دانلود مقاله با موضوع انقلاب اسلامی، مطالعات فرهنگی، اجتماعی و فرهنگی، تحلیل گفتمان

دانلود پایان نامه ارشد

در عین نگاشتن اکنون خود، سرشار از گذشته و آبستن آینده است. مگر هنگامی که مومنت تاریخی به پایان میرسد. آنگاه است که تاریخ دوباره حرکت خویش را از نو از سر میگیرد. با الهام از این الگوی هگل، ما سعی در بررسی گفتمان جنگ و رابطهی آن با سینما در سه دهه بعد از انقلاب ایران با تاکید بر آثار ابراهیم حاتمیکیا داریم. دوران آغازی که در آن حاتمیکیا متولد میشود، به اوج میرسد و سپس پایان مییابد. محور اصلی در این پایاننامه توجه به دالهای مرکزی جنگ و بازنمایی آن در سینمای جنگ در طول سه دهه گذشته است. این رساله مبتنی بر مطالعات فرهنگی و تحلیلگفتمان میباشد. بواقع رویکرد مطالعات فرهنگی نقشی شناختی برای هنر قائل است و از توجه صرف به مقوله زیبا شناختی فراتر میرود و آن را در ارتباط با فهم ما از جهان هستی قرار میدهد. به واقع در این پایاننامه تنها یک گفتمان جنگ شناسایی میشود که این گفتمان در طول سه دوره تغییر و تحول مییابد به زبانی دیگر سه گفتمان جنگ که هر یک خود را در تقابل با دیگری تعریف کند و جود ندارد، بلکه یک گفتمان مورد توجه قرار میگیرد که چگونه در طول سه دهه تغییر مییابد. من سه دورهی اصلی در گفتمان جنگ را در این سه دهه از یکدیگر متمایز کردهام. هریک از سه دوره ویژگیها و شرایط اجتماعی خاص خود را داراست که میتوان این ویژگیها را در ابژههای بازنمایی شده در فیلمها شناسایی کرد. بر همین اساس در این تحقیق فیلمهای حاتمیکیا را انتخاب کردهام. حاتمیکیا را میتوان سینماگر جنگ شناخت که در هر سه دورهی ذکر شده حضور داشته است.
فیلمهای مورد بررسی:
مهاجر، دیده بان،هویت، از کرخه تا راین، آژانس شیشه ای، به نام پدر.
1-2 – اهداف پژوهش:
هدف اصلی :
بررسی زمینههای تاریخی، اجتماعی و فرهنگی جنگ و رابطه آن با سینما در سه دهه بعد از انقلاب

اهداف فرعی :
شناسایی گفتمانهایی که در دورههای مختلف سینمای جنگ، توسط گفتمان رسمی به حاشیه رانده شدهاند
نحوهی مفصلبندی گفتمان جنگ در هر سه دوره؛
چگونگی شکلگیری گفتمان انتقادی در سینمای جنگ؛
شناسایی نحوهی بازنمایی بدن در هر یک از این سه دوره؛
مطالعه ی شیوهی بازنمایی سینمای جنگ از جنگ؛
در این نوشتار من در پی بررسی زمینههای تاریخی ،اجتماعی و فرهنگی جنگ و رابطهی آن با سینما در سه دهه بعد از انقلاب هستم. بواقع من میخواهم در این تحقیق با الگوی مشابه با الگوی هگلی (تز،آنتی تز و سنتز) سینمای حاتمیکیا را با تکیه بر زمانههای جنگ محور بررسی کنم.

