل با مخالفین و دگر اندیشان و اعلام مواضع نهایی او به‌صورت کامل تاثیر گذاشته است.
در کنار نظام فکری ظاهر گرای مکتب حنبلی و محیط شامات که فضای آن نسبت به پیروان اهل‌بیت (علیهم السلام) مسموم بود و به‌صورت موجبه جزئیه در موضع گیری ‌ایشان موثر بوده است، مهمترین عامل تفریط موردی وی در مورد اهل‌بیت (علیهم السلام) و کینه ورزی مستمر به شیعیان، از ممشای شخصی خاص‌ایشان سرچشمه می‌گیرد که سخت گیر، تند خو و غیر منعطف بوده است. سر سختی وی در مقابل علمای مخالف و استقامت در حبس و عدم بازگشت از عقاید خود نیز ناشی از همین خصیصه است. در برخی منابع ذکر شده است که ابن‌تیمیه تند خو بود و در بحث گاه تند می‌شد و به مخاطب اهانت می‌کرد. 156 در تمام عمر ازدواج نکرد. 157
به‌نظر می‌رسد زیست مجردانه در تشدید روحیه خشن و غیر منعطف او بی تاثیر نبوده است.
طبق گزارشهایی ابن‌تیمیه در داوری نسبت به‌بزرگان دین بی پروا بود و گاه به علما و فقهای مشهور خرده می‌گرفت. نوشته‌اند که صحابه را تخطئه می‌کرد. 158
ابن‌تیمیه محصور در مورد عقاید و مذهب خانوادگی خود (حنبلی) ماند و در مجادلات و مباحثات کلامی ‌از راه انصاف به‌دور افتاده و به مخالفان خود با سلاح اتهام حمله کرده است. او آنچه را خوانده و یاد گرفته است، در دفاع از اصول حنابله و محدثان به‌کار می‌برد و فقط آنان را اهل نظر یا به تعبیر خودش نظار می‌خواند و بزرگان اندیشه جهان و حکمای بزرگ اسلام را به‌باد انتقادهای سخت و عنیف می‌گیرد.159 بیان نمونه‌هایی از بر خوردهای ابن‌تیمیه شاهدی بر این برداشت است:
1- ابن‌تیمیه مردی بنام ابراهیم قطان مجاهد را که حشیش می‌خورد و سبلتی پر پشت و دلقی بلند و ناخنهای دراز داشت، گرفت دلق بلندش را پاره کرد و فرمان داد تا سبیل و ناخن‌هایش را بزنند و او را واداشت تا از حشیش و دیگر محرمات توبه کند. 160
برخورد عملی خشن از علمای دین پسندیده نیست و ارشاد و راهنمایی با خشونت فردی، بدون مسئولیت اجتماعی به‌سامان نمی‌رسد و بر خلاف ممشای بزرگان دین است.
2-‌ایشان با شخص دیگری به‌نام شیخ محمد خباز بلاشی نیز چنین کرد و او را از تعبیر خواب و دیگر چیزها که بر پایه علم نیست منع کرد. 161
3- در رجب سال 704 ابن‌تیمیه به مسجد نارنج (مسجد التاریخ) در جوار مصلای شهر دمشق رفت و سنگی را که می‌گفتند اثر پای حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) بر آن است و مردم بر آن تبرک می‌جستند شکست و گفت تبرک و بوسیدن آن جایز نیست. 162
از محققین معاصر به‌سرسختی و عدم انعطاف ابن‌تیمیه در مواضعش صحه گذاشته است:
نخستین دخالت ابن‌تیمیه در زندگی سیاسی در سال 693 و در مورد قضیه مردی نصرانی از مردم سویدا به نام عساف اتفاق افتاد که متهم به‌ناسزاگویی به حضرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) شده بود. سر سختی ابن‌تیمیه در این قضیه سبب شد که برای نخستین بار در زاویه زندانی شود. 163
ابن‌تیمیه یکی از دوستان خود به‌نام المزی را که به‌حکم قاضی زندانی شده بود با دست خود آزاد کرد.164 یکی از نویسندگان محقق و بی‌طرف اهل‌سنت ‌معتقد است در مورد ابن‌تیمیه در جهان اهل‌سنت ‌دو نظریه متفاوت وجود دارد:
1- گروهی از جمله ابن‌بطوطه و ابن‌حجر هیتمی و تقی الدین سبکی و پسرش عبد الوهاب و عزالدین بن ‌جماعة و ابو حیان ظاهری اندلسی و غیره او را زندیق به‌حساب می‌آورند. 165
باید به‌حرف‌این محقق اضافه نمود که عده‌ای او را تا‌ این اندازه رد نمی‌کنند بلکه در مورد او قضاوتهای انتقادی دارند.
