دانلود مقاله با موضوع حقوق فرانسه، فلسفه و منطق، جبران خسارت

دانلود پایان نامه ارشد

ديگري بگذارد و کسي که مال نزد او قرار مي گيرد ، گمان مي کند که مال تبرعاً به او داده شده است.
در حقوق روم اين نحو اشتباه موجب بطلان عقد شناخته مي شد. 38
دو ) اشتباه در موضوع عقد : 39 اشتباه و جهل نسبت به موضوع عقد به معناي هويت موضوع يا معناي وسيع آن به اين شکل که اشتباه در ترکيب مادي و جنس کالايي که مورد معامله قرارگرفته باشد ، موجب بطلان معامله است. 40
سه ) اشتباه در شخص طرف : 41 مراد از آن عبارت از اين است که کسي به اشتباه با شخص معامله کند که مورد نظر او نبوده است ، خواه اين شخصيت ، علت عمده عقد يا در زمره جهات فرعي باشد. 42

2 – 1 – 2 – گفتار دوم – پيشينه تاريخي جهل و اشتباه در حقوق فرانسه
در حقوق فرانسه هم ، حقوق دانان اصول مربوط به جهل و اشتباه در حقوق روم را دنبال کرده و به نقض و ابرام آن پرداختند و در اين ميان ” پوتيه ” نقش عمده اي را ايفا کرد ، به اين شکل که سابقه تاريخي فرانسه از حقوق روم شروع شده و به ويژه از قرن دوازدهم به بعد که به ارزش اعمال و تعهدات انسان و نيز به جهت و سبب معامله توجه جدي مبذول شد ، همين توجه باعث جايگزيني سبب و جهت به جاي جنبه هاي شکلي معاملات مي شد.
با دوري گزيدن از فرماليسم به تدريج اشتباه به عنوان عيب اراده مطرح شد ، ولي جبران خسارت بر اساس غبن يا تدليس بود. اصل رضايي بودن معاملات ، در نتيجه طرح مسائل عمده و اساسي نظريه جهل و اشتباه ، از قرن هفدهم و هجدهم مطرح گرديد و در اين برهه از تاريخ در تکامل تئوريهاي مربوط به اشتباه ، حقوق دانان فرانسوي از جمله پوتيه نقش اصلي را ايفا نمودنند. وي که جهل و اشتباه را بزرگ ترين عيب قرارداد مي دانست ، اشتباه در جواهر اشياء را از حقوق روم اخذ نموده ، ولي آن را توسعه داد و حتي اشتباه در اوصاف را موجب بطلان دانست به عبارت ديگر پوتيه هنگام توجيه اشتباه در ذات موضوع معامله ، از نظر روميان قديم دور شده و اعلام داشت که اشتباه در صورتي مربوط به خود معامله است که راجع به وصفي در موضوع معامله باشد که متعاملين اساساً در نظر داشته اند و اين وصف ، ذات موضوع معامله را تشکيل مي دهد . 43 يعني پوتيه ماده و جنس را شيوه روميان در برابر اوصاف قرار نداد. 44
پوتيه در مورد اشتباه در شخص طرف معامله ، ميان کسي که شخصيت او علت عمده است و کسي که اين گونه نيست فرق گذاشته و اولي را موجب بطلان دانست. او اشتباه ديگري زا نيز بر حقوق روم افزود که بايد آن را اشتباه در ” علت يا جهت تعهد ” ناميد. 45
با توجه در اين پيشينه تاريخي و تأمل در آن ، حقوق دانان مشهور فرانسوي تأثير و جايگاه جهل و اشتباه در قرارداد را در سه گروه مطرح کرده اند. 46
يک ) اشتباه مانع تراضي : 47 در موردي است که بين دو طرف عقد سوء تفاهم رخ دهد و هر کدام مقصود ديگري را به غلط مي فهمد ، چنين اشتباهي رضا را از بين مي برد و مانع انعقاد عقد مي شود و در نتيجه عقد را باطل مي کند و آن در سه مورد است :
الف ) اشتباه در ماهيت عقد
ب ) اشتباه در شخص عاقد که شخصيت او عمده باشد ( پوتيه )
ج ) اشتباه در علت تعهد ( پوتيه )
دو ) اشتباه به عنوان عيب اراده : 48 اين اشتباه که موجب بطلان نسبي است نه بطلان مطلق ، يعني دو طرف در نوع عقد و موضوع معامله و جهت تعهد به توافق رسيده اند ، ولي رضاي آن ها ناشي از پندار نادرستي است که از واقعيت داشته اند ، مانند اشتباه در خود موضوع معامله يا در شخص طرف عقد که در ماده 200 ق . م . ايران هم آمده است و ماده 1110 ق . م . فرانسه آن را مطرح کرده است.