1-3- انگیزههای شخصی پژوهش:

ظهر و هوای گرم یکی از روزهای پایانی خرداد بود صدای آژیر رادیو چشمهای مضطرب خانواده را به هم دوخت ، مادرم همه را نگاه کرد، یکی از اعضای خانواده پرجمعیت ما نبود و این اضطراب را در چشمان مادرم دو چندان میکرد، چند ثانیه بیشتر طول نکشید تا صدای آژیر آمبولانسها و ماشینهای آتش نشانی شهر را به آشوب بکشاند، صدای شکستن دیوار صوتی هواپیماهای عراقی آخرزمان بود، بچه ها گریه میکردیم و بزرگترها برایمان به دنبال راه علاجی بودند که نبود، صدای جیغ وداد مردم فضای ملتهب شهر را غیر قابل تحمل میکرد، به بیرون از خانه رفتیم همه مردم به بیرون از شهر فرار میکردند فراری که معلوم نبود به سوی مرگ باشد یا زندگی، در این میان فقط مادرم بود که به داخل شهر میدوید، پدربزرگ، پدر و یکی از برادرانم سعی میکردند که او را منصرف کنند اما مادر مهار ناپذیر بود و گاه از دستشان فرار میکرد، این کشمکشها با صدای اصابت بمب وحشت را بر چهره همه بیشتر کرده بود مادرم با سرعتی وصف ناپذیر بر خلاف جهت همه مردم میدوید و من چسبیده به دیوار کوچه مادرم را نگاه میکردم، انگار برادرم همه چیز را حدس زده بود و با چهرهای وحشت زده به طرف مادر میآمد، مادر در اولین نگاه برادرم بیهوش روی زمین افتاد ، همه چیز تمام شده بود و مردم حالا برای نجات کسانی که زیر آوار مانده بودند به داخل شهر میدویدند این خاطره و خاطراتی از این قبیل مثل وقتی که خبر جانبازی برادرم را به خانواده رساندند و یا خبرمرگ همرزمان برادرانم و صدای بلندگوها وقتی(کربلا منتظر ماست بیا تا برویم) اینکه مهمترین خبرها خبرهای جنگ بود و روایت فتح اسطوره میساخت، پررنگترین خاطرات دوران کودکیم هستند اگر این دلایل برای پرداختن به این پایان نامه کافی نباشد میتوانم دلایلی چون تاثیرات فرهنگی که جنگ بر اذهان مردم سرزمینم نهاده را بهانه کنم، رسانه های جمعی وبه طور اخص سینما نقش انکار ناپذیری بر فرهنگ جوامع دارند و میتوانند نگرش ما را به جهان تغییر دهند از این رو بازخوانش سینمای جنگ به روش تحلیل گفتمان میتواند زمینههای تاریخی، فرهنگی و سیاسی را آشکار سازد وتفسیر تازهای از آن دوران به دست دهد. همچنین علاقه به سینما و این حوزه هنری از دیگر دلایلی بود که انگیزه این تحقیق را برایم به وجود آورد .

فصل دوم
مبانی نظری

2-1- مروری بر پژوهشهای انجام شده:

