دانلود مقاله با موضوع پرورش خلاقیت، فرهنگ سازمانی، انعطاف پذیری، عوامل اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

آفرینشگری انسان به عنوان تجلی نیروی خلاق نهفته در تمامی موجودات نیز تلقی شده است . به گفتۀ وایت هد38 ، این آفرینشگری ادواری و یا آهنگین است . چرا که جهان شامل نهری از رویدادهای فردی نیست بلکه رویدادهایی است که در برگیرنده ی هستی های واقعی می باشند که زاده می شوند ، رشد می کنند و می میرند . فرایند آموزش ، منعکس کنندۀ فرایند آفرینشگری در جهان به طور کلی است ، همان گونه هر چیزی در گیتی خود را بی وقفه خلق می کند فراگیر نیز پیوسته طبیعت خود را شکوفا می سازد و بهترین آموزش آن است که صمیمانه به فرایند خلاق کیهانی پاسخ گوید . کودکان از ابتدای تولد دارای انگیزۀ کنجکاوی و اکتشاف هستند و آموزش باید آن را ارضاء کند . آموزگار می تواند از دو راه مهم نیروی طبیعی آفرینشگری را تقویت کند . یکی از راهها ، انتخاب روش ها و مطالب صحیح تربیتی است . راه دیگر برانگیختن شور و ذوق دانش آموز است
عوامل مؤثر بر خلاقیت
رابرت جی . استرنبرگ39 و لیندا ای . اوهارا40 در بررسی های خود شش عامل را در خلاقیت افراد مؤثر دانسته اند :
دانش – داشتن دانش پایه ای در زمینه ای محدود و کسب تجربه و تخصص در سالیان متمادی.
توانایی عقلانی – توانایی ارائۀ ایدۀ خلاق از طریق تعریف مجدد و برقراری ارتباطات جدید در مسائل .
سبک فکری – افراد خلاق عموماً در مقابل روش ارائه شده از طرف سازمان و مدیریت ارشد سبک فکری ابداعی را برمی گزینند.
انگیزش – افراد خلاق عموماً برای به فعل درآوردن ایده های خود برانگیخته می شوند .
شخصیت – افراد خلاق عموماً دارای ویژگی های شخصیتی مانند مُصر بودن ، مقاوم بودن در مقابل فشارهای بیرونی و داخلی و نیز مقاوم بودن در مقابل وسوسه همرنگ جماعت شدن هستند .
محیط – افراد خلاق عموماً در داخل محیط های حمایتی بیشتر امکان ظهور می یابند .
این محققان مشخص کردند که عمده ترین دلیل عدم کارایی برنامه های آموزش خلاقیت ، تأکید صرف این برنامه ها بر تفکر خلاق به عنوان یکی از شش منبع مؤثر در خلاقیت است ، در حالی که سایر عوامل نیز تأثیر بسزایی در موفقیت و شکست برنامه های آموزش خلاقیت ایفا می کنند (وفایی ،1382) .
مؤلفه های خلاقیت
وقتی از مؤلفه های خلاقیت سخن به میان می آید، منظور عناصری است که خلاقیت را می سازند ، درست نظیر قطعات مختلف یک اتومبیل که پس از پیوند شکل کامل اتومبیل را می سازند . بر این اساس خلاقیت دارای عناصر و اجزایی است که باهم خلاقیت را می سازند و بین آنها تعامل و ارتباط برقرار است
آمابلی خلاقیت را متشکل از سه عنصر می داند :
مهارت های مربوط به قلمرو یا موضوع ، مهارت های مربوط به خلاقیت و انگیزه .
الف – مهارت های مربوط به موضوع : این مهارت ها عبارتند از : دانش و شناخت ما نسبت به موضوع ، حقایق ، اصول و نظریات و انگاره های نهفته در آن موضوع . این مهارت ها به منزله مواد اولیه استعداد ، تجربه و آموزش در یک زمینه خاص به شمار می روند . بدیهی است تنها در صورتی در رشته ای امکان خلاقیت داریم که دربارۀ آن اطلاعاتی داشته باشیم .
