دانلود مقاله با موضوع آمایش سرزمین، سنجش از دور، محیط زیست

دانلود پایان نامه ارشد

٣ Mowforth ٤

١٥

می رسد. با این وجود, اغلب بیان می شود که جـی.آی.اس معمـول, امکـان اسـتفاده کـاربر هـای چندگانه و همچنین تلفیق اولویت های متنوع برای ارزیابی را فراهم نمی کند و بنابراین باید برای دستیابی به روش هـا و ابـزار هـای ضـروری بـرای تـصمیم گیـری گروهـی گـسترش داده شـود (فرسری،٢٠٠١ به نقل از فیک١ و هال٢ ،٢٠٠٠; آرمسترانگ٣ ،١٩٩٤; کارور،١٩٩١).

– ـشتیبان تـصمیم گیـری: اگرچـه جـی.آی.اس خـودش یـک سـامانه ـشتیبان تـصمیم گیـری (دی.اس.اس٤) نیست, اما می تواند به عنوان یک دی.اس.اس با سایر کارکرد ها و کاربرد هایشان عمل کند و می تواند اطلاعات لازم را در اشکال مختلف نظیر جـدولی, نقـشه ای و …بـه منظـور نمایش نتایج و در نتیجه پشیبانی تـصمیمات فـراهم کنـد. بیداسـی و ویـات در سـال ١٩٩٩ یـک دی.اس.اس با عنوان spaME به منظور حمایت از برنامه ریزی توریـسم در مـاریتیوس٥ توصـیف کرد. SpaME به منظور محاسبه همزمان تمام معیار ها و کمک به درک کاربر از مشکلات تـصمیم گیری همچنین بر هم کنش هایی که بین این معیار هـا در یـک محـیط زیـست پویـا وجـود دارد, طراحی شده است. اگرچه قابلیت های تحلیلی سیستم مبتنی بر جـی.آی.اس , کـاربرد مـدل هـای مناسب و تکنیک های ارزیابی چند عامله را بیشتر رواج داده است (فرسری،٢٠٠١).

١-٢-٣-٦- فواید جی.آی.اس در سیاست گذاری توریسم پایدار:

آرونوف٦ (١٩٩١) بیان کرد که پتانسیل جی.آی.اس در توسعه توریسم و مـدیریت آن هنـوز بـه طور کامل شناسایی نشده است و تمام توانایی های آنها مورد بهره برداری قرار نمی گیرد. در واقع تعداد قابل ملاحظه ای از کاربرد های ذکر شده در بالا برای تفرج گسترش یافته اند. یکی از دلایل این امر این است که این کاربرد ها بیشتر برای مدیریت محیط زیستی پارک های ملـی و جـذابیت های دیگر استفاده شده اند. جی.آی.اس به طور وسیعی برای مدیریت محیط زیست به کار رفته و به عنوان یک ابزار مطلوب به خاطر کاربردش در مواردی نظیر پایش, بهینه سازی استفاده از منابع و زون بندی فعالیت ها مورد توجه قرار گرفته است. اگرچه محیط زیست یـک فـاکتور اساسـی و پایه ای برای توسعه توریسم است, جی.آی.اس در مدیریت محیط زیستی در بخش توریسم رواج نیافته است. فایده نسبی دیگر فناوری جی.آی.اس, سازگاری آن با اضافه یا کـم کـردن لایـه هـای موضوعی است. در نتیجه به یک ابزار پویا برای برنامه ریزان تبدیل می شود و قابلیـت تطبیـق بـا

Feick Hall Armstrong
DSS : Decision Support System Mouritious Aronoff

١

٢

٣

٤

٥

٦

١٦

داده های جدید و همچنین ترجیحات متناسب با تغییر تقاضـای بازدیدکننـدگان در طـول زمـان را دارد (فرسری،٢٠٠١ به نقل از بیداسی و ویات،١٩٩٩).

