دانلود مقاله با موضوع توسعه شهر، اصلاحات ارضی، توسعه شهری

دانلود پایان نامه ارشد

ه های اخیر با افزایش جمعیت شهری، روند شتابان توسعه شهری آغاز شد. طي دهه 1990-2000 افزایش شديدي در حجم مباحث در مورد توسعه شهري رخ داد که جوانب مختلف الگوهاي توسعه شهري را در بر مي گرفت.
شهر آران و بیدگل همانند سایر شهرهای ایران، از گذشته تا کنون دو دوره زندگی و رشد شهری را تجربه کرده است. این شهر از دوره های قبل از اسلام که حیات خود را آغاز کرده است همواره مبتنی بر یک سیر طبیعی رشد می کرد و مبنای زندگی ساکنان شهر، بر کشاورزی و سیستم های آبی چون قنات استوار بود. در طول این دوران، هیچگاه شهر رشد و توسعه ناگهانی و یکباره ای را تجربه نکرده و این توسعه از چهارچوب ها فراتر نرفت. آران و بیدگل از دو قسمت مجزا یعنی بخش آران و بخش بیدگل داخل یک برج و بارو تشکیل شده بودند و محلات به صورت ارگانیک و با رشدی بطئی بودند. گسترش محلات مطابق با رشته های قنات ها و میزان دسترسی به آب قنات بود(طرح جامع آران و بیدگل،1359).
در فاصله سالهای 1333 تا 1340 در اثر ازدیاد جمعیت شهر در اراضی داخل برج و باروی شهر چون فضایی برای احداث واحدهای مسکونی وجود نداشت. بنابراین در اولین مرحله خارج از برج و بارو، مبادرت به احداث مسکن شد. اما توسعه شهر چشمگیر نبود و شهرنشینی به صورت آرام و برای چند محله اصلی شهر اندکی از زمینهای پوسته خارجی یعنی زمینهای کشاورزی برای احداث ساختمان مسکونی استفاده شد(همان منبع).
با شروع دهه چهل شمسی و با تشدید تغییرات در اوضاع اجتماعی کشور، مرحله جدید رشد و توسعه شهری و افزایش شهرنشینی آغاز گردید، غلبه سرمایه داری و تأثیر آن در گسترش شهرنشینی، الگوی توسعه برونزا و ورود شهرسازی مدرن غربی به ایران و متعاقب آن اصلاحات ارضی و پس از آن وقوع انقلاب اسلامی موجبات گسترش سریع شهرنشینی را فراهم نمود. در دهه 1340، در آران و بیدگل، برنامه اصلاحات ارضی پیاده شد و زمینها و اراضی کشاورزی در فضای شهری بلعیده شد. اصلاحات ارضی سرآغاز تحول خاصی در نظام شهری و به تبع آن علت گسترش فیزیکی شهر مورد مطالعه بود. با اجرای برنامه اصلاحات ارضی (1341) و فروپاشی روابط روستایی، مناسبات شهر و روستا نیز دگرگون شده و بازار کارخانجات صنعتی یک شهر بزرگتر و یا یک سکونتگاه وسیع تر، پرجاذبه تر به نظر آمد. اجرای اصلاحات ارضی باعث شد نزدیک به 50 درصد از جمعیت روستایی کشور بدون زمین بماند و همچنین افرادی که مالک شدند چون کمکی از دولت دریافت ننمودند و نیز خود سرمایه ای نداشتند به تدریج زمین ها را رها کرده و برای برخورداری از درآمد بیشتر و معیشت بهتر روانه شهر شوند. با افزایش جمعیت شهر و در نتیجه نیاز روزافزون به مسکن، زمین های شهر دچار تغییر و تحولاتی گردیدند. این افزایش جمعیت و مهاجرت ها به همراه تبعات اجتماعی و اقتصادی خود ناهنجاری های اجتماعی و کالبدی را نیز مخصوصاً بر ساختار کالبدی شهرگذاشت(مشکینی و همکاران، 1389).