ب- مهارت های مربوط به خلاقیت : مهارت های خلاقیت با شکستن قالب ها ، مهارت های موضوعی را در راه جدیدی به کار می گیرد . مهارت های خلاقیت با ارزش های فکری ، شکستن عادت ، تفاوت دیدن مسائل ، وسعت فکری ، به تعویق انداختن قضاوت و ارزیابی ، درک پیچیدگی و درگیر شدن با آن و غیره همراه است .
ج- انگیزه : یکی از عناصر اساسی و شاید مهمترین اجزاء خلاقیت ، انگیزه است . انسان بدون انگیزه درونی و بیرونی نمی تواند کار خلاقانه ای انجام دهد . تحقیقات تجربی حاکی از آن است که انگیزه درونی نقش سازنده تری در تحقق خلاقیت داشته اند . به زعم آمابیل برای پرورش خلاقیت باید به افراد کمک کنیم تا نقاطی را که انگیزه یا علایق و مهارت های آن ها با یکدیگر منطبق می شوند یعنی محل تقاطع خلاقیت خود را تشخیص دهند . این محل پر قدرتی است زیرا در این نقطه امکان خلاقیت فراهم می شود (قاسم زاده ، 1371) .
شعاری نژاد معتقد است خلاقیت تحت تأثیر عوامل ، توانایی های ذهنی ، معلومات ، شیوه های خاص تفکر ، ویژگی های خاص شخصیت ، انگیزش و محیط حامی از افکار خلاق است ( شعاری نژاد ،1385) .
مؤلفه های خلاقیت به سه دستۀ شناختی ، انگیزشی و شخصیتی تقسیم می شوند .
مؤلفه های شناختی خلاقیت عبارتند از : هوش ، سیالی ، انعطاف پذیری ، ابتکار ، بسط ، ترکیب و تحلیل .
مؤلفه های انگیزشی خلاقیت عبارتند از : انگیزه و عاطفه .
مؤلفه های شخصیتی خلاقیت عبارتند از : اعتماد به نفس ، اراده مستقل ، پذیرش خطر ، پذیرش تجربه ، استقبال از ابهام و کلنجار رفتن ( پیر خائفی ،1379) .
فرایند خلاقیت
خلاقیت را می توان روشی برای حل مسائل دانست به این معنی که در واقع فرد به کمک مهارت خلاقیت خود دائماً در حال راه حل یابی برای مشکل و نیاز خاصی بسر می برد . ایجاد و پرورش ابداع و خلاقیت ، معمولاً دارای مراحلی است که نه به عنوان یک پرورش علمی و فرموله شده ، بلکه به عنوان یک راهنما می تواند برای افراد در همه جا مفید باشد ( صمد آقایی ، 1385 ) .
براساس آنچه که پوانکاره41 طرح نمود و با الهام از مراحلی که ذکر کرد والاس تقسیم بندی معروف خویش از مراحل خلاقیت را ارائه نمود .
مراحل خلاقیت از دیدگاه والاس
مدل گراهام والاس که پایه و وجه مشترک بیشتر مدل های خلاقیت است فرایند خلاقیت را در چهار مرحله خلاصه می کند :
الف- مرحله آمادگی : این مرحله مطالعۀ آگاهانه بر اساس تجربه های قبلی است که شخص می کوشد مسأله را روشن کند و آن را به عناصر و عوامل تشکیل دهنده اش تجزیه کند .
ب – مرحله نهفتگی (خواب) : در این مرحله راه حل های مختلفی به ذهن شخص می رسند و او نمی تواند از بین آنها ، راه حل مناسب را انتخاب کند .
ج- مرحله روشن سازی (بصیرت ) : این مرحله پیدایش ناگهانی راه حل است . در یک لحظه شخص متوجه راه حل مسأله شده و می گوید آهان (Aha ) فهمیدم .