١-٢-٤- سنجش از دور:

سنجش از دور را می توان فن شناسایی و تعیین مشخصه هـای پدیـده هـای محـیط زیـست بـر اساس داده هایی که از راه دور کسب می شوند دانست. در فرایند سنجش از دور دو مرحله کـاملاﹰ متمایز قابل تفکیک می باشند: تهیه داده و استخراج اطلاعات مفیـد و مـورد نظـر. در مرحلـه اول سنجنده هایی نظیر اسکنر های الکترواپتیکال و سنجنده های راداری مستقر بـر سـکو هـایی نظیـر هلی کوپتر, هواپیما و ماهواره که سـامانه هـای سـنجش از دور هـستند, انـرﮊی الکترومغناطیـسی بازتابشی و یا ساطع شده از پدیده ها را ثبت می نمایند. داده هـای مزبـور در مرحلـه دوم فراینـد ســنجش از دور مــورد ــردازش, تفــسیر یــا تجزیــه و تحلیــل قــرار مــی گیرنــد (مخــدوم و همکاران,١٣٨٠).

١-٢-٥- ارتباط سنجش از دور و جی.آی.اس:

تمامی مطالعات و تجزیه و تحلیل ها در منابع طبیعی برپایه و اساس اطلاعات محیطی اسـتوارند. از آنجایی که این مطالعات به طور فزاینده ای با استفاده از سامانه های اطلاعات جغرافیایی انجـام می شوند و بخش مهمی از اطلاعات مورد نیاز نیز از طریق عملیات دورسنجی کسب مـی شـوند, این دو فن آوری قرابت زیادی با یکدیگر یافته اند. در واقع سنجش از دور به عنـوان منبـع تـأمین بسیاری از داده های مورد نیاز و جی.آی.اس به عنوان سامانه ای که عمدتاﹰ مدیریت, تحلیل و ارائه مجدد را بر عهده دارند, ارتباط تنگاتنگی پیدا نموده اند. ماهیت رقومی داده های سنجش از دوری و اطلاعات حاصله از آنها که قابلیت ورود مستقیم آنها به سامانه های اطلاعات جغرافیایی را میسر ساخته است, این ارتباط را تسهیل نمـوده اسـت. ضـرورت بـه کـار گیـری داده هـای بهنگـام در مطالعات و برنامه ریزی ها و امکاناتی که سنجش از دور در این ارتباط فراهم می سازد, پیوند این دو فن آوری را مستحکم تر می نماید (مخدوم و همکاران,١٣٨٠).

١٧

فصل دوم مروری بر مطالعات انجام شده

١٨

٢-١- مرور منابع:

انجام مطالعات آمایش سرزمین در ایران به سال های ٦٢-١٣٦١ بر می گردد. با توجـه بـه اینکـه ارزیابی توان اکولوﮊیکی سرزمین نقش اساسی در فرایند آمایش سرزمین دارد, به کـار گیـری ایـن فرایند با تأکید بر ارزیابی توان اکولوﮊیکی کاربری های مختلف به انجـام رسـیده اسـت. در سـال ١٣٧٢ آمایش سرزمین شش زیر حوزه جنگلی استان فارس توسط دکتـر مخـدوم بـه انجـام رسـید (کریمی,١٣٨٢). علاوه بر این پژوهش هایی به منظور ارزیابی سرزمین برای کاربری های گوناگون و همچنین اولویت بندی کاربری ها و انجام آمایش سرزمین در مراکز دانـشگاهی بـا روش دسـتی انجام شده است که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

– ارزیابی توان اکولوﮊیک منطقه امن کنتـال جهـت کـاربری هـای حفـاظتی, تفرجـی و تفریحـی (مهرپور,١٣٧٧)

– بررسی توان و توسعه پایدار اکوتوریسم استان گلستان (نیـک نهـاد,١٣٨٠), کـه در طـی تحقیـق خود با شناسایی منابع و جاذبه های موجود در این استان, عمده ترین آنها را با تفضیل بیشتر مورد بررسی قرار داد و با توجه به نتایج حاصله, محور هـا و زمینـه هـای عمـده اکوتوریـسم اسـتان را مشخص نمود.

– آمایش سرزمین منطقه حفاظت شده ارسباران (سرهنگ زاده,١٣٨١).

