دانلود مقاله با موضوع حیات طیبه، مجالس مذهبی، قرآن کریم، آیات و روایات

دانلود پایان نامه ارشد

ی امام خمینی(ره)،1382)
اين کتاب با تأکيد بر مفهوم تغيير اجتماعي، سعي کرده که تبيين با رويکرد تغييرات اجتماعي براي چرايي رخداد عاشورا فراهم کند.
حادثه عاشورا از نگاه نويسنده نقطه آغازين خاصي دارد که مبدأ و منتهاي کتاب و غايت نوشتن آن به دنبال تبيين اين مبادي است.
8- ايرانيان و عزاداري عاشورا (اصغر فروغي، قم: موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، 1386)
اين کتاب به بررسي مراسم سوگواري ايرانيان در گذر تاريخ پرداخته است.

ب- پايان‌نامه
9- تبيين بسترهاي شکلگيري، ويژگي‌هاي سازماني و کارکردهاي هيئات مذهبي(سيد ابوالحسن حسيني، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق عليه السلام
در اين پايان‌نامه با نگاهي سازماني و مديريتي به مقوله هيئت نگريسته شده است.
ج- مقالات
10- چگونگي اثرگذاري عزاداري حسيني در زنده نگه داشتن دين/(محمد قديردانش)
در اين مقاله، به نقش مجالس عزاداري حسيني در تقويت دين پرداخته شده است و ابعاد و چگونگي اين اثرگذاري را با نگاه جامعه شناختي و روش تحليلي تبيين ميکند.
11- نقش مناسک و مراسم ديني در تقويت هويت ديني و ملي (عليرضا قبادي و محمد رضا تقي زاده، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی؛ 1391)
در مقاله ششم کتاب رسانه و هويت ايراني به تبيين «نقش مناسک و مراسم ديني در تقويت هويت ديني و ملي» با استفاده از نظريه‌هاي کارکردگرايي ساختاري دورکيم و… پرداخته‌اند.
12- «نقش هيئت‌هاي مذهبي شهر تهران در فرآيند پيروزي انقلاب اسلامي» / (غفاري هشجين زاهد، مرشدي زاد علي، خدادادي هانيه)
اين مقاله با استفاده از روش پژوهش کيفي و مطالعات تاريخي و اسنادي، نقش و کارکردهاي مختلف هيئتهاي مذهبي تهران را در روند شکلگيري و پيروزي انقلاب اسلامي بررسي کرده است.
13- آسيب‌شناسي مجالس عزاداري/ (رضا بابايي)
در اين مقاله، با پرداختن به واقعه عاشورا و مجالس عزاداري، به طور مختصر، آسيبهاي وارده در اين مجالس طرح و شرح داده شدهاند.
14- خطابه‌ها در مراسم عزاداري/ (رضا اسماعيلي، مرتضي پدريان)
در اين مقاله، پس از طرح فلسفه و اهداف برگزاري مجالس عزاداري، به تبيين اهداف برگزاري مجالس از نظر امام خميني(ره) پرداخته شده است.

1-1-7- فرضيات تحقيق
1- بر اساس آيات و روايات، مجالس مذهبي از جمله مجالس ذکر اهل بيت(علیهم السلام) يکي از ابزارهاي مهم تربيتي است که با فراهم آوردن زمينه انتقال مفاهيم از نسلي به نسل ديگر، حيات ديني جامعه را تداوم مي‌بخشد.
2- مجالس مذهبی، اگر براساس آنچه در آیات و روایات به آنها تأکید شده است، برگزار شوند، دارای ویژگیها و مولفههایی هستند که میتوان آنها را در قالب کارکردهایی همچون کارکرد عبادی، سیاسی، تربیتی، اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی، بیان نمود، که میتواند منجر به بازگشت به اسلام ناب و حفظ و تداوم حیات دینی در جامعه شوند.
3- براساس آموزه‌هاي اسلامي، مجالس ذکر در معرض آسيب‌هايي چون عدم تجهيز به انديشههاي ناب و مستدل، غفلت از تهذيب نفس، غلو، خرافات، طولاني شدن برنامهها، تشديد اختلافات فرقهاي در ميان مسلمانان، افراط و تفريط در طرح مسائل سياسي، برخورد کاسبکارانه، استفاده از آهنگهاي نامناسب(غنا)، شورمحوري به جاي شعورمحوري، بي توجهي به نماز اول وقت، اسراف و چشم و همچشمي، فراهم آوردن زمينه اذيت و آزار ديگران، آسيب رساندن به بدن، ريا و تظاهر، تحريف حقايق تاريخي هستند.