بر این اساس در پیرامون بافت قدیم، بافت میانی با طرح و نقشه متمایز شکل گرفت و به سرعت گسترش یافت. توسعه فیزیکی شهر در همه جهات و به طور محسوستری در جهت جنوب به ویژه در قسمت بیدگل شکل گرفت. در این مرحله بنا بر تصمیم وزارت کشور در سال 44 دو شهرداری بخش آران و بخش بیدگل با یکدیگر ادغام و به صورت یک شهرداری درآمد و برنامهریزی توسعه و مداخله در شهر به صورت یکپارچه و روند توسعه فیزیکی شهر شتاب بیشتری گرفت(همان منبع).
مطابق نقشه مراحل گسترش شهر آران و بیدگل تا دهه 1360، در گسترش شهر، ما تغییرات ناگهانی نداشته ایم و این رشد به صورت متعادل و آرام آرام بود. اما از سال های 1360 به بعد بود که مهار رشد شهر از دست رفت و گسترش شهری در چند جهت به وقوع پیوست. در این زمان دولت و سازمان مسکن و شهرسازی، نقش عمده را در افزایش اندازه شهر داشتند. دولت از طریق دخالت در واگذاری اراضی رایگان و یا ارزان قیمت جهت ساخت واحدهای مسکونی، اعطای تسهیلات از طریق سیستم بانکی و تهیه طرح های توسعه شهری، شهرها و از جمله آران و بیدگل را با پیامدهایی چون الحاق اراضی و تغییر کاربری ها مواجه کرد. قانون لغو مالکیت اراضی شهری(1358)، قانون اراضی شهری(1366) با آیین نامه های اجرایی مربوط، مهمترین سیاست گذاری دولت در این دوران بود(طرح جامع آران و بیدگل، 1380).
دولت زمین های اطراف شهر را که اکثراً در دوره رونق قنات ها و تا قبل از دهه 1350، به کاربری کشاورزی اختصاص داشتند، به یکباره در قطعات مختلف به مردم واگذار می کند و رشد شهر از حالت طبیعی خود خارج شده و به سمت جنوب و غرب گسترش پیدا می کند. تأثیر دخالت دولت در امر واگذاری اراضی البته در آران و بیدگل به این صورت بود که با اعطای زمین به مردم، حجم زیادی زمین در اطراف شهر وارد چرخه زمین های شهری و ساخت و سازها شد و در نتیجه، بر قیمت زمین ها تأثیر گذاشت. به دلیل آن که بافت شهر آران وبیدگل تاریخی است، زمین های مرکز شهر و نزدیک به هسته مذهبی شهر قیمت های زیادی دارند که از عهده خرید افراد خارج است اما زمین های موجود در قطعات واگذار شده، فرصت خوبی برای جوانان فراهم آورد تا صاحب مسکن شوند(شورای شهر و شهرداری آران و بیدگل، 1383).
با بروز این پدیده در اکثر شهرهای ایران و از جمله آران و بیدگل، می توان گفت که یک نوع حیات جدید و متفاوت در زندگی شهری رخ داد. گسترش شهر دیگر بر مبنای اصول رعایت حریم زندگی کشاورزی، پیروی از مسیر حرکت رشته های قنات ها، وجود دسترسی ها به آب قنات و … نبود. در ساخت و سازها هم رشد بطئی و ارگانیک دیگر مطرح نبود، در نتیجه، ساختار کالبدی و پس از آن ساختار اجتماعی شهر تحت تأثیر قرار گرفت. از این پس، قطعاتی با سبک شهرسازی جدید در قاسم آباد و رسالت و فاز 1 مسعود آباد ساخته شد که پذیرای قشرهای خاصی از جمله فرهنگیان و پزشکان و کارمندان و یا خانواده شاهد و ایثارگر شدند. این قشرها با فرهنگ خاص خود و نیز با درآمد بالاتر و حاکمیت شرایط اقتصادی متمایز از عامه مردم، از بدنه اجتماع جدا شده و در محلاتی جدا از بافت قدیمی شهر، قرار گرفتند که خود این مسئله ناهمگونی اجتماعی را در شهر بوجود آورد. در کنار ناهمگونی اجتماعی، اوضاع بهتر اقتصادی اقشار ساکن در قطعات جدید، اقتضا می کرد تا معماری های جدیدتر،
طراحی های مدرن تر، مصالح بهتر را به همراه استفاده از اصول زیباسازی به کار گیرند
(همان منبع).

