دانلود پایان نامه ارشد با موضوع امام خمینی، تفسیر قرآن، قرآن کریم، امام علی (ع)

دانلود پایان نامه ارشد

« بدان كه اهل معرفت بسم اللَّه هر سوره را متعلق به خود آن سوره دانند؛ و از اين جهت در نظرى بسم اللَّه هر سوره را معنايى غير از سوره ديگر است؛ بلكه بسم اللَّه هر قائلى در هر قول و فعلى با بسم اللَّه ديگرش فرق دارد؛ و بيان اين مطلب به وجه اجمال آن است كه به تحقيق پيوسته كه تمام دار تحشّق، از غاية القصواى عقول مهيمه قادسه تا منتهى النّهايه صف نعال عالم هيولى و طبيعت، ظهور حضرت اسم اللَّه اعظم است و مظهر تجلّى مشيّت مطلقه است كه امّ اسماء فعليّه است؛ چنانچه گفته‏اند: « ظَهَرَ الْوُجُودُ بِبسم اللَّه الرَّحمن الرَّحيم50» پس، اگر كثرت مظاهر و تعيّنات را ملاحظه كنيم، هر اسمى عبارت از ظهور آن فعل يا قولى است كه در تِلوِ آن واقع شود؛ و سالك الى اللَّه اوّل قدم سيرش آن است كه به قلب خود بفهماند كه به اسم اللَّه همه تعيناتْ ظاهر است؛ بلكه همه، خود اسم اللَّه هستند و در اين مشاهده اسماء مختلف شوند و سعه و ضيق و احاطه و لا احاطه هر اسمى تابع مظهر است و تبع مرآتى است كه در آن ظهور كرده؛ و اسم اللَّه‏ گرچه به حسب اصل تحقّق، مقدّم بر مظاهر است و مقوّم و قيّوم آنهاست، ولى به حسب تعيّن، متأخر از آنهاست، چنانچه در محل خود مقرر است؛ و چون سالك اسقاط اضافات و رفض تعيّنات نمود و به سرّ توحيد فعلى رسيد، تمام سور و اقوال و افعال را يك بسم اللَّه است و معنى همه يكى است »51 .

وجوه اشتراک و افتراق دیدگاههای امام خمینی و اخباریان پیرامون فهم قرآن

فصل مشترک بین دیدگاه امام خمینی و اخباریان استفاده از روایات در تفسیر قرآن است اماآنچه مایه اختلاف و تفاوت بین این دودیدگاه است نحوه استفاده از روایات در تفسیر است بدین معنا که اخباریان فهم قرآن را منحصرا در روایات می دانندو همه چیز را در باب تفسیر انکار می کننداز ظواهر قرآن گرفته تا قوه عقل و خرد و اجماع و دیگر قرینه ها مانند سیاق و …همه را به کناری نهاده و فقط به روایات پیامبر و اهل بیت رو آورده ، آنهم همه روایات را ـ بدون بررسی سندی و محتوایی به صورتی کاملا غیر منطقی و غیر اصولی ـ صحیح جلوه می دهند غافل از آنکه در میان روایات ، احادیث جعلی و اسرائیلی زیادی وجود دارد و جعل حدیث مقارن حضور پیامبر در میان اصحاب رواج داشت تا جایی که پیامبر فرمود ند :
« أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ كَثُرَتْ عَلَيَّ الْكَذَّابَةُ فَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّار »52 ( اى مردم همانا دروغ‏بندان بر من زياد شده‏اند هر كه عمدا بمن دروغ بندد بايد جاى نشستن خود را دوزخ داند ) . این مطلب در زمان ائمه نیز ادامه یافت تا جایی که امام صادق ( ع ) فرمودند : « إِذَا وَرَدَ عَلَيْكُمْ حَدِيثَانِ مُخْتَلِفَانِ فَاعْرِضُوهُمَا عَلَى كِتَابِ اللَّهِ فَمَا وَافَقَ كِتَابَ اللَّهِ فَخُذُوهُ وَ مَا خَالَفَ كِتَابَ اللَّهِ فَرُدُّوهُ … »53. ( هنگامی که دو حدیث مختلف بر شما عرضه شد آنرا بر کتاب خدا عرضه کنید ، آنچه موافق آن بود برگرفته و مخالف کتاب خدا را مردود به شمار آورید ) لذا امام خمینی نیز از آنجا که یکی از شیفتگان قرآن کریم است که سالهای متمادی با آن انس داشته و از سرچشمه زلال آن بهره های فراوانی اندوخته است ، از طرفی ایشان یکی از اصولیهای به نام بوده و سالهای سال نزد اساتید بزرگی از جمله : مرحوم آيت اللَّه حاج ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى54 (م 1304 ق) و مرحوم آيت اللَّه حاج ميرزا على اكبر حكمى يزدى55 (م 1305 ق) و مرحوم آيت اللَّه حاج سيد ابو الحسن رفيعى قزوينى56 (1310- 1395 ق) و مرحوم آيت اللَّه حاج شيخ محمد على شاه‏آبادى57 (1292- 1369 ق) تلمذ نموده و شاگردان به نامی مانند شهید مطهری و شهيد سيد مصطفى خمينى؛ شهيد سيد محمد على قاضى طباطبائى؛ شيخ عبد الوهاب روحى يزدى؛ عباس زرياب خويى؛ سيد عزّ الدين زنجانى؛ شيخ عبد الجواد سدهى؛ شيخ عطاء اللَّه سدهى؛ ميرزا صادق سرابى؛ سيد رضا صدر؛شيخ محمد فكور يزدى؛ سيد كاظم مرعشى؛سيد مهدى مرعشى؛ سيد جلال الدين آشتيانى؛ سيد عبد الغنى اردبيلى؛ شيخ مهدى حائرى يزدىو ميرزا جواد حجّت همدانى58؛ نیز در این فن پرورده است و لذا با تمامی احادیث موجود در زمینه تفسیر قرآن از نزدیک آشنا و بارها به بررسی و تحلیل سندی و محتوایی آن در نزد اهل فن پرداخته از طرفی ایشان در زمینه طهارت درونی و درک باطنی مفاهیم قرآن نیز به جایگاهی خاص رسیده که گوشه ای از آن در لابلای آثار ایشان تجلی یافته است ؛ لذا دیدگاه ایشان در زمینه چگونگی فهم قرآن و مراتب آن و همچنین نقد ایشان بر اخباریان حائز اهمیت ویژه ای است و ما تلاش خواهیم کرد در این فصل به بررسی و بیان دیدگاه ایشان بپردازیم تا در فصل آتی با تکیه بر دیدگاه ایشان به نقد دیدگاه اخباریان همت گماریم .
امام و مراتب فهم قرآن
آیت الله حاج سید روح الله مصطفوی مشهور به امام خمینی (1281ـ 1368 ش ) از شیفتگان قرآن کریم و مأنوسین با کلام وحی بوده و از سرچشمه زلال آن بهره های فراوان برده و جرعه های گوارایی نوشیده است ، دیدگاههای امام در خصوص قرآن ، تفسیر و مراتب فهم این کتاب مقدس در یک اثر مدون تدوین نشده است و بایستی آنرا از لابلای آثار ایشان یافت ، نکته شایان ذکر اینکه امام در این خصوص به روش معمول کمتر سخن گفته است بلکه در پی بیان حقیقت قرآن ، اسرار قرآن و چگونگی بهره وری از آن بوده است.
