دانلود مقاله با موضوع قانون مجازات، اخذ برائت، فرض تقصیر، مجازات اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

علت منحصر باشد موجب معافیت متعهد می گردد و در غیر این صورت عامل زیان از مسئولیت معاف نمی شود527 بدین معنا که اگر عمل زیانبار، هم به عامل زیان و هم به ثالث استناد داشته باشد رابطه سببیّت میان فعل زیانبار و خسارت ایجاد شده منتفی نمی گردد و لیکن مسئولیت عامل زیان کاهش می یابد.528
قانونگذار در قانون مجازات سابق در ماده 365 مقرر داشته”هرگاه چند نفر با هم سبب آسیب یا خسارتی شوند به طور تساوی عهده دار خسارت خواهند بود” در بحث تداخل اسباب بطور مطلق ثالث و عامل زیان را به نحو تساوی عهده دار خسارت می دانست و برای مساوی بودن مسئولیت آنها هیچ گونه شرط خاصی را پیش بینی نکرده بود و اسباب را در هر صورت بطور مساوی ضامن شناخته بود.
قانونگذار در ماده 533 قانون مجازت جدید نیز در موضوع تداخل اسباب نظریه تساوی را پذیرفته است و بیان می دارد” هرگاه دو یا چند نفر به نحو شرکت سبب وقوع جنایت یا خسارتی بر دیگری گردند به طوری که آن جنایت یا خسارت به هر دو یا همگی مستند باشد، به طور مساوی ضامن می باشند.” اما در ماده 527 دربحث اسباب عرضی نظریه تساوی را در صورتی پذیرفته است که اسباب، تأثیر یا تقصیر مساوی در جنایت داشته باشند” هرگاه دو نفر بر اثر برخورد بی واسطه با یکدیگر کشته شوند یا آسیب ببینند، چنانچه میزان تأثیر آنها در برخورد، مساوی باشد در مورد جنایت شبه عمدی نصف دیه هر کدام از مال دیگری و در مورد خطای محض نصف دیه هر کدام به وسیله عاقله دیگری پرداخت می شود و…”
مبحث چهارم: تحصیل برائت
در این مبحث یکی از اسباب معاف کننده مسئولیت را می توان ذکر نمود که هم در قانون مجازات سابق و هم در قانون مجازات مصوب 92 به آن اشاره شده است اما شاید فقط بتوان این سبب معاف کننده را در خصوص پزشک مطرح نمود.
برائت در لغت به معنای معاف کردن، بری کردن،529 بیزاری از چیزی و رهایی از شبهه، پاکی و خلاصی از وام و قرض و تبرئه شدن آمده است.530 گرایش به نفی الزام قانونی و عدم تکلیف در موقع برخورد با شک در تکلیف531 و آزاد بودن انسان از تکلیفات و تعهدات و واجبات را اصطلاحاً برائت گویند.532
درقانون مجازات مصوّب 70 صرف اخذ برائت از بیمار یا ولی وی موجب معافیت مطلق پزشک می شد خواه تقصیر کرده باشد خواه نکرده باشد و این معافیت کامل به تبعیت از نظر فقهای مشهور امامیه بیان شده بود.533 ماده 60 قانون مجازات اسلامی سابق مقرر شده”چنانچه طبیب قبل از شروع به درمان یا اعمال جراحی از مریض یا ولی او برائت حاصل نموده باشد ضامن خسارت جانی یا مالی یا نقض عضو نیست” و نیز ماده 322 “هرگاه طبیب یا بیطار و مانند آن قبل از شروع به درمان از مریض یا ولی او یا صاحب حیوان برائت حاصل نمایند عهده دار خسارت پدید آمده نخواهد بود.”.
