دانلود پایان نامه ارشد با موضوع اهل بیت (ع)، امام صادق، آیات و روایات، نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد

كرده‏اند و تو يكى از ايشانى و بهمين جهت نازل كرديم بر تو كتابى كه حق را از باطل بيان و مشخص مى‏كند، تا تو بوسيله آن در روز قيامت عليه ستمكاران به ستمهايى كه كردند و كتاب، آن ستمها را معرفى كرده بود شهادت دهى، و بر مسلمانان به اسلامشان كه باز قرآن آن را بيان كرده بود (چون هادى و رحمت و بشراى ايشان بود) شهادت دهى، چون تو با داشتن كتاب، هادى و رحمت و مبشر آنان بودى.
و از نكات لطيفى كه اين معنا را تاييد مى‏كند مقارنت كتاب با شهادت در بعضى آيات شهادت است، مانند آيه” وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها وَ وُضِعَ الْكِتابُ وَ جِي‏ءَ بِالنَّبِيِّينَ وَ الشُّهَداءِ”188 و بزودى ان شاء اللَّه خواهد آمد كه مراد از آن كتاب، لوح محفوظ است و در قرآن كريم هم مكرر آمده كه قرآن از لوح محفوظ است از آن جمله فرموده:” إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ”189 و نيز فرموده:” بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ”190 . و شهادت لوح محفوظ هر چند غير از شهادت رسول خدا (ص) است و ليكن هر دو متوقف بر قضاى كتابى است كه نازل شده »191.
11. « أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافاً كَثيراً »192.
آيا در [معانى‏] قرآن نمى‏انديشند؟ اگر از جانب غير خدا بود قطعاً در آن اختلاف بسيارى مى‏يافتند.

استدلال اخباریان به آیات

ملا امین استر آبادی با استناد به آیات یادشده می گوید : طبق آیات مذکور قرآن تبیان هر چیزی است و هیچ اختلافی در قرآن مشاهده نمی شود و قرآن دارای ظاهری شگفت آور و باطنی عمیق است و تاریکیها و ظلمات جز به نور قرآن کشف و برطرف نمی شود193 از طرفی معتقد است همه آنچه امت تا روز قیامت احتیاج دارد در قرآن بیان شده و در آنچه نازل شده هیچ اختلافی وجود ندارد ، بنا براین وقتی در یک مسئله دو حکم مختلف می بینیم طبق آیه 44 سوره مائده194 کسی که بر خلاف حکم خدا حکم کرده کافر خواهد بود استرآبادی در ادامه برای کفر پنج وجه ذکر نموده و با استناد به خطبه های 87195 ، 17196 ، و علت یابی پیرامون علت
هلاکت مردم با نقل فراز هایی از خطبه 88197 و همچنین فرازهایی از نامه 31198 نهج البلاغه نتیجه می گیرد که هر چه جز یقین داریم شبهه است زیرا امور منحصر در دو امر یقین و شبهه است و اگر ظن و گمان را شبهه ندانیم حصر امور در شبهه و یقین باطل می شود وی اضافه می کند همه راهها و روشهایی که به اختلاف فتوی می رسد به جز تقیه در نزد خداوند مردود است بنا بر این راهی جز مراجعه به روایات یقینی اهل بیت عصمت و طهارت باقی نمی ماند199 .
پاسخ
در پاسخ به استدلال پیش گفته چند نکته قابل ذکر است :
نکته اول : اینکه قرآن تبیان هر چیزی است در باب نیازهای معنوی بشر بوده زیرا قرآن به تصریح مفسران بزرگ کتاب هدایت است و لذا از این زاویه تبیان برای همه اشیاء بوده که این مطلب ذیل آیه مورد بحث و بررسی واقع شد .
نکته دوم : اینکه هیچ اختلافی در قرآن مشاهده نمی شود مورد اتفاق همه مفسران فریقین بوده و اختلافات تفسیری موجود ناشی از نوع نگاه مفسران به محتوای آیات می باشد .
نکته سوم : اینکه قرآن دارای ظاهری شگفت آور و باطنی عمیق است و تاریکیها و ظلمات جز با نور قرآن کشف نمی شود مربوط به مراتب باطنی و درک شهودی مضامین قرآن بوده که ذیل روایات مربوط به بطون قرآن به صورت مفصل بررسی و تبیین شد .
نکته چهارم : حکم به کافر بودن کسی که بر خلاف آنچه خدا نازل کرده فتوی دهد مربوط به موضع گرفتن در مقابل دستورات خداوند بوده که این مبحث نیز ذیل آیه 44 سوره مائده مورد بررسی قرار گرفت .
نکته پنجم : انحصار امور در شبهه و یقین امری صحیح است اما اولا خود یقین نیز دارای مراتبی بوده و دیگر اینکه ظن و گمان در صورتی که در مقابل قطع و یقین باشد مصداق شبهه بوده لیکن در صورت نبود قطع و یقین ظن و گمان نیز مفید علم است و راه رهایی از بن بست توقف در احکام گمان عالمانه می باشد و سخنان امام علی (ع) در نهج البلاغه در طعن و هشدار به کسانی گفته شده که در مقابل علم قطعی و یقینی اهل بیت (ع) به اصول خود ساخته مبتنی بر گمان غیر عالمانه متمسک شده و آن را مبنای استنباط احکام الهی می دانستند و لذا مجتهدان و اصولیون شیعه که تمام تلاش خود را پیرامون کشف مراد آیات و روایات به کار بسته و از اصول عقلی مستتر در آیات و روایات بسیار زیرکانه استفاده می نمایند مصداق طعن اخباریان واقع نمی شوند .
نتیجه نهایی