آری آیات کریمه بر این مطلب دلالت دارند که قرآن پیش از نزول در پوشش الفاظ ، در « کتاب مکنون »59 ، « لوح محفوظ »60 و « ام الکتاب »61 وجود داشته است و در پرتو این آیات کریمه مفسران می گویند که جایگاه اصلی قرآن نزد خدای متعال است و جز کسانی که پاک و مطهرند نمی توانند بدان دسترسی داشته باشند62 از این رو قرآن نیاز به تنزیل داشت تا حقایق عالی و مقاصد بلندش که فراتر از فهم عادی است به مرحله تکلم عربی برسد و برای همه قابل فهم شود63 براساس همین مطلب است که امام خمینی (ره ) در ذیل آیه شریفه « إِنَّا أَنْزَلْناهُ في‏ لَيْلَةِ الْقَدْر»64 می نویسد : « این کتاب که در کسوه عبارات و الفاظ ظهور نموده در مرتبه ذات به صورت تجلیات ذاتیه و در مرتبه فعل عین تجلی فعلی است چنانچه امیر المؤمنین علی (ع) فرمود « إنَّما کَلامُه فِعلُه »65 »66 و در جای دیگر می فرماید « ذات حق در قرآن متجلی است به تمام اسماء و صفات »67 .
جایگاه قرآن پیش از تنزل
طبق آیات کریمه قرآن جایگاه اصلی قرآن پیش از تنزل در لوح محفوظ نزد پروردگار بوده و اصل نزول قرآن نوعی تنزل ذاتی پروردگار به حساب می آید و طبق روایت امام علی (ع) که کلام خداوند را فعلش و تجلی ذاتش معرفی می نماید همه مخلوقات نیز به شرط آنکه ارزش وجودی خویش را حفظ کنند تجلی ذات خداوند هستند ؛ بر همین اساس است که ائمه بزرگوار ما خود را به عنوان « « عین الله » ، « وجه الله » یا « اُذُنُ الله » »68 معرفی نموده اند ، زیرا خود را در مقابل پروردگار هیچ دانسته و در سراسر وجود چیزی جز خدا را نمی بینند و چون چشمشان به خدا و خواست خدا توجه دارد لذا رنگ الهی گرفته و خدایی می شوند لذا با این تعبیر قرآن نیز به عنوان یکی از مخلوقات خداوند همانند دیگر موجودات مظهر و تجلی خداست مشروط بر آنکه چشم دل دیگر آفریده ها از جمله انسان توان درک این مطلب را داشته باشد با این تعبیر امام در مورد جایگاه قرآن قبل از نزول اینگونه می فرماید : « نخستین جایگاه قرآن پیش از تنزل عبارت است از : « کینونت علمیه آن در حضرت غیبیه به تکلم ذاتی و مقارعه ذاتیه به طریق احدیت جمع ؛ و ضمیر غایب « انزلناه »69 شاید اشاره به آن مقام باشد …کأنه می فرماید همین قرآن نازل در لیلة القدر همان قرآن علمی در سر مکنون و غیبی در نشئه علمیه است که او را از آن مراتب که در یک مقام متحد با ذات و از تجلیات اسمائیه بود نازل فرمودیم »70 .
طبق همین دیدگاه امام در خصوص استعمال صیغه جمع در دو کلمه « إنّا » و « أنزلناه » بدین گونه تعبیر می نمایند : « بدان که نکته آن تفخیم ، مقام حق تعالی به مبدئیت این کتاب شریف است و شاید این جمعیت برای جمعیت اسمائیه باشد و اشاره به آن باشد که حق تعالی به جمیع شئون اسمائیه و صفاتیه مبدأ برای این کتاب شریف است . از این جهت این کتاب شریف صورت احدیت جمع جمیع اسماء و صفات و معرف مقام مقدس حق به تمام شئون و تجلیات است و به عبارت دیگر این صحیفه نورانیه صورت اسم اعظم است»71 ؛ و نه تنها این صحیفه بلکه جمیع مخلوقات الهی صورت اسم اعظم هستند و تجلی آن ؛ لکن هر شیء و هر کس به اندازه ظرفیت وجودی اش متجلی به جلای الهی و مظهر ذات اقدس باری تعالی تواند بود امام خمینی ( ره ) در این مورد اینگونه فرموده اند :« و اين به حسب مسلك اهل معرفت و اصحاب سلوك و عرفان است كه همه موجودات و ذرّات كائنات و عوالم غيب و شهادت را به‏ تجلّى اسم جامع الهى، يعنى «اسم اعظم»، ظاهر دانند.»72 .