درقانون مجازات سابق دو نظر افراطی وجود داشت که در یکی از آنها بطور مطلق از بیمار و در دیگری بطور مطلق از پزشک حمایت می کرد بدین معنا که تقصیر در قانون سابق نقشی نداشت. البته این قانون بیشتر به نفع پزشک بوده زیرا پزشکی که مسئولیت خود را محض ببیند با اخذ برائت از بیمار یا اولیاء وی اثر مسئولیت نوعی را از بین می برد و فرض اینکه پزشکی بدون اخذ برائت به درمان بپردازد فرض بسیار نادری است.
قانونگذار در ماده 495 قانون مجازات مصوّب 92 بیان می دارد ” هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام می دهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد ضامن دیه است مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا این که قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود…” برائت در صورتی موجب معاف شدن پزشک حاذق می شود که موازین فنی و علمی را رعایت کرده و مرتکب تقصیری نشد ه باشد.534در قانون مجازات مصوّب 92 قانونگذار از سخت گیری قانون سابق دست کشیده و در کنار برائت اخذ شده، شرط عدم ارتکاب تقصیر را نیز قرار داده است.
همانطورکه گفته شد در قانون مجازات مصوّب 70 پزشک مسئولیت محض داشت و در هر حال مقصر و ضامن شناخته می شد و حتی اگر پزشک بی تقصیری خویش را ثابت می کرد و یا حتی اگر وجود قوه قاهره منحصر را ثابت می کرد موجب معافیت وی نمی شد و در مقابل اگر پزشک از بیمار یا ولی وی برائت اخذ می نمود معافیت مطلق داشت بدین معنا که اگر بیمار یا ولی وی تقصیر پزشک را ثابت می کردند تأثیری نداشته و پزشک ضامن نبود.در واقع در قانون مجازات سابق تقصیر هیچ نقشی نداشته چه در رفع مسئولیت از پزشک و چه در رفع معافیت از پزشک.
درقانون مجازات مصوّب 92 اصل بر ضامن بودن پزشک است مگر اینکه پزشک بی تقصیری خود را ثابت کند که در این صورت مسئول نیست ولو اینکه بیمار خسارت دیده و یا فوت نماید و از سوی دیگر اصل ضامن بودن پزشک با استثنائاتی تخصیص می خورد: 1- اثبات رعایت مقررات فنی و پزشکی توسط پزشک 2- اثبات بی تقصیری در علم وعمل توسط پزشک 3- اخذ برائت واثبات بی تقصیری.
سؤال این ست که در استثناء سوم آیا پزشک باید به اثبات بی تقصیری خود بپردازد یا بیمار به اثبات تقصیر پزشک؟
درقانون مجازات سابق اجازه اثبات تقصیر پزشک به بیمار یا اولیاء وی داده نمی شد و حتی اگر تقصیر او را ثابت می کردند برائت اخذ شده پابرجا بود اما در قانون مجازات جدید که هدف قانونگذار حمایت از بیمار ست به وی فرصت اثبات تقصیر پزشک داده شده است.در شرایط عادی که برائت اخذ نشده است مسئولیت پزشک منوط به اثبات تقصیر وی نشده و پزشک ضامن فرض شده است اما چون مسئولیت در فرض اخذ برائت منوط به تقصیر پزشک شده است تقصیر را باید مدعی ثابت کند. بیمار در جایگاه مدعی ست و ادعای مسئولیت پزشک را دارد و باید تقصیر را ثابت کند.