1-3 ضرورت تحقیق

شهر آران و بیدگل به دلیل موقعیت خاص خود در حال گسترش و توسعه سریع می باشد. در چند دهه گذشته به وسعت شهر چندین برابر افزوده شده و جمعیت آن به بیش از 5 برابر رسیده است.
با تغییر نقش و عملکرد شهرها بدنبال دگرگونی های اقتصادی- اجتماعی و سیاسی و کالبدی، برخی از عملکردهای شهر به مناطق اطراف و حواشی شهر جابجا شده اند و از سوی دیگر بعلت تغییرات کاربری ها ناشی از تغییر کارکردهای آن بی نظمی هایی در سازمان فضایی عناصر و کاربری ها موجب شده است. این تغییرات موجب ظهور مسائل مهمی چون به هم خوردن و عدم تعادل در نظام کاربری ها، عدم سازگاری بین کارکردها و فضای کالبدی، مشکلات مربوط به مصالح و فرسودگی آنها، مسائل اجتماعی( جابجایی طبقات اجتماعی)، مسائل اقتصادی و تحول و دگرگونی آن، کمبود تجهیزات و تسهیلات و ضعف شبکه ارتباطی گردیده است. بنابراین لازم است که برای کاستن از این مشکلات و حل برخی از آنها مورد بررسی و تحقیق قرار گیرند.
در توسعه شهرعوامل مختلفی نقش داشته اند. علاوه بر عوامل طبیعی، عوامل اجتماعی و عوامل اقتصادی، عامل سیاسی و مهمترین عنصر آن یعنی دولت ها نیز در توسعه شهرها نقش مهمی ایفا می کنند.
سیاست دولت ها از جنبه های مختلف می تواند در توسعه شهرها موثر باشد، از جمله در توسعه شهرهای اداری، سیاسی، وابستگی اقتصادی شهرهای جهان سوم، روابط تولیدی حاکم بر جامعه و ایجاد زاغه نشینی، حومه نشینی، فرسودگی شهر مرکزی، ایجاد بانک زمین و کنترل فرم توسعه شهرها و استفاده بهینه از زمین های شهری، دخیل است.
امروزه، نقش دولت ها در فضاسازی جغرافیایی، که قبلاً در مطالعات جغرافیایی فراموش شده بود، از عوامل تعیین کننده است و در تمام زمینه های جغرافیایی، به ویژه جغرافیای شهری، بر آن تأکید می شود(شکویی، 1373: 29-31). لذا تصمیم گیری های سیاسی می توانند مجموعه یک شهر را جاذب یا عاری از جذابیت سازند و می توانند وضعیتی را که برای سرمایه گذاری و همچنین جایگزینی های دیگر مساعد است، به طور کامل تغییر دهند. از جمله این تصمیمات، سیاست تصرف اراضی حاشیه شهر، آماده سازی آنها و واگذاری به افراد، سازمان ها و گروه های مردمی می باشد که بر دینامیزم شهرها موثر است.
نقش دولت ها و تصمیمات سیاسی و اقتصادی آنها، بسته به متمرکز بودن یا نبودن امور سیاسی و اجتماعی کشورها، اثرات خارجی متفاوتی از خود برجای می گذارند. در نظام سرمایه داری، نقش دولت ها در فرآیند توسعه شهرها، چندان چشمگیر نبوده است، ولی در اقتصاد برنامه ریزی شده، دولت ها مهمترین نقش را دارند. آنها سیاست های اقتصادی را تعیین می کنند و سرمایه ها را در مسیرهای تعیین شده به کار می گیرند. در نتیجه، از توسعه شهرهای بسیار بزرگ جلوگیری می کنند. در نواحی نامساعد، حقوق و دستمزد بیشتری می پردازند و به توسعه شهرهای میانی و کوچک و سرمایه گذاری در آنها، اولویت می دهند(شکویی، 1373: 339).
