دانلود مقاله با موضوع انگیزه پیشرفت، عملکرد تحصیلی، منبع کنترل، انگیزش پیشرفت

دانلود پایان نامه ارشد

رسیدن به اهدافش با شکست مواجه می کند. افت تحصیلی عبارت است از کاهش عملکرد تحصیلی و درسی فرد از سطح رضایت بخش به سطح نامطلوب. با توجه به این تعریف، مقایسه و سنجش عملکرد تحصیلی قبل و فعلی فرد بهترین شاخص افت تحصیلی است (بیابانگرد، 1378).
نظریات موجود در زمینه عملکرد تحصیلی
نظریه انگیزه پیشرفت، یکی از مهم ترین انگیزه های اجتماعی که رفتار آدمی را تحت تاثیر خود قرار می دهد، انگیزه پیشرفت تحصیلی است(بناب به نقل از صابر فراهانی، 1388).
انگیزه پیشرفت، دربرگیرنده الگویی از برنامه ریزی، اعمال و احساس هایی است که با تلاش برای دستیابی به نوعی برتری، مرتبط می باشد. انگیزه پیشرفت لزوما چیزی همانند تکاپو برای موفقیت های قابل مشاهده، مانند کسب نمره های بالاتر در آزمون، مقام های جامعه پسند و یا درآمد بالا نیست. اگر چه انگیزه یاد شده در برگیرنده طراحی، تدبیر اندیشی و تلاش برای برتری است اما این نگرش نسبت به پیشرفت است که دارای اهمیت است نه موفقیت به خودی خود. بنابراین ممکن است انگیزه مذکور فعالیت های بسیار گوناگونی را در برگیرد و در بیشه های مختلفی از رانندگی کامیون گرفته تا حسابداری، پدیدار شود(بال26،1977،ترجمه مسدد،1373، به نقل از صابر ماهانی،1388).
پژوهش ها و نظریه های مختلفی وجود دارد که ما در اینجا به سه تا از آنها می پردازیم:
الف- نظریه هنری مور27
انگیزه پیشرفت در سال 1938 برای اولین بار مورد توجه هنری مور قرار گرفت. وی و همکارانش این نیاز را توسط عوامل ذیل تعریف کرده اند. مواجهه با مشکلات، تسلط یافتن بر امور، سازمان دهی اندیشه ها ، عقاید و امور مختلف، رقابت کردن با دیگران و برتری یافتن بر آنان، تلاش برای از میان بردن موانع و محدودیت ها، استقلال و سرعت عمل و رسیدن به ضوابطی که موجب پیشرفت می شود (شهر آرای،75).
مور، نیاز به پیشرفت را به عنوان تمایل به غلبه بر موانع و مشکلات، کسب قدرت و سعی در انجام کارهای مشکل تعریف کرد.
ب- نظریه مک کلند
مک کلند(1961) نزدیک ترین پیوند را با پژوهش های جامعی که در زمینه انگیزه پیشرفت صورت گرفته است، دارا می باشد و نظریه نسبتا جامعی را در رابطه با نیاز به پیشرفت پدید آورده است. وی بیش از همه چیز تاکید می کند که مردم در نیاز خویش برای پیشرفت متفاوتند و این نیاز در نوشته ها و رفتار آنان منعکس می شود(میچل28،1978،ترجمه شکر کن، 1373، به نقل از صابر ماهانی، 1388).
مک کلند در زمینه نیاز به پیشرفت در افراد چندین فرضی را بیان می کند :
1- افراد از لحاظ درجه ای از پیشرفت که آن را تجربه ای رضایت بخش تلقی می کنند با هم تفاوت دارند.
2- افراد واجد شرایط نیاز به پیشرفت بسیار در مقایسه با افراد واجد شرایط نیاز به پیشرفت کمتر، موفقیت های زیر را ترجیح داده و در آنها سخت کار می کنند.
الف- موفقیت مشتمل بر مخاطره متوسط در مواردی که مخاطره اندک باشد، احساسات مربوط به پیشرفت حداقل خواهد بود و در مواردی که مخاطره بسیار باشد، احتمالا پیشرفت حاصل نخواهد شد.