سه ) اشتباه بي اثر : 49 اين نوع اشتباه به قصد و رضا مطلقا ً لطمه اي وارد نمي کند ، در نتيجه نه قرارداد را باطل مي کند و نه غير نافذ.
به عنوان مثال مي توان به اين موارد به عنوان اشتباه هاي غير موثر اشاره کرد به مانند : اشتباه در اوصاف غير اساسي ، اشتباه در طرف عقدي که شخصيت او عمده نباشد ، اشتباه در انگيزه ها و دواعي شخص در انعقاد معامله ، اشتباه در محاسبه و موارد ديگر …

3 – 1 – 2 – گفتار سوم – پيشينه تاريخي جهل و اشتباه در قانون مدني ايران
با بررسي سابقه تاريخي و انواع جهل و اشتباه در حقوق روم و فرانسه و صور مختلف آن به عنوان سردمداران نظام حقوقي کلاسيک غرب ، چشم انداز روشني از بحث تأثير جهل و اشتباه در اعمال حقوقي به دست مي آيد و زمينه را براي بررسي تاريخي آن در قانون مدني ايران را مساعد مي کند. قانون گذاران ايراني بر اساس فقه جعفري و به پيروي از آراي مشهور فقها به تنظيم مواد قانون مدني ايران پرداخته اند ، پس منبع اصلي مجموعه قوانين مدني ايران را فقه اماميه تشکيل مي دهد ، ولي در بعضي موارد گاه با توجه و گاه ديگر بدون توجه ، به اصول حقوق غرب متمايل شده اند ، مخصوصاً در قسمت تعهدات که با تغييراتي مواد قانون مدني فرانسه را ترجمه نموده اند و از جمله آن مواد قانون مدني مربوط به مسئله جهل و اشتباه است ، که آن را با الهام از قانون مدني فرانسه تنظيم نموده اند کهالبته در اين اقتباس ، اصول کلي فقه اسلامي کاملاً لحاظ شده است.
همين دوگانگي باعث برداشت هاي مختلف از مواد مزبور به نظريه اشتباه هم شده است ، ولي در عين حال قانون مدني ايران با توجه به آراي فقهاي اماميه ، راه مستقلي را طي نموده و اين که آثار و احکام تئوري اشتباه در قانون مدني ايران و فرانسه اختلاف اساسي و کلي دارند ، بنابراين براي رسيدن به درک صحيح از مواد 199 تا 201 ق . م . ايران که مواد عمده در باب مسئله جهل و اشتباه هستند ، مراجعه به سرچشمه هاي اصلي آن ضروري است.