اخباریان ابتدا یک دیدگاه و منش تفسیری را غیر عالمانه ، با کج فهمی یا بر اساس بعضی روایات ضعیف و غیر معتبر انتخاب کرده اند و سپس به دنبال مستمسکاتی برای این نظریه خویش بر آمده اند و آیات پیش گفته را بدین منظور بر گزیده اند حال آنکه این آیات به هیچ عنوان اشاره ای به خواست ایشان ندارد در این آیات گفته شده : با وجود علم قطعی و یقینی از ظن و گمان تبعیت نکنید ، از آنچه بدان علم ندارید پیروی مکنید ، در مورد خداوند جز سخن حق نگویید و… پر واضح است که هیچ عالم اصولی و حتی هیچ مفسری در مورد آیات پیشین با اخباریان اختلاف ندارد آنچه مایه اختلاف و کشمکش است این مطلب است که اخباریان دیدگاه و نظر خویش را بر این آیات تحمیل نموده و بر خلاف دستورات صریح روایی و قرآنی عمل کرده اند نکته دیگر قابل ذکر آنکه : اگر در قرآن گفته شده : تبیان کل شیء یا ما فرّطنا فی الکتاب من شیء باید توجه کرد که آیات قرآن یک مجموعه منسجم و به هم پیوسته را تشکیل می دهد و لذا برای تبیین معنا و تفسیر آن نیز باید ارتباط آیات و سوره ها و مضامین آنرا در نظر بگیریم که با در نظر گرفتن این عامل با توجه به این که قرآن کتاب هدایت برای بشریت است و نه کتاب فیزیک و شیمی و مانند آن ؛ لذا قرآن در زمینه هدایت و ارشاد معنوی انسان تبیان کل شیء است نه اینکه مانند اخباریان چشم هایمان را ببندیم و بگوییم خیر قرآن تبیان همه چیز در همه زمینه ها هست !!!
ب : روایات
ملا امین استر آبادی در کتاب فوائد المدنیه بیش از 120 روایت برای اثبات دیدگاه خویش آورده که ما این روایات را به صورت موضوعی دسته بندی نموده واز آنجا که هدف نقد موضوعی روایات است به عنوان نمونه ذیل هرکدام از موضوعات یک روایت آورده و موضوع مطرح شده در آن را با استفاده از دیدگاه امام خمینی (ره ) و بعضا دیگر اصولیون نقد نموده ایم .
1. روایات ناهی از حکم دادن بر خلاف « ما أنزل الله » .
« عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ مَنْ حَكَمَ فِي دِرْهَمَيْنِ بِغَيْرِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَهُوَ كَافِرٌ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ » 200.
ابو بصير مى‏گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‏فرمود: هر كس در مورد دو درهم، به غير از آنچه خدا نازل كرده است داورى كند، به خداوند بزرگ كافر شده است.
موضوع این دسته از روایات در باب قضاوت است و بدیهی است که موضع گیری در برابر حکم خداوند همان اعلان جنگ با خداست لکن منهی این روایت ، حکم بر خلاف آنچه خدا نازل نموده است می باشد و بنا براین بر خلاف ادعای اخباریان این روایت خود سند محکمی برای مراجعه به آیات و روایات می باشد زیرا آیات وحی قرآنی و روایات وحی بیانی است و هردو مکمل یکدیگر بوده و طبق حدیث ثقلین و دیگر احادیث رجوع به هردو باهم تضمین کننده سعادت و نجات دهنده از گمراهی است ضمن آنکه بسیاری از احکام قضاوتگری از روایات به دست می آید زیرا قرآن در بر دارنده کلیات بوده و کشف و به دست آوردن احکام جزئی بر اساس آن کلیات و همچنین روایات و قوه عقل به بشر سپرده شده است ؛ امام خمینی نیز می فرماید : وجود روایاتی که از حکم کردن بر خلاف ما انزل الله نهی می کند در میان روایات ، خود دال بر وجود و جواز اجتهاد صحیح در زمان ائمه اهل بیت (ع) است201 و این مطلب برخلاف ادعای اخباریان است .
2. روایات ناهی از فتوی دادن غیر عالمانه .
« مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِيَابٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ قَالَ قَالَ أَبُوجَعْفَرٍ ع مَنْ أَفْتَى النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لَا هُدًى مِنَ اللَّهِ لَعَنَتْهُ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ وَ مَلَائِكَةُ الْعَذَابِ وَ لَحِقَهُ وِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِفُتْيَاهُ »202 .