پایان نامهها و مقالات چندان زیادی درباره سینمای جنگ نگارش نشده است، با این وجود پایاننامههایی که مستقیم به موضوع جنگ پرداخته باشند بسیار زیاد هستند. در این بخش سعی شده است تا به مقالات و پایاننامههایی پرداخته شود که مستقیما سینمای جنگ را مورد بررسی قرار دادهاند.
شاید نزدیکترین پژوهش درباره جنگ با پایان نامه حاضر، پایان نامه آقای مهدی پورصباغ(1389) با عنوان “مطالعه بازنمایی خود و دیگری در فیلمهای سینمایی ژانر جنگی در سه دهه اخیر در ایران” باشد.
پورصباغ در این پایان نامه به مطالعه سه گفتمان میهنی، انقلاب اسلامی و گفتمان ضد جنگ در ایران در طول سه دهه انقلاب اسلامی پرداخته است. روش مورد استفاده وی در این مطالعه بازنمایی بوده است.پورصباغ معتقد است که در سینمای جنگ ایران سه نوع گفتمان وجود دارد که این سه گفتمان غالبا در تقابل با یکدیگر شکل گرفتهاند. اولین دوره سینمای جنگ به زعم وی گفتمان میهنی است که با فیلمهایی همچون عقابها آغاز میشود. بعد از این دوره است که گفتمان انقلاب اسلامی با فیلمهای سینماگرانی هچون حاتمیکیا آغاز میشود و در نهایت با فیلمهایی همچون تبل بزرگ زیر پای چپ و اتوبوس شب، گفتمان ضد جنگ آغاز میشود. از نظر پورصباغ هریک از این گفتمانها دارای مرزهای جدایی از سایر گفتمانها هستند و خود را در تقابل با دیگری تعریف کردهاند. وی بدون توجه به زمینههای اجتماعی و فرهنگی، معتقد است که هر یک از این گفتمانها در دوره خود توانستهاند دالهای مرکزی خود را به عنوان امری طبیعی مسلط سازند و از این رو توانستهاند گفتمان خود را تثبیت کنند.
هر گفتمانی در سینمای جنگ دارای دالهای محوری و مرکزی است. برای مثال گفتمان میهنی بر مدار مام وطن و میهن شکل گرفته است، در حالی که گفتمان انقلاب اسلامی، دال اسلام و ولایت را در مرکز خود قرار داده است. این دالها عمدتا در تقابل با یکدیگر تعریف شدهاند.
با وجود برخی مشابهتهای این پایان نامه با موضوع پژوهش حاضر، اما تفاوتهای آشکاری بین این دو وجود دارد. در این پژوهش عمدتا گفتمان به عنوان یک امر ایستا در نظر گرفته نمیشود که در تقابل با یکدیگر قرار گرفته باشند و در هر دوره یکی از آنها به حاشیه رفته و دیگری غالب شود. به واقع در این پایاننامه تنها یک گفتمان جنگ شناسایی میشود و تغییر در مفصلبندی و حتی دالهای مرکزی این گفتمان به واسطه تغییر در دیگری است که گفتمان جنگ خود را در تقابل با آن تعریف میکند. بنابراین بر خلاف پایاننامه پورصباغ در این پایان نامه سه گفتمان جنگ که هر یک خود را در تقابل با دیگری تعریف کند وجود ندارد. بلکه یک گفتمان مورد توجه قرار می گیرد که چگونه در طول سه دهه تغییر مییابد.
مرتضوی(1388) نیز در مقالهای با عنوان “بررسی مفاهیم صلح و خشونت در سینمای دفاع مقدس” از منظری روانشناختی به فیلمها نگاه میکند. وی در تحلیلهای خود دو نوع سینمای جنگ و ضد جنگ را در مقابل هم قرار میدهد و بر این اساس قصد دارد تا تفاوت آنها را در جهتگیریشان نسبت به موضوع صلح را با یکدیگر بسنجد. وی در پایان نتیجهگیری میکند که هر دوگونه از سینمای جنگ، چه آنهایی که موافق با جنگ هستند و چه آنهایی که ضد جنگ هستند، مروج خشونت هستند و فقط دیدگاه آنان نسبت به کلیت جنگ با یکدیگر تفاوت دارد. این مقاله با وجود مشابه بودن با موضوع این پایاننامه اما، چه از جهت روشی و چه رویکردی تفاوتهای عمدهای با پژوهش حاضر دارد و به نظر میرسد که نمیتواند جنگ را به عنوان یک کلیت مورد بررسی قرار دهد.
آزاد ارمکی و اعتمادی فر(1387) در مقاله ای با عنوان ” بررسی ساختار روایی روابط بین نسلی در سینمای جنگ (با تاکید بر سینمای حاتمیکیا)” با اتخاذ رویکردی ساختارگرایانه به بررسی بازنمایی دوگانگیهای مربوط به روابط بین نسلی پرداختهاند. آنها در این راستا دوگانگیهایی همچون عقیدهگرایی/ عمل گرایی، وظیفه محوری/ نتیجه محوری، عشق مداری/ عقل مداری، درون گرایی/ برون گرایی و گذشته گرایی/ آینده گرایی را تشخیص میدهند. به نظر آنها در سیر بازنمایی روابط نسلی از مهاجر تا به نام پدر، از سویههای اولیه، تقابلات مذکور به سمت سویه دوم متمایل شدهاند.
این مقاله از آن جهت که تغییر و تحول در روایت فیلمهای جنگ را نشان میدهد و معتقد است که گفتمان جنگ در طول این سه دهه دچار تغییر شده است، با پایاننامه حاضر مشابهت دارد، اما از منظر روش شناختی با آن متفاوت است. به واقع این پایاننامه سینمای جنگ را نه به عنوان تقابلات بین نسلی، بلکه به مثابه تغییر و تحول در خود گفتمان جنگ مورد مطالعه قرار میدهد.