با تأمل و تدبر در اين مقدمه بنابراين مي توان گفت : جايگاه و تأثير جهل و اشتباه در قانون مدني ايران را نيز مي توان به سه دسته تقسيم کرد : 50
يک ) جهل و اشتباه موجب بطلان يا عدم نفوذ
دو ) اشتباه و جهل موجب خيار فسخ
سه ) اشتباه هاي بي تأثير ” تفصيل اين سه قسم در فصول آينده خواهد آمد ”

4 – 1 – 2 – گفتار چهارم – تقابل جهل – عقل و جهل – علم و رويکرد تاريخي آن
در کتاب حکمت نامه پيامبر اعشم به طور کلي براي جهل مذموم ، چهار معنا متصور است :
اول : همه گونه ناداني
دوم : ناداني نسبت به علوم و معارف مفيد و سازنده
سوم : ناداني نسبت به ضروري ترين معارف مورد نياز انسان
چهارم : نيرويي در مقابل عقل و خرد 51
و هم چنين اين که واژه عقل و خرد در زبان عرب به معناي نگه داشتن ، بازداشتن و حبس کردن است52 و همين عقل در سخن انديشمندان و حکيمان ، معاني بسيار زيادي دارد. 53
و با جست و جو در احاديث ، سه معنا برايش به دست مي آيد :
يک ) نيرويي که بدان خوبي ها و بدي ها و تفاوت هاي و زمينه هاي آن ها ، شناخته مي شوند و اين ، معيار تکليف شرعي است.
دو ) ملکه اي که به انتخاب خوبي ها و پرهيز از بدي ها فرا مي خواند
سه ) تعقل و دانستن ، که در برابر جهل ( ناداني ) قرار مي گيرد و بيش ترين استعمال عقل در احاديث ، معناي دوم و سوم است. 54
بعد از بررسي اين دو لغت ، سوال مهمي که در اين جا مطرح است اين است که آيا جهل در مقابل عقل قرار گرفته است يا در مقابل علم قرار گرفته است ؟
در جواب بايد گفت : در اکثر کتاب هاي لغت کلمه جهل نقطه مقابل عقل قرار گرفته است و هم چنين اين که از دو تقابل ” جهل – علم ” و ” جهل – عقل ” در بين مردم تقابل اول بيش تر از تقابل دوم متعارف و مأنوس است.
اما در کتب روايي ، تقابل دوم ” جهل – عقل ” بيش تر از تقابل اول استعمال و کاربرد دارد ، به عبارتي عنوان علم و جهل را نخواهيد يافت اين به اين خاطر است که اسلام ” جهل ” به مفهوم چهارم را – که امري وجودي و در برابر عقل است – خطرناک تر از جهل به مفهوم دوم و سوم – که امري عدمي و در برابر ” علم ” است مي داند. 55
به دليل همين شيوع استعمال عقل در مقابل جهل در روايات ، باب اول از کتاب هاي روايي معتبر اماميه مثل اصول کافي ، به ” عقل و جهل ” نامگذاري شده است.
مثل حديثي از امام صادق ( ع ) که در اين کتاب آمده است و اين معنا را به خوبي بيان مي کند که به حديث جنود عقل و جهل شناخته شده است ، وقتي که سماعه مي فرمايد :
” خدمت حضرت صادق ( ع ) بودم و جمعي از دوستانش هم حضور داشتند که ذکر عقل و جهل به ميان آمد ، حضرت فرمود : عقل و لشکرش و جهل و لشکرش را بشناسيد ، خداي ” عزوجل ” عقل را با نور خويش و از طرف راست عرش آفريد ، پس بدو فرمود : پس رو ، او پس رفت سپس فرمود : پيش آي ، پيش آمد. خداي تبارک و تعالي فرمود : تو را با عظمت آفريدم و به تمام آفريدگانم شرافت بخشيدم.
پس جهل را تاريک و از درياي شور و تلخ آفريد به او فرمود : پس رو ، پس رفت ، فرمود : پيش آي ، پيش نيامد فرمود : گردن کشي کردي ، و او را از رحمت خود دور ساخت. 56 “
نتيجه اين که از دو تقابل مذکور ، تقاضاي اصلي ميان عقل و جهل است و تقابل علم و جهل ، ناشي از تطورات مفهومي است که پس از عصر پيامبر ( ص ) رخ داده است.