تجلی خداوند در قرآن و نتایج آن
به اعتبار حدیث شریف « لَقَد تَجَلّی الله لِعِبادِه فی کَلامِهِ »73 سخن هر متکلم جلوه ذات اوست ، پس قرآن تنزل یافته تجلیات الهی است و یکی از مراتب تجلیات ، تجلی به اسم اعظم الهی است که حاصل جمع جمیع اسماء و صفات می باشد و از این حقیقت طبق اندیشه امام مطالبی چند نشأت می گیرد که به آن اشاره می کنیم .
1. قابل فهم بودن ظاهر قرآن برای همه آگاهان به مقدمات مورد نیاز
به باور امام (ره ) روح قرآن با روح انسان کامل یکی است و افتراقی بین آن دو وجود ندارد « اين صحيفه نورانيّه صورت «اسم اعظم» است، چنانچه انسان كامل نيز صورت اسم اعظم است؛ بلكه حقيقت اين دو در حضرت غيب يكى است، و در عالم تفرقه از هم به حسب صورت متفرّق گردند، ولى باز به حسب معنا از هم متفرّق نشوند »74 ؛ با این حال علت اصلی تبدیل قرآن به الفاظ زبان عربی این بوده که ظاهرقرآن برای همگان قابل فهم باشد « خداى تبارك و تعالى به واسطه سعه رحمت بر بندگان، اين كتاب شريف را از مقام قرب و قدس خود نازل فرموده و به حسب تناسب عوالم تنزّل داده تا به اين عالم ظلمانى و سجن طبيعت رسيده و به كسوه الفاظ و صورت حروف درآمده براى استخلاص مسجونين در اين زندان تاريك دنيا و رهايى مغلولين در زنجيرهاى آمال و امانى، و رساندن آنها را از حضيض نقص و ضعف و حيوانيّت به اوج كمال و قوّت و انسانيّت‏ »75 پس قرآن سفره گسترده الهی است که هرکس به اندازه و مقدار اشتهای خویش سر این سفره مهمان می شود « در اين كتاب جامع الهى به طورى اين معارف، از معرفة الذّات تا معرفة الافعال، مذكور است كه هر طبقه به قدر استعداد خود از آن ادراك مى‏كنند »76 و لذا هیچ کس نیست که از سر این خوان پر برکت الهی دست خالی برخیزد « تمام ذرّات كائنات از خوان نعمت و ظلّ رزّاقيت ذات مقدّسش برخوردارند »77 آری قرآن این سفره گسترده و پیامبر مهماندار و مهمانپذیر این خوان و اطعام کننده جمیع خلایق « تمام دائره وجود از عوالم غيب و شهود تكويناً و تشريعاً وجوداً و هدايتاً ريزه‏خوار خوان نعمت آن سرور هستند؛ و آن بزرگوار واسطه فيض حق و رابطه بين حق و خلق است‏ »78.
2. شناخت و تفهیم یگانگی خدا اصلی ترین هدف قرآن
در اندیشه امام خمینی (ره ) آرمان اصلی وحی شناخت خداوندو درک یگانگی و وحدانیت او می باشد79 ایشان می فرماید : « اگر قرآن نبود باب معرفت الله برای همیشه بسته بود »80 . و در همین خصوص می فرماید « و به طور كلى يكى از مقاصد مهمّه آن، دعوت به معرفت اللَّه و بيان معارف الهيّه است از شئون ذاتيّه و اسمائيّه و صفاتيّه و افعاليّه؛ و از همه بيشتر در اين مقصود، توحيد ذات و اسماء و افعال است كه بعضى از آن به صراحت و بعضى به اشارتِ مستقصى مذكور است.»81
3. وصول به مقام قرب الهی
از آنجا که هدف اصلی از شناخت باری تعالی ، وصول به قرب محبوب و فانی شدن در جوار رحمت بی منتهای الهی است لذا امام می فرماید : « به فرموده مصنف این کتاب که می فرماید « ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقين‏ »82 این کتاب

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، زبان عربی، انسان کامل، نماز جماعت Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع ظاهر و باطن، امام خمینی، قرآن کریم، سیر و سلوک