2-2- چیستی وتحليل گفتمان

واژه گفتمان1 که گاهی از آن با عناوین گفتار، سخن، کلام، گفته نیز یاد شده است، برای نخستین بار توسط زلیک هریس( 1952 )زبان شناس نامی، در مقالهای با عنوان “تحلیلگفتمان” بکار برده شد. پس از آن کم کم انگاره گفتمان به حوزههایی از علوم انسانی، نظیر علوم اجتماعی، علوم سیاسی، فلسفه و روانشناسی اجتماعی، زبانشناسی نوین، ادبیات و… تسری یافت. تعاقب آن تعریف و تبیین نظریه گفتمان با ابهامات و اغتشاشات مفهومی فراوانی روبرو گردید. صرف نظر از ریشههای تاریخی این مفهوم که میتوان آن را تا متون کلاسیک یونان دنبال کرد، تعریف جدید از آن، نزد اندیشمندان متعدد به مدلولهای متنوعی رجوع میدهد؛ به طوری که هر یک از این افراد مفهوم خاص خود را در این واژه برجسته کرده و به آن پرداختهاند. گفتگو2 شرط مقدماتی هر گفتمان به شمار، میرود :هر نوع گفتار، کلام یا نوشتار، جریانی اجتماعی محسوب میشوند؛ به عبارت دیگر، دارای سرشت، ماهیت و ساختار اجتماعی هستند. گفتمانها حسب مکان و زمان تفاوت میکنند. در هر کشور گفتمانهای متفاوت وجود دارد، علاوه بر آن در داخل هر کشور نیز گفتمانها با هم تفاوت دارند. گفتمانها با توجه به انواع نهادها و زمینههای اجتماعی متفاوتی که در آنها شکل میگیرند و نیز با توجه به موقعیت، جایگاه و شان افراد و کارگزاران سخنگو، مولف و نویسنده و یا مخاطبین آنان فرق میکنند. بنابراین، زمینه و بستر گفتمان، جریانی همگن، واحد و یک دست نیست. میتوان گفتمان را پدیده، مقوله یا جریانی اجتماعی دانست و به قولی : گفتمان، جریان و بستری است که دارای زمینهای اجتماعی است. اظهارات و مطالب بیان شده، گزارهها 3 و قضایای4 مطرح شده، کلمات و عبارات مورد استفاده و معانی آنها جملگی بستگی به این نکته دارند که احکام و مطالب بیان شده، گزارههای ایجابی و سلبی، قضایای مفروض و… کی؟ کجا؟ چگونه؟ توسط چه کسی؟ یا علیه چه چیزی یا چه کسی؟ با چه انگیزه و قصدی طرح و صورتبندی میگردند. به اختصار میتوان اظهار داشت که گفتمان، ساخت زبان در مراحلی بالاتر و فراتر از جمله و معانی واژههای آن را هدف قرار میدهد. حتی میتوان میان مفهوم لوگوس مورد توجه هراکلیتوس و گفتمان رابطهای این همانی برقرار ساخت. پیوند میان زبان و فکر از دیرباز در اصطلاح حیوان ناطق تلخیص شد

پایان نامه
Previous Entries دانلود مقاله با موضوع مطالعات فرهنگی، تفکرات انتقادی، اجتماعی و فرهنگی، مبانی نظری Next Entries دانلود مقاله با موضوع تحلیل گفتمان، اجتماعی و سیاسی، علوم اجتماعی، زبان شناسی