1-1-8- جنبه جديد بودن و نوآوري تحقيق
با توجه به نقش و تأثيرگذاري مجالس مذهبي در جامعه ما استفاده صحيح و بجا از اين ظرفيت باعث مي‌گردد بتوان در تداوم حيات ديني جامعه تأثير قابل توجهي برجاي گذاشت و سمت و سوي حرکت ديني جامعه را جهت‌دهي کرد. از سوي ديگر بي‌توجهي نسبت به اين ظرفيت عظيم با توجه به گسترده بودن آن در جامعه و غفلت از کارکردهاي آن باعث مي‌گردد تبعات منفي زيادي بر جامعه تحميل گردد. به همين دليل توجه به شاخص‌هاي قرآني و روايي به عنوان روشنگر مسير حرکت اجتنابناپذير ميباشد و مي‌بايست سمت و سوي مجالس مذهبي را با الگوهاي قرآني و روايي مشخص کرد.
لذا در اين تحقيق تلاش گرديده است تا نقش و اهميت اين مجالس در تداوم حرکت ديني با استفاده از شاخص‌هاي قرآني و روايي تبيين گرديده و از سوي ديگر آسيب‌ها و انحرافات و کج‌کارکردهاي موجود در اين حوزه هم بيان گردند.

1-2- مفهوم شناسي تحقيق
1-2-1- مجالس
کلمه «مجالس» فقط يكبار در قرآن به شرح ذيل آمده است: ” إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا “4
مجالس‌در لغت: در لسان العرب آمده است: المجلس: جماعه الجلوس5 گروهی که نشستهاند.
المجالس جمع مجلس بالکسر و هو موضع الجلوس.6 مجالس، جمع مجلس و محل نشستن انسان است.و المجالسه: الألفه و المخالطه و المصاحبه.7
به این ترتیب، مجالست به معناي صميميت و همدلي و همراهي ميباشد که به نظر ميرسد مجالست به نوعي بيان کننده صفات و ويژگيهاي مجلس ميباشد به گونهاي که اگر در مجلسي همدلي و همراهي وجود نداشته باشد و عدهاي بدون هدف دور هم جمع شده باشند مجلس مدنظر در اين پژوهش نميباشد.
مجالس در اصطلاح8: مکان جمع شدن عده‌اي از افراد کنار هم به منظور تبادل نظر پيرامون موضوعي خاص مي‌باشد.

1-2-2- مجالس مذهبي
مذهب در لغت:
المَذْهَبُ: المُعْتَقَد الذي يُذْهَبُ إِليه‏9 عقیدهای که به سوی آن می رود.
یعنی عقيده، اصل، راه و روش است وجمع آن مذاهب مي باشد.
مجالس مذهبي در اصطلاح10: جمع شدن عده‌اي از افراد همعقيده دور هم به منظور کسب شناخت و معرفت نظري و عملي در حوزه دين در راستاي تقرب در درگاه الهي ميباشد. مجالس مذهبي ميتواند مصاديق متعددي از جمله: مجالس ذکر اهل بيت عليهم السلام ، مجالس درسي که در آنها مسائل دين بيان ميشود، مجالس اخلاقي و موعظه، اعتقادي، اجتماعي مانند نمازجمعه و مجالس ديگر باشد، لکن تمرکز نگارنده در اين پاياننامه بيشتر بر مجالس ذکر اهل بيت عليهم السلام بوده است.
مجالس مذهبي مطلوب: مجالس مذهبي که مطابق خواسته‌ شارع مقدس منجر به قرب الهي گرديده و امر خداوند در آنها زنده شود و از آسيب‌هاي جانبي اين مسير به دور باشند. ‌