” به نظر مرحوم مظفر انتقال فلسفه يوناني به جامعه مسلمانان ، موجب ظهور مفاهيم جديدي براي برخي از واژه ها شده است که از جمله آن ها همين واژه جهل است. 57 “
به نظر مي رسد ، کلام مرحوم مظفر متين و صحيح است ، شاهد متانت و صحت کلام ايشان ، اين است که اگر بخواهيم جهل را فقط به معناي ناداني و در مقابل علم بگيريم در فهم متون ديني که واژه هاي جهل و علم در آن ها به کار رفته دچار مشکل خواهيم شد ، مثلاً در روايتي آمده ” کفي بالعالم جهلاً ان ينا في علمه عمله ” 58
در جاهل بودن عالم همين بس که علم و عمل او با هم منافات داشته باشد و به مقتضاي علم خويش عمل نکند با دقت در روايات مذکور ، اگر ميان علم و جهل تقابل باشد چگونه ممکن است فردي در عين حال که عالم است جاهل نيز باشد ؟ در صورتي که اگر جاهل را به معناي عمل نکردن به مقتضاي علم خويش و عمل نسنجيده در نظر بگيريم ، فرض ” عالم جاهل ” کاملاً ممکن خواهد بود.
نکته اي که قابل ذکر است اين که به طور کلي ناداني و عمل نسنجيده دو معناي جهل است به اين شکل که اگر جهل در مقابل علم باشد به معناي ناداني و اگر در مقابل عقل باشد به معناي عمل نسنجيده است.
حال اگر سوال شود بحث از تقابل عقل و جهل و تقابل علم و جهل چه ثمره اي دارد ؟ پاسخ روشن است ، زيرا با اثبات تقابل اصلي بين عقل و جهل ، رابطه معنايي مستقيمي بين آن دو ايجاد خواهد شد ، يعني همان گونه که در کلمه ” عقل ” مفهوم بازداري و کنترل سازنده نهفته است ، واژه ” جهل ” نيز حاکي از عمل نامضبوط و نسنجيده است که منجر به نتايج زيان بار و منفي مي شود. 59
بنابراين اگر هر عمل نسنجيده اي را که از انسان و عبد ، در مقابل خداوند صادر مي شود ، گناه ندانيم اساس و منشأ صدور اين عمل نسنجيده و گناه جهل و جهالت است و اين که راه مبارزه با اين عمل نسنجيده و گناه عقل است.
و از همه مهم تر اين که اسلام جهل در مقابل عقل را خطرناک تر از جهل در مقابل علم مي داند و تا اين جهل ريشه کن نشود ، ريشه کن شدن جهل در مقابل علم ، براي جامعه سود اساسي در برنخواهد داشت ، و اين نکته اي است بسيار ظريف و مهم. 60
حال اگر وارد حوزه علوم عقلي شويم يعني جايي که اصطلاح جهل تقريباً در همان معناي لغوي به کار برده مي شود ؛ يعني اين که ” جهل ” در علومي مانند فلسفه و منطق اصطلاحي است که در مقابل مفهوم ” علم ” به کار رفته و به معناي ندانستن يا نا آگاهي است.61
حال اگر فرض کنيم در محدوده اين علوم فلسفي و منطقي هستيم که جهل را در مقابل علم قرار داده اند ، مي خواهيم به يک سوال جواب دهيم و آن اين که تقابل ميان جهل و علم چه نوع تقابلي است ؟
آيا تقابل آن ها تضاد است ؟ يا تقابل آن ها تناقض است يا اين که تقابل آن عدم و ملکه است ؟
قبل از اين که به اين سوال جواب داد. بشود ، بايد توجه داشت که در اين حوزه ها [ فلسفه ، منطق ] ” جهل ” زماني اتفاق مي افتد که توانايي به دست آوردن علم وجود داشته باشد ؛ يعني در علوم عقلي به هر ” نداستن ” جهل گفته نمي شود ، بلکه ” ندانستن ” زماني تبديل

پایان نامه
Previous Entries دانلود مقاله با موضوع استعمال لفظ، ارتکاب جرم، متعلق علم Next Entries دانلود مقاله با موضوع عدم و ملکه، فعل مضارع