امام صادق (ع) فرمودند : هر کس بدون دانش و بدون هدایت و دلیلی از جانب خداوند فتوی دهد فرشتگان رحمت و فرشتگان عذاب وی را لعنت می کنند و گناه کسی که به فتوایش عمل کند بر عهده اوست .
این دسته از روایات از سخن گفتن و فتوی دادن بدون علم نهی می کند زیرا سخن گفتن بدون علم مساوی با سخن گفتن از روی هوای نفس و نوعی تفسیر به رای است ، فلذا محتوای این روایات نیز بر خلاف خواسته اخباریان دال بر مراجعه به کتاب خداوند و فتوی دادن بر طبق آن می باشد و این روایت کسانی را که بدون مراجعه به کتاب خدا و بدون دلیل حکمی صادر کنند لعن و نفرین نموده است . امام (ره ) نیز در ذیل این دسته از روایات می فرماید : « منهی این قبیل روایات فتوی دادن بدون علم است و لذا فتوی دادن با علم و آگاهی همان اجتهاد است زیرا اجتهاد چیزی جز تفقه عالمانه با استدلالهای روشن و موشکافی در روایات اهل بیت (ع) نیست بنا براین این روایات جواز اجتهاد و رجوع به مجتهد است »203 ؛ حال انکه اخباریان معتقدند نیازی به رجوع به مجتهد نیست و همگان با استفاده از روایات اهل بیت می توانند جواب مسائل و سؤالات شرعی خویش را بیابند .
3. روایات ناهی از عمل به رای و قیاس .
« مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قُلْتُ
لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع تَرِدُ عَلَيْنَا أَشْيَاءُ لَيْسَ نَعْرِفُهَا فِي كِتَابِ اللَّهِ وَ لَا سُنَّةٍ فَنَنْظُرُ فِيهَا فَقَالَ لَا أَمَا إِنَّكَ إِنْ أَصَبْتَ لَمْ تُؤْجَرْ وَ إِنْ أَخْطَأْتَ كَذَبْتَ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَل‏ »204 .
ابو بصير گويد بامام صادق عليه السلام عرض كردم مطالبى براى ما پيش مى‏آيد كه حكمش را از قرآن نمي فهميم و حديثى هم نداريم كه در آن نظر كنيم (ميتوانيم برأى و قياس عمل كنيم؟) فرمود: نه، زيرا اگر درست رفتى پاداش ندارى و اگر خطا كنى بر خدا دروغ بسته‏اى.
طرفداران تفسیر نقلی می گویند : تفسیر قرآن با استفاده از اجتهاد شخصی و نیز هرگونه تفسیری که از غیر راه سماع و نقل به دست آمده باشد مشمول این روایات بوده ، محکوم به بطلان و موجب تحریف معنوی قرآن کریم خواهد بود ، اینان در توضیح این استدلال اظهار داشته اند که « رأی » همان نظریه ای است که از راه عقل و مبادی فکری ظنی به دست آمده باشد ، لذا هرگونه بیان و تفسیری در مورد آیات قرآن که بر اساسا رأی و نظر شخصی عرضه شود مصداق تفسیر به رأی بوده و مردود خواهد بود205 . شایان ذکر است در زمینه نهی از تفسیر به رأی بیش از « ده»206 روایت از ائمه معصومین (ع) روایت شده و این خود بیانگر اهمیت مسئله می باشد قبل از پاسخ به شبهه فوق ذکر دو نکته ضروری است : اولا هر تفسیر اجتهادی مصداق تفسیر به رأی نیست و دیگر اینکه ممنوعیت تفسیر به رأی به معنای صحت و درستی تفسیر نقلی به تنهایی و منحصر دانستن آن به نقل و سماع حدیث نمی باشد مفسران و صاحب نظران در پاسخ به استدلال فوق نظریات مختلفی ابراز نموده اند از جمله :
علامه طباطبائی در تفسیر المیزان به صورت بسیار مفصل روایاتی از این قبیل را نقد نموده است ایشان می نویسد : « و اينكه رسول خدا (ص) فرمود: « هر كس قرآن را با رأى خود تفسير كند …» منظور از رأى اعتقادى است كه در اثر اجتهاد به دست مى‏آيد، گاهى هم كلمه” رأى” بر سخنى اطلاق مى‏شود كه ناشى از هواى نفس و استحسان

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع علامه طباطبایی، مبدأ و معاد، زمان پیامبر Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع رسول خدا (ص)، مصالح مرسله، پیامبر (ص)، امام خمینی