ب- موفقیت هایی که در آنها آگاهی از نتایج حاصل می شود. شخص واجد شرایط انگیزه پیشرفت زیاد مایل است بداند که آیا به حصول پیشرفت نایل آمده است یا نه.
ج- موفقیت هایی که در آنها مسئولیت فردی فراهم می شود. شخصی که گرایش به پیشرفت دارد می خواهد مطمئن شود که کسی غیر از او برای پیشرفت امتیاز نگیرد.
3- از آن جایی که این سه گونه موفقیت در نقش های کارآفرین یافت می شوند، لذا افرادی که نیاز به پیشرفت بالا دارند به نقش بازرگانی کارآفرین به عنوان حرفه ای مادام العمر جلب می شوند.
مک کلند در این کار موفق بود این نظریه پرداز به پژوهش های گسترده ای در جوامع مختلف دست زد و ضمن این بررسی ها به رابطه بسیار نزدیک میان انگیزه پیشرفت و توسعه اقتصادی ملل دست یافت. پژوهش های وی نشان داده است جوامعی که دارای اوج و انحطاط بوده اند، علت آن میزان انگیزه پیشرفت در مردم آن جوامع بوده است، جوامعی که در دوره ای از زمان، انگیزه پیشرفت در مردم آنها زیاد بوده است، تمدن آنها اوج داشته است و جوامعی که دوره ای از زمان، انگیزه پیشرفت در مردم آنها در حالت سکون بوده، انحطاط داشته یا اوجی نداشته اند.
به هر حال، پژوهش های مک کلند ثابت کرد که انسانها هستند که تاریخ را می سازند و نه اینکه تاریخ انسان ها را. البته اثر محیط را بر انسان نمی توان منکر شد، اما انسان در این میان نقش مهم تری را ایفا می کند(نایلی، 1373، به نقل از صابر ماهانی،1388).
حجم زیادی از پژوهش ها ثابت می کنند که عملکرد افراد با انگیزه پیشرفت بالا، بهتر از عملکرد افراد با انگیزه پایین پیشرفت است. برای نمونه مک کلند(1961) دو گروه آزمودی را، که از لحاظ انگیزه پیشرفت با هم متفاوت بودند به انجام دادن تکلیف واحدی وا می دارد، تکلیف این بود که آزمودنی ها حروف مخلوط را که به آنها داده می شد، به کلمات معنادار تبدیل کنند، در آغاز کار هر دو گروه دارای عملکرد مشابه بودند، اما با پیشرفت آزمایش، گروه دارای انگیزه پیشرفت زیاد از گروه دارای انگیزه پیشرفت کم جلو می افتد(گنجی و حسن زاده،1378).
سیف(1375)، در مورد تاثیر انگیزش پیشرفت یادگیری در عملکرد می گویند، پژوهش های انجام گرفته حاکی از آنند که افراد دارای انگیزش پیشرفت زیاد در انجام کارها از جمله یادگیری بر افرادی که از این انگیزه بی بهره اند پیشی می گیرند، بنابراین، می توان دریافت که علاوه بر مختصات و ویژگی های مختلف خانوادگی که در مورد فوق اشاره شد، عوامل دیگری مانند دموکراتیک بودن محیط خانواده، تعداد فرزندان خانواده، شخصیت والدین و ارزش های حاکم بر خانواده می توان تاثیر زیادی بر میزان پیشرفت تحصیلی فرزندان آن خانواده داشته باشد(محسن پور،1381، به نقل از صابر ماهانی،1388).