د- مرحله تمیز و تجدیدنظر (آزمایش و ارزش گذاری ) : در این مرحله راه حل پیدا شده ، مورد تجدید نظر دقیق قرار می گیرد (صمد آقایی ،1385) .
موانع خلاقیت
عوامل گوناگونی وجود دارند که در مراحل زندگی ، از بدو تولد کودک تا بزرگسالی می تواند به اشکال مختلف خلاقیت فرد را با مانع روبرو سازند .برخی از این عومل جنبۀ فیزیولوژیکی دارند و مستقیماً بر کنش های عمومی ذهن فرد تأثیر منفی می گذارند رشد تفکر او را متوقف و یا دچار اختلال می کنند . نظیر اختلالات ارثی و یا ضایعات جسمانی و روانی که البته شامل درصد کمی از افراد می شود . عوامل زیاد دیگری نیز وجود دارند که مستقیم یا غیر مستقیم خلاقیت فرد را تحت تأثیر قرار می دهند و سبب تضعیف یا تخریب آن می شوند (سلیمانی ،1381 ) .
در یک طبقه بندی کلی می توان عوامل مؤثر بر خلاقیت را در دو دستۀ فردی ( درونی ) و محیطی (بیرونی ) تقسیم کرد هریک از موانع یاد شده نیز به دسته های کوچکتری تقسیم می شوند ( سام خانیان ،1387) .
موانع محیطی خلاقیت
الف – موانع تاریخی : این دسته از عوامل شامل مفاهیمی از مثال های تاریخی از گفته افلاطون که تاریخ تکرار می شود مشاجره ای که بشر از قرنها پیش از نظر مذهبی با آن مواجه بوده که همه چیز را به تقدیر نسبت می داده و نقش اختیار را به کلی نفی می نموده است . اینها فقط چند نمونه از موانع تاریخی هستند که تسلط خارجی بر رفتار انسان نمایان است پیشرفت های تکنولوژی در گذشته نزدیک و در زمان حال در مردم عادی این تصور را به وجود آورده است که آنها کنترل چندانی بر زندگی خود ندارند و یا اگر هم دارند این تأثیر بسیار ناچیز است (غلامپور،1379) .
ب- موانع اقتصادی : چنانچه فرد یا سازمانی بیش از حد تحت تأثیرات عوامل اقتصادی محیط قرار گیرد ، انگیزه لازم برای کارهای خلاق را از دست می دهد (سام خانیان ،1387) .
ج- سیاست ها : قوانین و مقررات .
د- موانع اجتماعی : تاریخ نشان داده است که هرگاه افراد قدرت خود را در زندگی از دست می دهند جامعه ای که آنها در آن قرار دارند برای پذیرش رهبری خودکامه مساعد می گردد . در چنین حالتی رهبر خود را طرفدار گروه نشان می دهد و این نیاز را در خود احساس می کند تا از آن محافظت کند . جاذبه هایی از این قبیل برای تشکیل گروه و حقی که گروه برای حفظ خود قائل است در موارد زیاد حضور خود را نشان داده است که نمونه های بارز آن را می توان در کشورهایی نظیر آلمان نازی ، چین کمونیست و تعداد زیادی از کشورهای آفریقایی مشاهده نمود . محیط اجتماعی در پرورش استعدادهای خلاق و منحصر به فرد افراد خود عامل مهمی به حساب می آید . ابراز خلاقیت ها و ابداعات ایجاب می کند که افراد ریسک کنند . بنابراین اگر گروهی که به آن وابسته هستیم نسبت به این خلاقیت ها واکنش منفی از خود نشان دهد ، متأسفانه در چنین مرحله ای است که فرد برای آن خود را به عنوان عضوی مورد پذیرش به گروه بقبولاند ممکن است عقب نشینی کرده و از کار خلاقی که قصد دارد انجام دهد دست بکشد و بدیهی است عواقب چنین وضعی برای معلمان آنهایی که قصد دارند رفتارهای خلاق را پرورش دهند می توانند خیلی وخیم باشد (آقایی فیشانی ،1377) . دیگر موانع اجتماعی عبارتند از مسائل مربوط به خانواده و محیط آموزشی (غلامپور، 1379 ).
