دانلود پایان نامه ارشد با موضوع حقوق و تکالیف، مدل پیشنهادی، عوامل طبیعی، نظام اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

چون گوهر و سرشت انسانی در همه یکسان است و این مایه‌ای است دست پروردحکمت، پس هیچ‌کس نیست که در ذات و سرشت خویش از پیمودن صراط مستقیم تعالی و تکامل ناتوان باشد از این‌رو دعوت خداوند دعوتی عام است و ویژه فرد، قوم یا طبقه خاصی نیست.613 توحید هرگونه اسارت فرهنگی، سیاسی، اقتصادی را نفی می‌کند و انسان را از بندگی هر کس یا نظامی که خود را رقیب و ند خداوند و اراده او می‌دانند آزاد می‌سازد و بندگی او را روش و آیین استوار زندگی‌‌ است؛614 عنصر فاخر و ارجمند انسان بسی ارزنده‌تر از آن است که اسیر و مقهور و ذلیل در برابر هر کسی جز خدا باشد. همه بت‌های جامد و جانداری که خود را بر مغز و دل و تن انسان تحمیل کرده و قلمرو خدا را در پهنه زندگی انسان غاصبانه به تصرف در آورده‌اند پلیدها و پلیدی‌هایی‌اند که انسان را از طهارت و صفای فطری‌اش ساقط کرده و او باید ننگ آلودگی به عبودیت آن‌ها را از خود بزداید؛615 زندگی انسان ترکیبی است از ذهن و واقعیت، از ذهنیت و عینیت، از اندیشه و عمل، اگر یکی از این دو، یا بخشی از هر یک، محکوم قطب‌ها و قدرت‌های ضدخدایی شود ذهن خداگرای با واقعیتی غیر خدایی یا عینیتی خداپسند با ذهنیتی خدانشناس توام گردد در قلمرو زندگی انسان دوگانگی رخ داده و در عبودیت خدا شرک پدید آمده است و چنین انسانی دچار سرگردانی سرگشتگی و در نهایت خواری و زبونی خواهد شد؛616 پهنه هستی میدان فعل و انفعال قوانین بیشمار آفرینش است و کوچک‌ترین پدیده گیتی از شعاع عمل این قوانین بیرون نیست با همنوایی سنن و قوانین آفرینش است که آهنگ موزون هستی شکل می‌گیرد و نظم دلنشین جهان پدید می‌آید انسان نیز جزئی از این مجموعه و محکوم قوانین عام و قوانین ویژه آن است. البته انسان بر خلاف دیگر خویشاوندانش- که رام و دست‌بسته درگذرگاه طبیعی و فطری خویش براهند، راه فطری و طبیعی خود را باید به انتخاب بپیماید، که همین راز تعالی و ترقی اوست واین بدان معناست که می‌تواند از این روند طبیعی تخلف کند617 و توحید انسان را که عضو اصلی این جهان است به پیودن راه طبیعی و فطری اش که در آن با همه جهان همگام است فرا می خواند.618
توحید در دلالت فرهنگی و سیاسی‌اش صلاحیت هرگونه طراحی و کارگردانی مستقل و خودسرانه در امور جهان و انسان را از هر کسی جز خدا سلب می‌کند. به‌حکم آن‌که آفریننده انسان و جهان و طراح نظام پیوسته آن است، به امکانات و نیازها نیز واقف است ذخائر و استعدادهای نهفته در جسم و جان آدمی و گنجینه‌ها و قابلیت‌های بی‌شمار هستی و میزان کاربرد و مورد مصرف و چگونگی ترکیب این همه را او می‌داند و به نیکی می‌شناسد پس فقط اوست که می‌تواند شیوه زندگی و الگوی ارتباطات انسان را که همان خط‌مشی حرکت وی در این نظام تکوین است طرح‌ریزی کند و سیستم قانونی زندگی و قواره و نظام اجتماعی او را ترسیم کند. پس باید تسلیم برنامه ارتباطی او که در قالب دین توسط رسول ارائه می‌شود بود و در دل حتی ذره‌ای نیز ناخشنود نبود؛619
با الهام از این مبانی می‌توان جایگاه ارتباط میان‌فرهنگی در جغرافیای ارتباطی مومنان را ترسیم و مباحث را طبق آن سازمان داد.