ابن‌بطوطه با وجود تصریح به تبحر‌این فقیه حنبلی در فنون مختلف و احترام مردم شام به‌ایشان، رفتار او را با جمله «ان فی عقله شیئا» غیر عادی گزارش می‌دهد. 166
2- عده‌ای از قبیل شاگردش ابن قیم جوزی و دیگران همانند ذهبی و ابن‌قدامه و صرصر الصوفی و ابن الوردی و ابراهیم الکورانی و علی القاری الهروی و محمود آلوسی از وی تعریف می‌نمایند. 167
ابن‌کثیر از علمای قرن هشتم (متوفای 774) او را فردی با هوش با حافظه قوی که در علم تفسیر و پیرامون آن پیشوا و عارف به فقه و عالمترین به فقه مذاهب و آشنا به حدیث و فنون آن است، معرفی می‌کند.168 قضیبی از تجلیل کنندگان ابن‌تیمیه است و او را از بزرگان مصلحین و پیشوایی متفرد و دریایی مواج توصیف می‌کند.169
صالح بن‌ فوزان از ابن‌تیمیه با صفات مبالغه آمیز از قبیل: «عاش شیخ الاسلام ابن‌تیمیة ضیاء لامعا بعلم الاصیل الغزیر؛ شیخ الاسلام ابن‌تیمیه به‌واسطه علم اصیل و انبوه همانند چراغ روشن زندگی کرد»170، «بحر فی النقلیات؛ دریایی در احادیث. . . تضلع فی علم الحدیث؛ در علم حدیث ضلع و رکنی (جامع) بود»171، « . . . غزارة علمه؛ انبوهی دانشش. . . »172 و «عالم المجدد المجاهد؛ دانشمند مجاهدی که اسلام را دوباره زنده کرد»173 تمجید می‌کند.
صاحب المنار در معرفی و ترویج ابن‌تیمیه در قرون اخیر نقش اساسی دارد و او را از اعلم محدثین ناقد روایت‌ها معرفی کرده است. 174
در پایان‌‌ این بخش لازم است بین نگاه ابن‌تیمیه به اهل‌بیت (علیهم السلام) و شیعه تفاوت قایل شد. بر اساس ادعای این پژوهش نگاه او به اهل‌بیت (علیهم السلام) اجلالی و توام با اکرام است هرچند در مواردی گرفتار تفریط در حق اهل‌بیت (علیهم السلام) شده است. او در عین حال یک شیعه ستیز تمام عیار است. قدح خلفا به‌ویژه شیخین و عوامل دیگر در نگاه منفی و سلبی او به‌شیعیان دخیل بوده است و در این مورد از رویه یک عالم مطلع خارج و با تهمت و افترا و توهین و استخفاف با جامعه شیعه برخورد کرده است.
ابن‌تیمیه به هرچیزی که باعث قدح خلفا به‌ویژه شیخین شود و برتری کسی را بعد از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نسبت به آن دو اثبات نماید، برخورد سلبی دارد.
یکی از علل بد بینی مفرط او به شیعیان به‌احتمال قوی ناشی از عقاید، رفتار و عملکرد فرقه نصیریه در شامات و آسیای صغیر محل نشو و نمای ابن‌تیمیه است. شهرستانی‌ این گروه را از غلات شیعه و در کنار فرقه اسحاقیه از قائلین به الوهیت ائمه اهل‌بیت (علیهم السلام) به‌خصوص علی (علیه السلام) می‌داند. 175 اشعری قمی‌ (متوفای 301) بنیانگذار فرقه نصیریه را قائل به الوهیت و نبوت خود و اباحه محارم می‌داند. 176 نوبختی از متکلمین شیعه امامیه قرن چهارم (متوفای 310) به انحراف و کفر نصیریه قائل است. 177 در پارورقی یکی از صفحات کتاب فرق‌الشیعه نوبختی نصیریه از قائلین به الوهیت علی (علیه السلام) معرفی شده است. 178 اشعری (متوفای 324) از فرقه‌ای به نام نمیریه نام می‌برد که حلولی هستند.179 کشی صاحب کتاب معروف در علم رجال در نیمه اول قرن چهارم، محمد بن ‌نصیر نمیری را مدعی نبوت خود و الوهیت امام عسگری (علیه السلام)، قائل به‌تناسخ، غلو، اباحه گر در محارم و معتقد به جواز نکاح مردان با همدیگر معرفی می‌کند.180 بغدادی از متکلمین قرن پنجم (متوفای 429) نیز از گروه نمیریه تحت عنوان حلولی نام می‌برد و به‌احتمال زیاد همان نصیریه هستند.181 ابن ‌ابی الحدید بنیانگذار‌این فرقه را از اصحاب امام عسکری (علیه السلام) به‌نام محمد بن ‌نصیر النمیری معرفی می‌کند. او نصیریه را گروهی حلولی و اباحه‌گر معرفی می‌کند.182 علامه حلی از نوابغ شیعه در قرن هشتم (متوفای 726) نصیریه را قائل به الوهیت علی (علیه السلام) می‌داند.183 سید محسن امین اعتقاد به الوهیت علی (علیه السلام) را در اندیشه نصیریه می‌پذیرد184 و به‌استمرار انحراف کلامی‌ و اعتقادی آنها در طول زمان مهر تایید می‌زند185 اما یکسان انگاری نصیریه و دیگر طوایف غلات را با شیعه امامیه خارج از انصاف می‌داند186 و با قاطعیت برائت شیعه امامیه را از آنها اعلام می‌کند.187
یکی از محققین معاصر انتساب ‌اینگونه عقاید را به نصیریه با توجه به جو حاکم و تحفظ شدید آنان به تقیه مشکل می‌داند188و قضاوت نویسندگان کتب ملل و نحل را در مورد نظرات کلامی ‌آنها مشکوک ارزیابی می‌کند.189 به‌هر حال شهرت نصیریه به‌عقاید مزبور یکی از علل و زمینه‌های تاخت و تاز ابن‌تیمیه به‌آنها و شیعیان است. هر چند تسری ‌این عقاید به کل شیعه و بهانه قرار دادن آن برای هجمه به شیعه برخلاف واقعیت و انصاف علمی ‌است.