ج- نظریه اسناد
بسیاری ازپژوهش های مربوط به مسائل تحصیلی در حوزه نظریه اسناد است. نظریه اسناد بر تببین های مردم درباره علل رفتارها، چه رفتار دیگران و چه رفتار خود توجه دارد و از نظریه های غنی روانشناسی اجتماعی درباره ادراک شخصی نشات گرفته است. نظریه اسناد بر این فکر که آیا رفتار ها را به فرد یا موقعیت نسبت می دهند و بر راهنمایی که مسئول شکست یا موفقیت شخص می شود و بر این که چگونه تصمیم گیری های اسنادی، رفتار های بعدی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد، متمرکز است. نظریه پردازی های و پژوهش های برنارد واینر (1985 و 1979) در تعیین علل موفقیت و شکست، نوعا یک الگوی تجربی را در زمینه موفقیت یا شکست تحصیلی بکار می گیرد(درتاج،1380).
طبق این تئوری، استنباطی که افراد از موفقیت یا شکست خود دارند، عامل مهمی است که تعیین کننده رفتار پیشرفت گرا و انتظارات آتی آنها از عملکرد شان است (گنجی و حسن زاده، 1378).
اسناد های توانایی و تلاش، درونی و اسناد های دشواری تکالیف و شانس، خارجی اند. توانایی حالت نسبتا ثابت و غیر قابل تغییری دارد. ولی تلاش می تواند تغییر یابد، دشواری تکالیف نیز اساسا یک ویژگی ثابت است در حالی که شانس، غیر قابل پیش بینی و متغییر است. از مفاهیم عمده در نظریه اسناد، منبع کنترل است. منبع کنترل(درونی، بیرونی) می تواند در تبیین عملکرد تحصیلی دانش آموزان بسیار مهم باشد، فرد دارای منبع کنترل درونی، موفقیت ها و شکست هایش را به تلاش و توانایی های خود نسبت می دهد چنین فردی با جدیت تلاش می کند(کدیور،1382).
مک میلان و فورستاین (1981) اظهار می دارد، با توجه به اینکه اسناد ها عملکرد تحصیلی را تحت تاثیر قرار می دهند، متخصصان تعلیم و تربیت باید به دانش آموزان یا دانشجویان خود کمک کنند تا به سازکارانه ترین و از نظر تحصیلی مفید ترین نتایج علمی ممکن دست یابند. چندین پژوهش نشان داده است که اسناد دادن به عوامل قابل کنترل و ناپایدار ممکنئاست عملکرد های تحصیلی را پس از شکست تسهیل کند(فورستادین به نقل از گتزلز و همکاران، ترجمه کریمی،1378،به نقل از صابر ماهانی،1388).
خلاصه اینکه اسناد ها، مجموعه ای از رفتار های تحصیلی را تحت تاثیر قرار می دهند، از جمله عملکرد در آزمون ها، پایداری در تکالیف دشوار و حتی حضور در جلسه مطالعه کردن(بوستادین29، به نقل از درتاج،1380)
خلاقیت :
مفهوم خلاقیت
خلاقیت مفهوم پیچیده ای است. این پیچیدگی از این نظر است که از ابعاد مختلف و منظرهای متفاوت بدان توجه شده است در حال حاضر اندیشمندان عقیده دارند که خلاقیت خصیصه ای نیست که در اختیار افراد معدودی قرار گرفته باشد. بلکه همه انسانها به نحوی از آن برخور دارند، اما امکان بروز آن در افراد با توجه به تفاوت های فردی متفاوت است. برخی از محققین آن را محصول ساخت ژنتیکی فرد و برخی دیگر آن را محصول محیط برشمرده اند. نظر غالب امروز، خلاقیت را محصول مشترک ساخت ژنتیکی و محرک های محیطی می داند.
محققان معتقد هستند که همه ی انسانها در کودکی استعدادی خلاق دارند، اما نبودن محیطی مناسب، بی توجهی و تقویت نکردن این توانایی مانع ظهور آن می گردد. یعنی اینکه «خلاقیت یک توانایی قابل پرورش است».
خلاقیت مفهومی است که در طول تاریخ، تعریف آن تغییراتی کرده است. برای مثال، خلاقیت، نوین و نامعمول فکر کردن و رسیدن به راه های نامتعارف است. و یا به نظر استرنبرگ خلاقیت ترکیبی از قدرت ابتکار، انعطاف پذیری، حساسیت در برابر نظریاتی که یاد گیرنده را قادر می سازد خارج از نتایج تفکر نامعقول به نتایج متفاوت و مولد بیاندیشد که حاصل آن رضایت شخصی و احتمالاً خشنودی دیگران خواهد بود.