5-3- جایگاه ارتباط میان‌فرهنگی در جغرافیای ارتباطی مومنان
ارتباط یک مومن دست‌کم در چهار ساحت (ارتباط با خدا، با خود، با طبیعت و با همنوع) قابل بررسی است؛620 چرا که اخلاق در فرهنگ اسلام، دارای طیف وسیع و گستردهای است که شامل مسائل فراوانی در زمینههای فردی و اجتماعی میشود.
ارتباط با خدا یا اخلاق الهی(به‌معنای خاص)، آن‌دسته از اخلاق است که انسان در ارتباط با خدا انجام میدهد. مانند توجه، امید و ایمان به‌خدا، خوف و خشوع از خدا و … که منشأ عبادت و بندگی در برابر خداوند میشود. اما ارتباط با خدا در معنای عام همه ارتباطات (فردی، اجتماعی و ارتباط باطبیعت) را شامل می‌شود. مثلا در باب ارتباط انسان با طبیعت گفته می‌شود: «نظم طبیعت بر طبق حکمت الهی از مثل اعلای همه موجودات در مرتبه ‌الهی مأخوذ است. نظم طبیعت، نظم موجود در مرتبه ‌الهی را منعکس می‌سازد و از آن نظم صادر می‌شود…. هیچ‌گونه دوگانگی کامل میان قوانین حاکم بر جامعه بشری و برخوردار از ماهیتی اخلاقی و قوانین حاکم بر طبیعت موجود نیست».621«آیین‌ها و مناسکی که آدمی به‌جای می‌آورد، بخشی از آیین‌هایی است که در همه خلقت برگزار می‌شود و سرپیچی انسان‌ها از اجرای این آیین‌ها، هماهنگی نظم طبیعی را بر هم می‌زند.»622 «انسان تافته جدا بافته از نظام آفرینش نیست. اگر وی رفتار شایسته‌ای داشته باشد، رخدادهای جهان به‌سود اوست مانند این‌که باران مناسب و درخور از آسمان فرو خواهد بارید: «وَأَلَّوِاسْتَقَامُوا عَلَى‌الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُم مَّاء غَدَقًا؛ یعنی اگر بر راه حق پایداری می‌کردند، بارانی فراوان نصیبشان می‌ساختیم»623به‌دیگر سخن، گرچه عوامل طبیعی در پرورش و بارش باران موثرند، پیام دین آن است که انسان با اعمال خود بر این عوامل اثر می‌گذارد. این سخن درباره همه جوامع بشری صدق می‌کند624 بدین ترتیب بشر دارای رابطه‌ای اصیل با جهان است.625 و آیات متعددی از قرآن کریم مواجهه با طبیعت به عنوان موجودی ذی‌شعور را توصیه می‌کند.626 چرا که عالم مملو از گفت و شنود است.627 لذا بایستی به‌جای «طبیعت»، «خلقت» را شناخت.628‌
اخلاق فردی، رفتارهایی است که اصالتا به خود انسان مربوط میشود؛ هرچند که ثانیا و بالعرض با دیگران نیز ارتباط پیدا کند و یا رابطه با خدا هم در آن ملحوظ شود.629 اخلاق خوب فردى از قبيل ذكر خدا، محبت خدا، شكر خدا، ترس از خدا، توكل به خدا، رضا به رضاى خدا و تسليم در مقابل فرمان خدا، تعقل و تفكر، علم و آگاهى، نورانيت قلب به‌واسطه تقوا، صدق، شجاعت، استقامت، صبر، عدالت، احسان، محبت، امانت،630 نظم و انضباط، تسلط بر نفس و مالكيت نفس در مراحل مختلف از تسلط بر تمايلات گرفته تا تسلط بر خواطر و بالاخره جميع حالات عرفانى و سير و سلوكى، زهد به مفهوم واقعى، اعتماد به حق و حقيقت.631
اخلاق اجتماعی افعالی است که انسان در ارتباط با دیگران انجام میدهد و روابطی است که با دیگران برقرار میکند،632 که معمولا اخلاق در بیشتر موارد به ‌این‌دسته از مسائل اخلاقی اطلاق میشود.633 اخلاق‏ اجتماعى‏ از قبيل تعاون، احسان، ايثار، جود، فداكارى،634 تواضع، راستگویی میباشد.635