استفاده از جی.آی.اس در ایران از قدمت چندانی بر خوردار نیست. در ایران اولـین کـاربرد ایـن فن ابزار, ارزیابی سرزمین در قالب ارزیابی توان اکولـوﮊیکی ناحیـه شـهر مجلـسی بـرای توسـعه شهری, صنعتی انجام شد. از آن زمان تاکنون از جی.آی.اس در مطالعات استفاده ازسـرزمین بـدین شرح کمک گرفته شده است:

– آمایش سـرزمین حـوزه آبخیـز کـارون ٢و٣ بـا سـامانه هـای اطلاعـات جغرافیـایی (مخـدوم و همکاران,١٣٨٠)

– آمایش سرزمین حوزه آبخیز دادقان تفرش با استفاده از جی.آی.اس (مخدوم و همکـاران , ١٣٨٠ به نقل از محفوظی,١٣٧٨)

– برنامه ریزی توسعه آتی جزیره قشم در چارچوب آمایش سرزمین (پورابراهیم,١٣٨٢)

– مکانیـابی عرصـه هـای مناسـب احـداث صـنعت در اسـتان قـم بـا اسـتفاده از جـی.آی.اس (کریمی,١٣٨٢)

١٩

– ارزیابی توان اکولوﮊیکی حاشیه شهر تهران جهت توسعه شهری با بهـره گیـری از جـی.آی.اس (سیاح,١٣٨١)

– ارزیابی تـوان اکولـوﮊیکی مبنـای آمـایش سـرزمین اطـراف فـولاد مبارکـه و شـهر مجلـسی بـا جی.آی.اس, دراین طرح توان اکولوﮊیک ناحیه برای کاربری های کشاورزی, حفاظت, توریـسم و توسعه صنعتی در مقیاس ١٠٠٠٠٠:١ ارزیابی گردید که نتیجـه کـار بـرای اجـرا در اختیـار وزارت مسکن و شهرسازی قرار گرفت (مخدوم,١٣٧٨).

در زمینه سابقه انجام تحقیق در منطقه مورد نظر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

– مرکز مطالعات مسکن و شهرسازی در سال ١٣٦٩ در تحقیقی با عنوان طرح منطقـه ای گـیلان و مازندران به ارزیابی توان محیط زیست منطقه برای کاربری توسعه شـهری, صـنعتی و روسـتایی و کاربری توریسم در حد کلان برای مرحله اول این طرح پرداخت. در این ارزیابی از آخـرین روش های معمول در ایران (مخدوم,١٣٦٦) استفاده شده که خود از روش های تجزیه و تحلیل سیستمی (بازینسکی,١٩٨٥) نشأت گرفته است. برای این بررسی که در فاز اول مطالعات طـرح و بـا نقـشه های پایه با مقیاس ٢٥٠٠٠٠:١ انجام پذیرفت, پارامتر های زیر در بخـش شناسـایی منـابع از میـان منابع اکولوﮊیکی در نظر گرفته شدند:

الف- منابع فیزیکی : – اقلیم (در حد کلان)

– منابع آبی (در حد کلان)

– شکل زمین (در صد شیب و ارتفاع از سطح دریا)

– زمین شناسی (مبدأ و تشکیل سنگها و زلزله خیزی)

ب- منابع بیولوﮊیکی: – تیپ های گیاهی

بعد از فرایند و تحلیل و جمع بندی داده ها و کد گذاری اکوسیستم هـای خـرد, ارزیـابی تـوان محیط زیست منطقه برای کاربری های مذکور از مقایسه موجودی منطقه (ویژگی های واحد هـای زیست محیطی) با مدل های اکولوﮊیکی کاربری ها به عمل آمد.

طبق بررسی های انجام یافته در مقیاس ٢٥٠٠٠٠:١, ١٦٧ واحد زیست محیطی به وجود آمـد کـه برخی از واحد ها در سراسر منطقه پراکنده و تکرار شده اند و همچنـین تعـدادی از واحـد هـا در ارتفاعات متفاوت نیز تکرار شدند. وقوع چنین پدیـده ای بـه خـاطر کـلان بـودن بررسـی, یعنـی کوچکی مقیاس نقشه ها و اطلاعات به کار گرفته شده می باشد. در نتیجه بیان شد که در صـورت

٢٠

بررسی با مقیاس بزرگتر و وسعت اطلاعات منابع شناسایی شده, از تکرار واحد ها کاسـته شـده و تعداد واحد های زیست محیطی بیشتر خواهد شد.