سقوط بغداد در سال 656 توسط هولاکوخان غیر مسلمان و همراهی خواجه نصیرالدین طوسی190 با او و رفع تردید خان مغول در حمله به‌بغداد توسط خواجه که با نظر منفی حسام الدین منجم ‌ایجاد شده بود و نقش ابن‌علقمی وزیر شیعه مسلک آخرین خلیفه عباسی المستعصم در این امر و استقبال مردم شیعه در حله از مغولان در تاریخ مورد تایید مورخین است.191‌این رویدادهای سیاسی هم در بد گمانی به شیعیان و افراط ابن‌تیمیه در شیعه ستیزی بی تاثیر نبوده است.
ابن‌تیمیه نزدیکی علمای شیعه به‌حاکمان را مورد حمله قرار می‌دهد و تحت عنوان اعانت آنها به مشرکین ترک در عراق و خراسان و شام، تهاجم غیر منصفانه خود را متوجه علمای شیعه می‌کند. 192
شیعه ستیزی در کنار ابراز ارادت و علاقه به‌اهل‌بیت (علیهم السلام) منحصر به ابن‌تیمیه نیست و در تعابیر تند شهرستانی و ابن‌حجر هیتمی و دیگران هم مشاهده می‌شود. شهرستانی پس از تعریف و تمجید زیاد از امام صادق (علیه السلام) با تعبیری سخیف برائت‌ ایشان را از عقیده به غیبت، رجعت و بدا که از عقاید اصلی شیعه امامیه است در کنار عقیده به تناسخ، حلول و تشبیه را که از عقاید فرقه های انحرافی و غالیان می‌باشد اعلام می‌کند. 193
ابن‌حجر هیتمی هم پس از بیان انبوه تعاریف از علی (علیه السلام) شیعیان را با تعابیر خارج از نزاکت
علمی و گفتاری و اخلاقی مورد هجمه قرار داده و آنها را گمراه و در محبت اهل‌بیت (علیهم السلام)
افراطی معرفی می‌کند که ‌این محبت نه تنها به آنها سودی ندارد بلکه موجب گرفتاری خواهد شد. 194
ما با ‌این واقعیت تلخ و ناگوار مواجهیم که شیعه ستیزی و شیعه گریزی در اهل‌سنت‌ در کنار ابراز محبت و ارادت آنها به اهل‌بیت (علیهم السلام) با نگاه خاص خود، تبدیل به‌یک رویه مذهبی شده است و منحصر به‌ابن‌تیمیه نیست.

فصل دوم:
منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) از منظر احمد بن حنبل

در ‌این فصل مباحث تفصیلی ابن‌حنبل در مورد منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) با استفاده از کتاب ها و روایتهای مورد عنایت ‌ایشان بیان می‌گردد. در ‌این پژوهش مطالب‌ایشان ابتدا استخراج و سپس عنوان گذاری می‌شود و به‌دلیل روش خاص او در نقل توام با سکوت در مورد مفاد احادیث، توضیحاتی مختصر پیرامون آنها و استلزامات معنایی روایتها بیان می‌گردد. در ‌این نوشته تلاش شده است از مصادره افراد صاحب مبنا که مطالبشان را در جاهای متعدد بیان کرده‌اند به‌صرف مطالبی که به مذاق فرقه‌ای خوش می‌آید اجتناب شود. در مواردی تحلیل توام با انتقاد ملایم صورت گرفته است. با مطالعه دقیق المسند و فضائل اهل‌بیت (علیهم السلام) از کتاب فضائل الصحابه و برخی کتب تاریخ و سیر، احادیث احمد بن ‌حنبل در مورد منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) استخراج شد و سپس در 29 عنوان زیر طبقه بندی گردید.‌این رویکرد از نوآوری های ‌این پژوهش است و در کتب مطالعه شده که در منابع آمده است تاکنون با ‌این رویکرد، احادیث ‌ایشان طبقه بندی نشده بود.
1-جایگاه ممتاز اهل‌بیت (علیهم السلام) و تثبیت تربیع195:
منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) خصوصا علی (علیه السلام) در نزد احمد بن ‌حنبل و دیگر علمای اهل‌سنت ‌بسیار برجسته است.

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع اعتبار بخشی، معنی شناسی، فقه اسلامی، جوامع علمی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع خلفای راشدین، امیرالمومنین، معرفت دینی