با نگاهی به سیمای شهرهای بزرگ و متوسط ایران، می توان به اهمیت نقش دولت و سازمان های اداری آن پی برد. فضاهای اداری و خدماتی شهرها که شامل مراکز اداری، درمانی، فرهنگی، مذهبی، آموزشی و سایر موارد است، نمودی از نقش دولت در شکل دهی سیمای شهرهای ایران است که در کنار دیگر فضاهای ساخته شده، چشم انداز کنونی را برای شهرهای کشور به وجود آورده است(حسین زاده دلیر و هوشیار، 1385). با توجه به جایگاه دولت ها و نظام سیاسی در چگونگی ساخت یک آینده روشن برای شهرها و هدایت و راهبری سیاست ها در جهت اهداف برنامه ریزی شده برای شهرها و از جمله آران و بیدگل، بر محققین و برنامه ریزان شهری لازم است و از جمله در این پژوهش ضروری دیده شد تا بیشتر و جامع تر، بازتاب های ناشی از مداخلات دولت را در امر توسعه شهری بررسی کنیم.
در این مورد شواهدی وجود دارند که نشان می دهند، دولت در پیاده کردن اصول اندیشیده شده در طرح های جامع شهرها بسیار ضعیف عمل کرده است، به طوری که میزان و جهت توسعه فیزیکی شهرها به قدری شتابزده و لجام گسیخته بوده که حتی چندین سال قبل از رسیدن به افق طرح، نه تنها محدوده پیشنهادی را پشت سر گذاشته است، بلکه ساخت و سازهای غیر قانونی و بی ضابطه، زمین های ذخیره شهرها را نیز مورد تجاوز قرار داده اند. نتایج بررسی تفصیلی در مورد شهرهای منتخب بدین صورت است:

تهران:
در سال های اول انقلاب به دلیل از هم پاشیدگی دستگاه دولت، نظام اقتصادی و سازمان مدیریت شهری کشور، توسعه کالبدی تهران به صورت هرج و مرج طلبانه درآمد و نوعی ساخت و ساز بی رویه زیر لوای مسکن سازی انقلابی رواج یافت و در نتیجه عوارض توسعه بی رویه مثل حاشیه نشینی، استقرار غیر مجاز صنایع و خدمات و تخریب محیط زیست تشدید گردید(زنگنه شهرکی، 1386: 65). به دنبال این نابسامانی ها در سال 1358 قسمتی از محدوده 25 ساله در غرب، از مرز محدوده 5 ساله تا مسیل رودخانه کن، به نام محدوده آزاد اعلام و ساختمان سازی در این قسمت ها نیز آزاد شد. اما حدود این اراضی آزاد شده تا سال 1360 از مسیل رودخانه کن نیز تجاوز کرده و تا اراضی «لت مال کن» ادامه یافت و کل منطقه شمال غربی تا نزدیکی های جنگل های چیتگر را در بر گرفت (زنگنه شهرکی و حسینی، 1392: 25). در پی رشد سریع و بی برنامه شهر بعد از انقلاب، شهرداری تهران در سال 1359 مجبور شد محدوده خدماتی خود را گسترش داده، وسعت قانونی شهر تهران را با تصویب شورای عالی نظارت بر گسترش شهر تهران و شورای عالی شهرسازی و معماری از 225 کیلومتر مربع به 520 کیلومتر مربع و نیز تعداد مناطق شهرداری را از 12 به 20 تغییر دهد(مشهدیزاده دهاقانی، 1381: 444). به دنبال این روند در سال

پایان نامه
Previous Entries دانلود مقاله با موضوع اراضی شهری، برنامه ریزی شهری، توسعه شهر Next Entries دانلود مقاله با موضوع مدیریت شهری، توسعه فیزیکی، اراضی شهری