تعاملات انسانی، در ساحت اجتماعی (ارتباط با دیگران)، هشت قلمرو یا گستره ارتباطی را در بر می‌گیرد که بر مبنای حقوق و تکالیفی که یک مومن در روابط اجتماعی خود دارد، ترسیم شده است. «درجات متفاوت ميان افراد از حيث قرب و بعد، حقوق و تكاليف متفاوتى را اقتضا مى‌كند و اين امر يكى از معيارهاى اساسى در اختلاف حقوق و تكاليف آن‌ها در برابر يك‌ديگر خواهد بود و متقابلا هرقدر پيوند ميان ايشان دورتر، حقوق و تكاليف آن‌ها كم‌تر و كم‌رنگ‌تر خواهد شد (ملاك و بعد را فرهنگ جامعه عموما و نظام حقوقى و عرف خصوصا تعيين مى‌كند)».636 با بررسی آموزه‌های اسلام درباره ارتباطات یک مومن در ساحت‌های ارتباطی مختلف به این نتیجه دست می‌یابیم که قلمروها و یا بسترهای ارتباطی، طیفی از خطوط پررنگ تا کم‌رنگ و تا خطوط نقطه‌چین را شکل می‌دهند که نشان‌دهنده میزان شدت ارتباطات در یک قلمرو ارتباطی است. ارتباطات خانوادگی از بیشترین شدت، و ارتباط با مشرکین و کفار حربی از کمترین شدت برخوردار است. بدین معنی که یک مومن مهم‌ترین و شدیدترین حقوق و تکالیف را در قلمرو خانواده و کم‌ترین آن‌ها را در ارتباط با بیگانگان دارد.
هم‌چنان‌که در مدل نیز نشان داده خواهد شد، ارتباطات خانوادگی در قلمرو اول قرار دارد و این نشان‌دهنده آن است که خانواده در هسته مرکزی ارتباطات اجتماعی انسانِ مومن قرار دارد. مروری بر ادبیات حاکم بر آموزه‌های دین نیز این مدعا را ثابت می‌کند. احسان به والدین و سپاس‌گزاری از آن‌ها در کنار عبادت خدا و شکر637 او قرار گرفته است؛ به‌کار بردن اصطلاحاتی از قبیل «برادری» (اخوت) برای نشان‌دادن پیوند وثیق میان مسلمانان؛638 «مادری» برای نشان‌دادن اهمیت یک پدیده، (طبیعت مادر انسان است)639؛ و «پدر» برای نشان‌دادن اصل و ریشه یک چیز و مانند آن در ادبیات دینی ـ که هر سه مربوط به‌ روابط خانوادگی است‌ـ ‌حاکی از جایگاه اساسی و والای روابط خانوادگی در اسلام است.640 به‌تعبیری می‌توان گفت که از دیدگاه اسلام، فرد همواره در دامن خانواده (به‌عنوان کوچک‌ترین نهاد اجتماعی) لحاظ شده است. ارتباطات دیگر، از جمله ارتباطات خویشاوندی‌ـ که از آن به‌عنوان صله رحم تعبیر می‌شودـ و ارتباطات همسایگی در حاشیه ارتباطات خانوادگی قرار دارند؛ چرا که ارتباطات خویشاوندی بدون خانواده و ارتباطات همسایگی بدون «خانه» که محل استقرار خانواده است، بی‌معنی است. «اسلام در زندگي روزمره، خويشاوندان را در اولويت ارتباطي قرار می‌دهد641 و براي انواع آن642 احكام و دستوراتي مثل صله ارحام، ارث، اولويت پرداخت زكات، مسؤوليت ويژه‌اي به نام عاقله و… داده است».643