نتایج حاصل از این بررسی در مورد کاربری توریسم حاکی از آن است که سرزمین های با تـوان طبقه ١ برای توریسم در سراسر گیلان و مازندران وسعت کمتری را نسبت بـه سـرزمین هـای بـا توان طبقه ٢ دارند. در گیلان وسعت سرزمین های طبقه ١ و ٢ تقریباﹰ برابرند. سـطح اشـغال شـده توسط سرزمین های با توان طبقه ١ و ٢ در مازندران بیشتر است. سرزمین های بـا تـوان طبقـه ١ برای توریسم چه مازندران و چه در گیلان اغلب در کناره های سـاحلی و حاشـیه خلـیج گرگـان واقع شده اند. سرزمین های با توان طبقه ٢ برای ایـن کـاربری در منطقـه مـورد بررسـی بـه طـور پراکنده در کرانه های ساحلی, نواحی جلگه ای و نواحی کوهستانی واقع شده اند. سرزمین های با توان طبقه ٣ برای توریسم بیشترین وسعت را در منطقه دارند.

در نهایت بیان شد که منطقه گیلان و مازندران با وجود دارا بودن جاذبه های فراوان اکولـوﮊیکی به خاطر آسیب پذیر بودن اکوسیستم های آن چندان مهیای توسعه به استثنای سرزمین های با توان طبقه ١ و ٢ برای کاربری های توسعه شهری, صنعتی و روستایی و همچنین توریسم نیست. نتیجه گیری های به دست آمده فقط در مقیاس مورد بررسی ٢٥٠٠٠٠:١ تأیید شد و پیـشنهاد گردیـد کـه در صورت بررسی با مقیاس بزرگتر این امکان وجود دارد که سرزمین های بیشتری با توان طبقه ١ و ٢ برای توریسم در منطقه به ویژه نوار ساحلی و همچنین در نواحی جلگه ای و کوهستانی پیـدا شوند(مخدوم, ١٣٦٩).

– حسین پور (١٣٧٤) در تحقیق خود با هدف شناسایی و معرفی تفرجگـاه هـای دارای تـوان در منطقه شرق گیلان و با استفاده از نتایج حاصـل از طـرح منطقـه ای گـیلان و مازنـدران, بـا روش بررسی میدانی به تکمیل پرسشنامه در تفرجگاه های موجود پرداخت.

٢١

– کاربرد های جی.آی.اس در تصمیم گیری توسعه اکوتوریسم در منطقه پیرل١ آفریقا:

این مطالعه کاربرد جی.آی.اس و چـارچوب تـصمیم گیـری چنـد عاملـه٢ را در رتبـه بنـدی و اولویت بندی پارک های ملی اوگاندا برای توسعه اکوتوریسم نشان می دهد. بـه بیـان دیگـر, در این تحقیق فرایند شناسایی چهار پارک ملی با ارزش تر بر اساس اهداف و معیار های مورد نظـر با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و چارچوب تصمیم گیری چند عامله حاصل می شـود. در واقع هدف اصلی این مطالعه, رتبه بندی پارک های ملی اوگاندا بر اساس چهار هدف اصـلی و ده معیار می باشد.

معیار ها اهداف

١- میزان توانایی حفاظت از پارک از توسعه کاربری زمین/ پوشش زمین. * ١- توانایی مدیریت حیات وحش ٢- توانایی موجود برای حفاظت پارک

٣- اندازه پارک * ٢- ارزش بوم

پایان نامه
Previous Entries دانلود مقاله با موضوع اکوتوریسم، محیط زیست، مدیریت اطلاعات Next Entries دانلود مقاله با موضوع اکوتوریسم، زیست محیطی، محیط زیست