1-2-3- حيات ديني
در قرآن کریم واژه حیات ۷۶ بار به کار رفته است11.
حيات در لغت: حيات از ريشه حي به معني ضد موت گرفته شده است، همان‌گونه که در مجمعالبحرين آمده الحي: ضد الميت12 و همچنين در لسانالعرب آمده الحَيَاةُ: نقيض الموت13 در نتيجه حيات يعني زندگي.

دين در لغت: دين در لغت، معاني متعددي دارد. در التحقيق دين به معناي جزا، اطاعت، ملك، قرض و… آمده است.14 و در کتاب العين آمده الدين: الطاعه 15 دين يعني اطاعت کردن و جمع آن اديان است. واژه دين بارها در قرآن با معاني ذيل به کار رفته است16: جزا و پاداش، اطاعت و بندگي، ملک و سلطنت، شريعت و قانون، ملت، تسليم و اعتقادات.
دين در اصطلاح: دين در اصطلاح، نيز تعاريف فراواني دارد. برخي از اين تعاريف تا حدي گسترده است كه هرگونه مکاتب بشري، آيين خرافي و منكر خدا و حتي  ضد خدا چون مارکسيسم را هم شامل ميشود. و برخي به قدري محدود است كه تنها يك دين  خاص را در بر ميگيرد.17 ولي ميتوان گفت، دين يعني مجموعه‌ي‌ قوانين و قواعد مربوط به عقايد و اخلاق و اعمال بشر، خواه وضع کننده‌ آن خدا باشد يا انسان و به همين جهت، پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله به فرمان خدا به بتپرستان حجاز فرمود:”لکم دينکم ولي دين”18، يعني مجموعه‌ قوانيني که شما تدوين کردهايد يا در خاطرهها سپرده و پذيرفتهايد براي شما باشد و قوانيني که از طرف خداي سبحان نازل شده براي ما باشد.19
حيات ديني در اصطلاح: به معناي تعيين مسير حرکت زندگي بر مبناي خطوط و چارچوبهاي مشخص شده توسط خداوند متعال و ائمه معصومين عليهم السلام ميباشد و تلاش ميگردد زندگي بر مبناي اصول و چارچوبهاي مشخص شده انجام گردد.
حيات ديني جامعه: به معناي استمرار جريان دين در پيکره اجتماع ميباشد به گونهاي که نه تنها افراد جامعه به صورت فردي بلکه جامعه و جميع افراد به صورت جمعي هم خود را مقيد به زندگي بر مبناي اصول و چارچوب هاي ديني ميدانند و نگاه و معرفت مشترکي نسبت به دين و مسايل ديني بين آنها وجود دارد و بر مبناي همين نگاه و معرفت مشترک عمل مينمايند.
حیات طیبه: شاید بتوان یکی از کلمات قریب المعنی به حیات دینی را حیات طیبه دانست. البته حیات طیبه در درجهی بالاتری نسبت به حیات دینی قرار دارد. در قرآن کریم، خداوند متعال میفرمایند: “مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَکرٍ أَوْ أُنثَی وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیینَّهُ حَیاةً طَیبَةً”20
حيات، به معناى جان انداختن در چيز و افاضه حيات به آن است، پس اين جمله با صراحت لفظش دلالت دارد بر اينكه خداى تعالى مؤمنى را كه عمل صالح كند به حيات جديدى غير آن حياتى كه به ديگران نيز داده زنده مى‏كند.21
طیبه به معنی پاک، حلال و امثال آن است.22 در تعریف حیات طیبه نظرات متفاوتی وجود دارد. که با بررسی این نظرات میتوان به این نتیجه رسید که: حیات طیبه یعنی حیات پاکیزه و دور از هرگونه پلیدی و آلودگی.