از نظر اهمیت و میزان حقوق، دوستان در قلمرو بعدی قرار دارند. در مرتبه بعد، مومنان با وصف عام ایمان قرار می‌گیرند؛ صرف‌نظر از هرگونه تعلقی که انسان ممکن است با آن‌ها داشته باشد. در گسترده بعدی کسانی قرار می‌گیرند که وجه مشترک ارتباط‌گرِ مومن با آن‌ها مسلمان بودن آن‌هاست. همه مسلمانان از آنجا که به اصول مشترکی باور دارند، در قبال هم‌دیگر حقوق و تکالیفی دارند.644 برخی از احادیث به اهتمام به ‌امور مسلمین تاکید می‌کنند، اعم از این‌که این مسلمان شیعه یا از اهل تسنن باشد. از این گستره تحت عنوان امت اسلامی تعبیر می‌شود. «امت اسلام به تمام کسانی که اسلام را دین خود و نظام زندگی دنیوی خود اختیار کرده‌اند و در یک سرزمین اسلامی یا در خارج از بلاد اسلامی اقامت دارند، اطلاق می‌شود».645 تفاوت میان شیعه و سنی در صورتی که به‌ اختلافات فرهنگی منجر شود، ارتباط میان آن‌ها را در قلمرو ارتباطات میان‌فرهنگی قرار می‌دهد.646 هم‌چنان‌که زندگی شیعیان در جوامع مختلف ممکن است آنان را از نظر فرهنگی متمایز و در گستره ارتباطات میان‌فرهنگی قرار دهد. به‌همین دلیل، قلمرو شمول ارتباطات میان‌فرهنگی در مدل پیشنهادی، قلمروهای ششم، هفتم و هشتم است.647
در برخی زمینه‌ها؛ نگرش‌ها، اعتقادات، خواست‌ها و منافع افراد، گروه‌ها و ملت‌ها، به‌دلیل اقتضائات و ضرورت‌ها، مشترک یا به‌هم نزدیک است و در برخی زمینه‌ها نیز از هم دور است. اگر نقاط مشترک افراد و گروه‌های مختلف را به‌صورت دایره‌هایی رسم کنیم، بخش‌های متقاطع و مشترک دایره‌ها، «نقطه تلاقی» است. هرچه افراد و گروه‌ها به‌لحاظ اعتقادی، نگرشی، فرهنگ، و منافع مادی، به‌هم نزدیک‌تر باشند، محدوده تلاقی آنها بیشتر خواهد بود. پیدایش این حوزه‌های تلاقی اتفاقی نیست و ریشه در نگرش‌ها، اعتقادات، خواست‌ها و منافع دارند. به‌همین دلیل عواملی که این نقاط تلاقی و محدوده مشترک را پدید می‌آورند، برای طرف‌های ارتباط مهم و قابل اتکا هستند. مجموع این عوامل می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری درباره نحوه ارتباط میان‌فرهنگی قرار گیرد.648
تعلقات دینی کسانی که مخاطبِ ارتباط یک مومن قرار می‌گیرند و نیز میزان مذهبی یا غیرمذهبی بودن آن‌ها در نوع ارتباط با آن‌ها تاثیر می‌گذارد؛ به‌تعبیر دیگر، «چگونگی ارتباط را دوری یا نزدیکی مخاطب از اصول اسلامی تعیین می‌کند».649 یعنی هر اندازه افراد از حوزه باور به ‌مسلمات مومنان دورتر باشند، ارتباط با آن‌ها رو به‌سردی و چه‌بسا انقطاع می‌گراید و همین امر سبب وجود گستره‌های ارتباطی متفاوتی شده است. بنابراین برای ارتباط یک مومن با دیگرانی که از نظر فرهنگی با او تمایزاتی دارند، دست‌کم چهار گستره قابل تصور است:
الف) ارتباط یک شیعه با شیعه‌ای در جامعه‌ای دیگر که از نظر فرهنگی با جامعه مقصد تفاوت‌هایی دارد؛
ب) ارتباط یک شیعه با فردی از اهل تسنن در جامعه خود یا جامعه‌ای دیگر؛
ج) ارتباط یک شیعه با اهل کتاب؛
و د) ارتباط یک شیعه با کفار و مشرکین؛
که هر کدام از این‌ها احکام و

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع امام خمینی، نماز جماعت، جامعه اسلامی، طبیعت انسان Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، شهید مطهری، نظم اجتماعی، سبک زندگی