ه- موانع سازمانی : موانع سازمانی خلاقیت شامل عوامل مربوط به مدیریت ، ساختار سازمانی ، فرهنگ سازمانی و آموزش می باشد ، که به اختصار به شرح آن می پردازیم :
– مدیریت : در این زمینه می توان به مواردی چون عدم تحمل شکست ، عدم تحمل انتقاد ، شیوه های رهبری ، نگرش منفی نسبت به توان زیردستان و …. اشاره کرد .
-ساختارسازمانی : در این حوزه، مواردی نظیر ارتباطات محدود سازمانی ، ارزیابی نادرست عملکرد ، ساختار مکانیکی ، انعطاف پذیری و …. مطرح می شود .
-فرهنگ سازمانی : در این زمینه می توان به عواملی از قبیل عدم وجود فضای حمایت از نوآوری ، عدم احساس مسئولیت اجتماعی و ….. اشاره نمود .
-آموزش : در این زمینه می توان به مواردی نظیر ضعف در آموزشهای پایه ای و عدم آموزش های مستمر در زمینۀ مسائل کاری و ….. اشاره کرد (غلامپور،1379) .
آمابلی در نتایج پژوهش بسیار و سیعی که در مصاحبه از 120 دانشمند به عمل آورده است ، با توجه به تقسیم بندی اشاره شده ، بعضی از عوامل محیطی خلاق را شامل :
آزادی ، منابع کافی ، وقت کافی ، جو مناسب ، طرح تحقیق مناسب و فشار است .
موانع محیطی به زعم آمابلی عبارتند از :
جو نامساعد ، محدودیت ، ارزیابی ، فشار ، رقابت ، منابع ناکافی و طرح تحقیق ضعیف .
تحقیقات نشان داده است ، جنبه های فردی مطلوب ، در فرایند خلاقیت از دیدگاه دانشمندان عبارتند از :
ویژگی های شخصی متنوع ، خودانگیزی ، توانایی شناختی خاص ، تمایل به خطر کردن ، تخصص در رشته ، تجارب متنوع .

راهکارهای تقویت خلاقیت
به کارگیری استراتژی تمرکز و سادگی
خلاقیت باید فقط یک کار انجام دهد ، در غیر این صورت مردم را دچار سردرگمی می کند و خلاقیت های اثربخش از جاهای کوچک شروع می شود. آنها از اول خیلی بزرگ نبوده اند و تنها برای انجام یک کار خاص بوده اند . خلاقیت به دانش ، مهارت و تمرکز نیاز دارد . این واضح است که افرادی استعداد بیشتری برای خلاقیت دارند ، اما این استعدادها در یک زمینه محدود و مشخص است . در حقیقت نوآوران به ندرت در بیش از یک زمینه فعالیت دارند .
بنابراین بایستی در ایجاد و پرورش خلاقیت استراتژی تمرکز به یک موضوع ، یک فکر ، یک کار در سازمان و یا جامعه انتخاب شود تا افراد بتوانند از مجموعه توانمندی های ذهنی و عقلی خود در راستای به وجود آوردن روش های جدید و ابداع درباره یک موضوع خاص استفاده بهینه ای کنند (سلطانی ،1382).
آموزش خلاقیت
همه بر این واقعیت آگاهیم که تا قرن اخیر ، استعداد و توان هنرمندان بزرگ ، خاص خود آنان پنداشته شده بود . و کسی فکر نزدیک شدن به چنان استعدادهای شگرفی را به خود نمی داد و نقاشان بزرگی که در قرون میانه اروپا

پایان نامه
Previous Entries دانلود مقاله با موضوع انگیزه پیشرفت، عملکرد تحصیلی، منبع کنترل، انگیزش پیشرفت Next Entries دانلود مقاله با موضوع اخلاق حرفه ای، اصول اخلاقی، ارزش های اخلاقی، اخلاق کاربردی