1-3- تاريخچه مجالس مذهبي
در این بخش تلاش میگردد گونههای مختلف مجالس مذهبی در دوران صدر اسلام و همزمان با دعوت رسول مکرم اسلام صلي الله عليه و آله به اسلام، مورد بررسی قرار گرفته و انواع مختلف این مجالس ذکر شود. در ادامه برگزاری این گونه مجالس در زمان ائمه معصومین علیهم السلام همچنین در دورههای مختلف تاریخی و در محدوده جغرافیائی کشورمان مورد بررسی قرار گرفته و در انتها به نقش این مجالس در پیروزی انقلاب اسلامی اشاره میگردد.

1-3-1- بررسي انواع مجالس مذهبي در زمان پيامبر و ائمه معصومين(عليهم‌السلام)
از آنجا که پيامبر صلي الله عليه و آله ،براي امر آموزش به صورت عام و آموزش و تربيت ديني به صورت خاص اهميت ويژه‌اي قائل بودند، از روشهاي گوناگوني براي اين کار استفاده ميکردند که از آن جمله ميتوان به آموزش به شيوههاي غيرمستقيم، آموزش به شيوه خطابه، آموزش به شيوه تکرار، آموزش به شيوه پرسش و پاسخ ، شيوه تمثيل و … اشاره کرد. شايد بتوان اولين شيوه پيامبر صلي الله عليه و آله را شيوه خطابه دانست،. خطابههاي نخستين پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله ،پيرامون اصول و پايههاي تربيت ديني بود، چنانکه ميتوان گفت اولين خطابه حضرت رسول صلي الله عليه و آله پس از بعثت زماني بود که بر فراز کوه صفا مردم را به خدا پرستي دعوت کرد و همچنين آنجا که خداوند به پيامبر امر ميکند:” وانذر عشيرتک الاقربين”23 و پيامبر صلي الله عليه و آله نزديکان خود را جمع ميکنند و براي آنان ايراد سخن ميکنند. و بعد اين خطابهها متناسب با رشد مردم، در راستاي نيازمنديهاي فردي و اجتماعي مردم، صورت ميگرفت.  بيشترين مجالس مذهبي زمان پيامبر را همين مجالس خطابه تشکيل ميدهند، که به مناسبتهاي مختلف مانند نماز جمعه، نماز جماعت و…برگزار ميشد. البته يکي ديگر از مجالسي که در زمان پيامبر صلي الله عليه و آله ،از اهميت ويژهاي برخوردار بود و پيامبر صلي الله عليه و آله ، مردم را بسيار به آن تشويق ميکردند، مجالس بحث علمي بود. همان طور که ميدانيم پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله کسب علم را براي هر مسلمان واجب (فريضه) تلقي ميکردند:
«طلب العلم فريضه علي کل مسلم»24.. در اين مورد روايت مشهوري وجود دارد: «حضرت رسول صلي الله عليه و آله وارد مسجد مدينه ميشوند و دو گروه را مشاهده ميکنند؛ گروهي به عبادت و گروهي به تعليم و تعلم اشتغال داشتند. ايشان ضمن ستايش از کار هر دو گروه فرمودند: «لکن من براي تعليم و تعلم فرستاده شدهام» و به طرف دستهاي رفت که به تعليم و تعلم اشتغال داشتند»25.
مجالس مذهبي از جهت محتوا، انواع گوناگوني دارد که از زمان پيامبر صلي الله عليه و آله تا زمان شهادت امام حسين علیه السلام، گونههايي از اين محتوا در مجالس مذهبي رواج بيشتري داشته و بعد از شهادت امام حسين علیه السلام گونه‌ي ديگرآن با سفارش و تأکيد ائمهعلیهم السلام رواج يافته است.

پایان نامه
Previous Entries دانلود مقاله با موضوع مجالس مذهبی، مفهوم شناسی، زمان پیامبر، سیر تاریخی Next Entries دانلود مقاله با موضوع نهج البلاغه، نماز جمعه، ابزار ارتباط، فضائل و مناقب