درصورت اخذ برائت اصل بر بی تقصیری پزشک و عدم ضمان وی است و با اخذ برائت فرض تقصیر به عدم فرض تقصیر تبدیل شده است و در این صورت پزشک مسئولیتی در اثبات بی تقصیری خود ندارد و بار اثبات دلیل بر دوش بیمار قرار خواهد گرفت و دراصطلاح دعوا منقلب می گردد.اگر ثابت شود که پزشک تقصیر کرده و موازین را رعایت نکرده است برائت، مسئولیت وی را ساقط نمی کند535 زیرا بیمار پزشک را از زیان های وارده در اثر درمان و معالجه بری کرده است نه خسارات ناشی از تقصیر و بی مبالاتی536 و رضایت و برائت تا زمانی معتبرست که پزشک مرتکب تقصیر نشده باشد.537
البته تنها ایرادی که می توان به تفسیر فوق وارد نمود این ست که اگر ماده 495 قانون مجازات 92 را مطابق و سازگار با اصول حاکم مانند اصل عدم و برائت تفسیر کنیم یعنی بگوییم که پزشک ضامن و مقصر فرض شده اما اگر از بیمار و ولی او برائت اخذ نماید از اثبات تقصیر معاف شده و بیمار باید تقصیر و عدم رعایت موازین علمی را ثابت نماید در این صورت با تغییر مبنای مسئولیت پزشک در قانون جدید(مبنای فرض تقصیر) مشکلی از بیمار حل نکرده ایم و در نتیجه باید گفت که قانونگذار فرض تقصیر را نپذیرفته است.از سوی دیگر قانونگذار داعیه حمایت از بیمار زیاندیده و ناتوان را دارد و با قرار دادن مبنای جدید وی را از اثبات معاف کرده است و از طرف دیگر همان قانونگذار به پزشک اجازه داده که با اخذ برائت اثر این مبنا را خنثی نماید و هیچ پزشکی نیز بدون اخذ برائت به درمان نمی پردازد.تفسیر گفته شده شاید با اصول حقوقی سازگار باشد اما با هدف حمایت قانونگذار از بیمار و هدفی که از گزینش این مبنا مدنظر قانونگذار بوده همخوانی ندارد. چگونه می توان هم برائت و هم فرض تقصیر را با هم جمع نمود، اگر قانونگذار فرض تقصیر را پذیرفته و بار اثبات را بر دوش پزشک قرار داده پس چرا اجازه اخذ برائت داده و آن را به عنوان یکی از استثنائات ذکر کرده است.
فقهای مشهور امامیه برخلاف فقهای غیرمشهور به اخذ برائت معتقدند و همانطورکه قانونگذار در قانون مجازات جدید از نظرات افراطی مشهور عدول کرده است بهتر بود به تبعیت از نظر غیرمشهور اخذ برائت را از قانون حذف می کرد چون با تفسیر اخیر از قانون جدید بار اثبات بی تقصیری بر دوش بیمار ناتوان از اثبات قرار گرفته و از سوی دیگر اگر بار اثبات را بر عهده ی پزشک قرار دهیم با اصول حقوقی سازگاری ندارد.
اما با این حال قرار دادن شرط عدم تقصیر در کنار اخذ برائت در قانون جدید تحوّل بزرگی ست چرا که برائت در قانون مجازات سابق مانع بزرگی بر سر راه بیمه مسئولیت حرفه ای پزشکان بوده و در واقع پزشک با اخذ برائت از بیمار یا ولی او هرگونه مسئولیت خود را بیمه می کرد و بنابراین رغبت و نیازی به بیمه کردن نداشت.538 و وجود این شرط می تواند محرّکی برای تمایل پزشکان به سوی بیمه کردن مسئولیت شان باشد.
بند اول: شرایط صحت برائت
قانونگذار در ماده 495 قانون مجازات اسلامی مصوّب 92 بیان داشته” هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام می دهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد ضامن دیه است مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا این که قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود و چنانچه اخذ برائت از مریض به دلیل نابالغ بودن یا مجنون بودن او معتبر نباشد و یا تحصیل برائت از او به دلیل بیهوشی و مانند آن ممکن نگردد برائت از ولی مریض تحصیل می شود.
تبصره 1- …..
تبصره 2- ولی بیمار اعم از ولی خاص است مانند پدر و ولی عام که مقام رهبری است.در موارد فقدان یا عدم دسترسی به ولی خاص رئیس قوه قضائیه با استیذان از مقام رهبری و تفویض اختیار به دادستان های مربوطه به اعطای برائت به طبیب اقدام می نماید.”