گیلفورد خلاقیت را با تفکر واگرا(دست یافتن به دستیافته های جدید برای مشکل) در مقابل تفکر همگرا(دست یافتن به پاسخ) مترادف دانسته است.
تعاریف خلاقیت
با این وجود آنان در این نکته اتفاق نظر دارند که خلاقیت یعنی توانایی پیدا کردن و در کنار هم گذاشتن عناصر یک مشکل یا یک موقعیت ، سازمان دادن آنها به شیوۀ اصیل و در نتیجه به حل مشکل کمک کردن است ( گنجی ، 1385 ) .
به طوری که ملاحظه می شود وجه اشتراک تعاریف خلاقیت توجه به « تازگی و نو » بودن است . اما نو بودن به تنهایی مفهوم خلاقیت را روشن می کند . زیرا بسیاری چیزها می تواند تازه باشد اما خلاقانه نیستند . با توجه به این نقص برخی از محققان عنصر سودمندی یا ارزشمندی را به مفهوم تازگی اضافه کرده اند : ورنون30 معتقد است خلاقیت توانایی شخصی در ایجاد ایده ها ، نظریه ها ، بینش ها ، اشیای جدید و بازسازی مجدد در علوم و سایر زمینه ها است که از نظر محققان ، ابتکاری و از لحاظ علمی ، زیباشناسی ، فن آوری و اجتماعی ، با ارزش قلمداد می گردد ( سام خانیان ، 1387 ) .
تفکر خلاق
شاید عمده ترین تفکر ویژه آدمی ” تفکر خلاق ” باشد که نوع و سطح عالی تفکر و خالق فلسفه ، علم ، هنر و صنعت است . تفکر خلاق نوعی از تفکر است که در آن ذهن به طوری عمیق با یک مسأله درگیر می شود . به تجسم و واضح سازی آن می پردازد و به منظور تنظیم کردن نتیجه تفکر یا دریافت مفاهیم جدید مبادرت به جرح و تعدیل آن می کند .آنچه تفکر خلاق را از تفکر عادی جدا می کند ، مربوط به اصالت و تازگی نظر یا فرضیه ای است که فرد مبتکر عرضه می دارد . در تفکر عادی ، فرد معمولاً از تجربیات قبلی خود استفاده می کند . آنها را در زمینه و طرح جدیدی قرار می دهد و باتغییر شکل و سازمان آنها در حل مسائل از آنها استفاده می کند . در تفکر خلاق راههای غیر عادی نظر فرد را به خود جلب می کند . ممکن است فرد مسألۀ تازه ای را مطرح کند یا فرضیه های کاملاًغیر عادی را ارائه دهد. معمولاً افرادی که در رشته های مختلف دانش بشری ، مسائل تازه ای طرح می کنند و فکر و اندیشه تازه ای به وجود می آورند یا طریق جدیدی برای حل مسائل آن رشته ارائه می دهند مبتکر و خلاق خوانده می شوند ( سام خانیان ، 1387 ) .
هارنیگتون31 بر مبنای شناخت محیط زیست در زیست شناسی ، نظریۀ اجتماعی خویش را از خلاقیت پایه ریزی می کند او معتقد است : خلاقیت فرد واحدی ، در یک زمان واحد ، در جایی خاص نیست . بلکه عبارت است از یک ” اکوسیستم ” است . همانطور که در اکوسیستم موجودات زنده با یکدیگر و با اکوسیستم مرتبطند . در

پایان نامه
Previous Entries دانلود مقاله با موضوع عملکرد تحصیلی، قضاوت اخلاقی، نظام آموزشی، آموزش و پرورش Next Entries دانلود مقاله با موضوع پرورش خلاقیت، فرهنگ سازمانی، انعطاف پذیری، عوامل اقتصادی