مطابق ماده 190 قانون مدنی “برای صحت هر معامله شرایط ذیل اساسی است:1- قصد و رضای طرفین 2-اهلیت 3– موضوع معین 4- مشروعیت جهت معامله” داین باید اهلیت داشته باشد و مجنون و نابالغ به علت فقدان قصد و سفیه نیز به جهت ممنوع التصرف بودن در اموال خود نمی توانند پزشک را از مسئولیت ابراء نمایند و ابراء آنها به همان علت مذکور باطل است.539
الف) قصد ورضا
وجود واژه هایی مانند اذن، رضایت و اخذ برائت نشان دهنده آن ست که قانونگذار هرگونه تعرض به تمامیت جسمانی افراد را جرم دانسته و مرتکب آن را ضامن و قابل مجازات معرفی کرده است جز در موارد استثنایی ذکر شده در مواد 497 قانون مجازات اسلامی جدید”در موارد ضروری که تحصیل برائت ممکن نباشد و پزشک برای نجات مریض طبق مقررات اقدام به معالجه نماید کسی ضامن تلف یا صدمات وارده نیست” و ماده 60 قانون مجازات اسلامی سابق”….و در موارد فوری که اجازه گرفتن ممکن نباشد طبیب ضامن نمی باشد”.
ب) اهلیت
در ماده 290 قانون مدنی مقرر شده که ” ابراء وقتی موجب سقوط تعهد می شود که متعهدً له برای ابراء اهلیت داشته باشد” یکی از شرایط درستی ابراء اهلیت شمرده شده و مباشرت در آن شرط نیست و به نمایندگی نیز انجام می پذیرد540 اگر بیمار اهلیت نداشته باشد و یا در شرایطی باشد که امکان اخذ برائت وجود نداشته باشد برائت از ولی خاص وی تحصیل می شود البته منظور از اهلیت، اهلیت استیفاءاست.541 در ماده 322 قانون مجازات اسلامی مصوّب 70 نیز برائت یا از بیمار یا ولی او اخذ می شد”هرگاه طبیب یا بیطار و مانند آن قبل از شروع به درمان از مریض یا ولی او یا صاحب حیوان برائت حاصل نماید….”و همچنین ماده 60 قانون مجازات اسلامی سابق”چنانچه طبیب قبل از شروع به درمان یا اعمال جراحی از مریض یا ولی او برائت حاصل نموده باشد”در قانون مجازات سابق برائت از ولی خاص اخذ می شد اما یکی از ابتکارات قانون مجازات مصوّب 92 قرار گرفتن ولی عام در کنار ولی خاص است بدین معنا که اگر بیمار اهلیت نداشته باشد و ولی خاص نیز در دسترس نباشد و درمان ضروری باشد و یا بیمار ولی خاص نداشته و خود نیز اهلیت نداشته و یا در حالتی قرار گرفته که نمی تواند به پزشک برائت دهد ولی عام که منظور مقام رهبری، رئیس قوه قضاییه با استیذان از مقام رهبری و تفویض اختیار به دادستان های مربوطه به اعطای برائت به طبیب اقدام می نماید و نتیجه عمل هردو نیز یکی ست و پزشک را از مسئولیت معاف خواهد کرد.
ج) موضوع معیّن
موضوع شرط برائت باید بطور معیّن مطرح گردد والا به دلیل نامعین بودن موضوع یا اشتباه در موضوع نامعتبر است.542 ابراء نوعی احسان و ارفاق محسوب می شود در این خصوص سخت گیری زیادی صورت نگرفته و علم اجمالی کفایت

پایان نامه
Previous Entries دانلود مقاله با موضوع جبران خسارت، مجنی علیه، ضرب و جرح، زیان دیده Next Entries دانلود مقاله با موضوع قانون مجازات، مسئولیت مدنی، قانون مجازات اسلامی، مجازات اسلامی